Nếu ví cơ thể là một thành phố nhộn nhịp, thì thận chính là nhà máy xử lý nước thải hoạt động 24/7, không nghỉ lễ, không tăng ca phụ cấp. Chỉ cần “nhà máy” này đình công nhẹ thôi, cả thành phố sẽ… bốc mùi. Vì vậy, ăn uống đúng cách chính là cách ta “đối xử tử tế” với hai quả thận bé nhỏ nhưng cực kỳ trung thành.
- Vì sao một số thực phẩm lại gây hại cho thận?
Khi thận khỏe, chúng lọc máu, loại bỏ độc tố, cân bằng nước – điện giải, điều hòa huyết áp và hỗ trợ tạo hồng
cầu. Nhưng khi thận yếu, mọi thứ trở nên quá tải: muối không thải được → phù; kali không lọc được → loạn nhịp
tim; phosphate tích tụ → xương yếu; chất thải ứ lại → mệt mỏi, buồn nôn.
Theo Harvard Health, khi thận không lọc được độc tố, chúng tích tụ trong máu và gây hại tim, não, xương và hệ thần kinh.
- Những thực phẩm cần tránh hoặc hạn chế tối đa
♠ Muối và thực phẩm mặn
Thủ phạm số một khiến thận phải “làm ca đêm”.
Kidney Health Australia cảnh báo: ăn nhiều muối làm thận kém hiệu quả, gây giữ nước, phù và tăng huyết áp.
Có trong: đồ hộp, mì gói, thức ăn nhanh, phô mai mặn, dưa muối, nước tương, snack.
♠ Đường và tinh bột tinh chế
Đường không hại thận trực tiếp, nhưng lại là “đồng phạm” gây tiểu đường, nguyên nhân hàng đầu của bệnh thận mạn ở Úc và thế giới.
Kidney Health Australia cũng nhấn mạnh đường làm tăng nguy cơ tiểu đường và gây hại thận về lâu dài.
Có trong: bánh ngọt, nước ngọt, trà sữa, bánh mì trắng, cơm trắng ăn quá nhiều.
♠ Thực phẩm giàu kali (khi thận đã yếu)
Kali cao gây loạn nhịp tim – một biến chứng nguy hiểm.
Kidney Health Australia cho biết người bệnh thận có thể bị tăng kali máu nếu thận lọc kém hoặc dùng thuốc huyết áp nhất định.
Cần hạn chế: chuối, bơ, khoai tây, cà chua, nước dừa, nước trái cây đóng hộp.
♠ Thực phẩm giàu phosphorus
Phosphorus cao làm vôi hóa mạch máu, yếu xương.
Theo Verywell Health, phosphorus dư thừa khiến canxi “chạy nhầm chỗ”, lắng vào mô mềm và mạch máu.
Có trong: ngũ cốc nguyên cám, yến mạch, granola, các loại hạt, sữa đặc, phô mai chế biến.
♠ Thịt đỏ và protein quá mức
Protein tạo ra nhiều chất thải nitơ, khiến thận phải làm việc nhiều hơn.
NIDDK khuyến cáo người bệnh thận cần giảm protein để giảm gánh lọc cho thận.
♠ Thực phẩm siêu chế biến (ultraprocessed foods)
Chúng chứa muối, đường, phụ gia phosphate và kali.
National Kidney Foundation cảnh báo thực phẩm siêu chế biến có liên quan đến nguy cơ bệnh thận cao hơn.
♠ Starfruit (trái khế) – kẻ thù đặc biệt của người bệnh thận
National Kidney Foundation cảnh báo khế chứa độc tố gây co giật và lú lẫn ở người bệnh thận mạn.
- Chỉ số xét nghiệm máu: bao nhiêu là khỏe, bao nhiêu là nguy hiểm?
♠ eGFR – “điểm số” đánh giá chức năng lọc của thận
Theo Healthdirect Australia, chỉ số eGFR (Estimated Glomerular Filtration Rate) cho biết thận lọc máu tốt đến mức nào. Khi eGFR từ 90 trở lên, chức năng thận được xem là bình thường, dù vẫn có thể có tổn thương nếu xuất hiện protein trong nước tiểu. Nếu eGFR nằm trong khoảng 60 đến 89, thận được xem là giảm chức năng
nhẹ. Khi chỉ số giảm xuống 45 đến 59, đó là bệnh thận mạn giai đoạn 3a, tức là mức giảm trung bình. Nếu eGFR tiếp tục giảm xuống 30 đến 44, đây là giai đoạn 3b, mức giảm trung bình đến nặng.
Khi eGFR chỉ còn 15 đến 29, thận đã bước vào giai đoạn 4, nghĩa là suy giảm nặng và cần theo dõi sát sao. Và
nếu eGFR dưới 15, đó là giai đoạn 5 – giai đoạn suy thận, lúc này người bệnh có thể cần xem xét lọc máu hoặc
ghép thận tùy theo triệu chứng và chỉ định của bác sĩ.
♠ Creatinine
Creatinine cao cho thấy thận lọc kém.
Mayo Clinic xác nhận creatinine và eGFR là hai xét nghiệm chính để đánh giá bệnh thận mạn .
♠ Albumin/Creatinine Ratio (ACR)
Protein trong nước tiểu là dấu hiệu thận bị tổn thương.
Healthdirect Australia dùng ACR để phân loại mức độ nặng của CKD (Chronic Kidney Disease - bệnh thận
mạn tính).
- Khi thận yếu, làm sao để phục hồi?
♠ Kiểm soát bệnh nền
Harvard Health nhấn mạnh kiểm soát tiểu đường và huyết áp là cách quan trọng nhất để bảo vệ thận.
♠ Giảm muối, giảm đường, giảm thực phẩm chế biến
Đây là khuyến cáo nhất quán từ Kidney Health Australia, NIDDK, Harvard Health và Mayo Clinic.
♠ Duy trì cân nặng khỏe mạnh và vận động
Healthdirect Australia khuyên người bệnh CKD nên tập thể dục đều đặn để giảm nguy cơ tiến triển bệnh .
♠ Tránh NSAIDs (thuốc giảm đau kháng viêm)
Healthdirect Australia cảnh báo NSAIDs có thể làm tổn thương thận, đặc biệt khi dùng lâu dài .
♠ Thuốc hỗ trợ bảo vệ thận
Theo Harvard Health, nhóm thuốc SGLT2 (dùng cho tiểu đường) đã được chứng minh giúp giảm tiến triển bệnh thận ngay cả ở người không bị tiểu đường. (Lưu ý: Việc ssu73 dụng thuốc phải theo chỉ định bác sĩ.)
♠ Uống đủ nước – nhưng không quá mức
Người bệnh thận đôi khi cần hạn chế nước.
NIDDK khuyến cáo lượng nước nên theo hướng dẫn của bác sĩ vì thận yếu không thải nước tốt.
♠ Gặp chuyên gia dinh dưỡng thận
NIDDK khuyên người bệnh CKD nên làm việc với dietitian chuyên thận để xây dựng chế độ ăn phù hợp từng giai đoạn.
- Thói quen “vô tư” - kẻ giấu mặt
Ngoài thực phẩm, Havard Health nhấn mạnh:
• Không nhịn tiểu – dễ gây viêm thận.
• Không ăn khuya – khiến thận phải làm việc thêm giờ.
• Không lạm dụng thuốc giảm đau – nhóm NSAID có thể gây tổn thương thận.
- Gợi ý thực đơn thân thiện với thận
Một ngày nhẹ nhàng cho thận có thể gồm:
• Sáng: Cháo yến mạch với táo và ít mật ong.
• Trưa: Cá hấp gừng, rau luộc, cơm trắng.
• Chiều: Súp bí đỏ, bánh mì nguyên cám.
• Tối: Đậu phụ sốt cà chua, canh cải xanh.
- Giữ cho thận khỏe, đời vui
Thận không kêu ca, không đòi hỏi, nhưng lại là “anh hùng thầm lặng” giữ cho cơ thể vận hành trơn tru. Chỉ cần ta ăn uống điều độ, hạn chế muối – đường – thực phẩm chế biến, kiểm soát bệnh nền và theo dõi xét nghiệm định kỳ, thận sẽ tiếp tục phục vụ ta tận tụy suốt đời.
Hãy nhớ: đừng để thận phải làm ca đêm vì những món ăn ta chọn ban ngày.
BBT Dân Việt News
Nguồn tham khảo:
Kidney Health Australia – Diet & Nutrition
Healthdirect Australia - Chronic Kidney Disease Stages & Diagnosis
3. Harvard Health - Kidney Health Quick-start Guide
4. Mayo Clinic – Chronic Kidney Disease Overview
5. NIDDK – Healthy Eating for Adults with CKD
6. Verywell Health – Foods to Avoid With Kidney Disease
7. National Kidney Foundation - Foods to Avoid & CKD Nutrition Articles
