Trong thời đại kỹ thuật số, bài đọc và video clip trên YouTube ngày càng phong phú, đa dạng, hấp dẫn. Nhưng chính sự phong phú ấy lại là con dao hai lưỡi. Với nhiều phụ nữ trung niên Việt Nam đang sống ở nước ngoài,
đặc biệt là những người đã nghỉ hưu hoặc không còn bận rộn với công việc, việc ngồi miết trong nhà suốt ngày để dán mắt vào màn hình TV, iPad hay iPhone đã trở thành một thói quen khó bỏ. Họ bị cuốn vào những nội dung
vừa thực vừa hư, vừa bổ ích vừa gây hoang mang, vừa giải trí vừa khiến người ta quên mất thời gian và không gian sống thực.

Tôi đã chứng kiến nhiều người bạn, người chị, người cô sống ở Mỹ, Úc, Canada, Đức… ngày qua ngày chỉ quanh quẩn trong nhà, ít khi ra ngoài, ít khi tiếp xúc với ánh sáng thiên nhiên. Họ bảo: “Ra ngoài làm gì, nắng gắt, gió lạnh, người lạ, chẳng ai nói tiếng Việt.” Và thế là họ chọn ở trong nhà, nơi có tiếng nói quen thuộc từ các video YouTube, nơi có những bình luận khiến họ thấy mình đang “trong cuộc”, nơi có những câu chuyện khiến họ vừa giận vừa thương, vừa lo vừa buồn.

Nhưng cái giá phải trả cho thói quen ấy không hề nhỏ. Về mặt sinh lý, việc ít tiếp xúc với ánh nắng mặt trời khiến cơ thể không tổng hợp đủ vitamin D - một chất thiết yếu cho sức khỏe xương, miễn dịch và tâm trạng. Theo nghiên cứu của Viện Y học Quốc gia Hoa Kỳ, thiếu vitamin D có thể dẫn đến loãng xương, đau cơ, suy giảm miễn dịch và thậm chí trầm cảm. Phụ nữ trung niên, đặc biệt sau tuổi mãn kinh, càng dễ bị ảnh hưởng bởi thiếu hụt này. Việc ngồi lâu trong nhà, không vận động, không tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên khiến quá trình tổng hợp vitamin D qua da bị gián đoạn. Dù có uống bổ sung, hiệu quả vẫn không bằng việc ra ngoài trời ít nhất 15–30 phút mỗi ngày.

Một phân tích đăng trên Endocrine and Metabolic Science (2025) cho thấy vitamin D có vai trò điều hòa trục HPA - hệ thống kiểm soát phản ứng stress của cơ thể - và thiếu vitamin D có thể làm rối loạn điều hòa cortisol, khiến tâm trạng dễ bất ổn và tăng nguy cơ trầm cảm.

Một nghiên cứu khác trên Pediatric Research (2025) cho thấy thời gian sử dụng màn hình càng nhiều thì mức vitamin D trong máu càng thấp, do giảm thời gian tiếp xúc ánh nắng. Dù nghiên cứu này tập trung vào trẻ em và thanh thiếu niên, cơ chế sinh học tương tự cũng áp dụng cho người lớn: càng ở trong nhà nhiều, càng ít nắng, càng dễ thiếu vitamin D.

Về mặt tâm lý, việc tiêu thụ quá nhiều nội dung trực tuyến - nhất là những nội dung gây kích động, hoang mang, hoặc mang tính giật gân - có thể khiến người xem rơi vào trạng thái căng thẳng mạn tính. Một nghiên cứu đăng trên Frontiers in Psychology cho thấy việc tiếp xúc liên tục với các tin tức tiêu cực có thể làm tăng mức cortisol, gây rối loạn giấc ngủ, lo âu và trầm cảm. Với những người sống xa quê, thiếu giao tiếp xã hội, việc này càng dễ xảy ra. Họ không có ai để chia sẻ, không có môi trường để phản biện, và dần dần, thế giới trong màn hình trở thành thế giới duy nhất họ tin vào. Tâm lý học còn chỉ ra rằng khi con người bị cô lập về mặt xã hội, đặc biệt là trong môi trường văn hóa xa lạ, họ dễ rơi vào trạng thái “hội chứng buồng kín” - một dạng thu mình, mất kết nối,
mất động lực sống.

Về mặt xã hội, việc ít ra ngoài, ít giao tiếp trực tiếp khiến khả năng kết nối cộng đồng bị suy giảm. Nhiều người không biết hàng xóm tên gì, không tham gia các hoạt động địa phương, không có bạn bè ngoài đời thực. Họ
sống trong một “bong bóng kỹ thuật số” - nơi mọi thứ đều được lọc qua thuật toán, qua sở thích cá nhân, qua những gì họ đã từng bấm “like” hay “subscribe”. Điều này khiến thế giới quan của họ ngày càng thu hẹp, dễ bị cực đoan hóa, dễ tin vào thuyết âm mưu, dễ bị thao túng bởi những kênh YouTube không rõ nguồn gốc.

Tôi từng trò chuyện với một cô bác ở Mỹ, người bảo rằng: “Tôi không tin báo chí Mỹ, tôi chỉ tin YouTube.” Khi hỏi vì sao, cô nói: “Vì YouTube có người Việt nói, có người giống tôi.” Nhưng chính sự “giống tôi” ấy lại là cái bẫy.
Khi ta chỉ nghe những người giống mình, ta mất đi khả năng phản biện, mất đi sự đa chiều, mất đi cơ hội hiểu thế giới rộng lớn hơn.

VẬY PHẢI LÀM SAO?
Không ai phủ nhận giá trị của YouTube, của bài đọc trực tuyến, của việc cập nhật thông tin. Nhưng điều quan trọng là cân bằng. Dưới đây là một số lời khuyên thiết thực:
• Ra ngoài trời mỗi ngày, dù chỉ 15–30 phút. Đi bộ quanh khu phố, ra công viên, ngồi dưới nắng sáng. Ánh sáng mặt trời không chỉ giúp tổng hợp vitamin D mà còn cải thiện tâm trạng, điều hòa nhịp sinh học, giúp ngủ ngon hơn.

• Giới hạn thời gian xem màn hình. Đặt giờ cụ thể: ví dụ, chỉ xem YouTube từ 9 đến 11 giờ sáng, hoặc từ 7 đến 9 giờ tối. Tránh xem liên tục, tránh xem trước khi ngủ.

• Chọn lọc nội dung. Ưu tiên những kênh có nguồn gốc rõ ràng, có thông tin kiểm chứng, có tính giáo dục hoặc giải trí lành mạnh. Tránh những kênh giật gân, gây hoang mang, kích động.

• Tăng cường giao tiếp xã hội. Tham gia hội đoàn của người Việt ở địa phương, lớp học, câu lạc bộ, nhà thờ, chùa… Dù chỉ là vài câu chuyện phiếm, vài lần gặp mặt, cũng giúp cải thiện tâm lý rất nhiều.

• Vận động nhẹ nhàng. Tập yoga, thái cực quyền, đi bộ, làm vườn… Những hoạt động này không chỉ tốt cho sức khỏe thể chất mà còn giúp giảm stress, tăng cảm giác kết nối với thiên nhiên.

• Giữ thói quen kiểm tra sức khỏe định kỳ. Đặc biệt là kiểm tra nồng độ vitamin D, mật độ xương, huyết áp, đường huyết. Nếu có dấu hiệu thiếu hụt, bác sĩ sẽ hướng dẫn bổ sung hợp lý.

• Tập thói quen đọc sách giấy. Việc đọc sách không qua màn hình giúp mắt nghỉ ngơi, giúp não bộ tập trung hơn, và thường mang lại chiều sâu hơn so với nội dung ngắn trên mạng.

Là người từng sống xa quê, tôi hiểu cảm giác cô đơn, cảm giác cần một nơi để bám víu, để thấy mình còn liên quan. Nhưng chính vì thế, ta càng cần tỉnh táo. Màn hình không thể thay thế ánh nắng. Video không thể thay thế cái bắt tay, cái nhìn trực tiếp. Thế giới thực tuy phức tạp, nhưng cũng đầy cơ hội để chữa lành, để kết nối, để sống trọn vẹn.

Nếu bạn đang đọc những dòng này và thấy mình trong đó, xin đừng tự trách. Chỉ cần một bước nhỏ mỗi ngày - mở cửa, bước ra ngoài, gọi điện cho bạn cũ, tắt màn hình sớm hơn một chút - bạn đã bắt đầu hành trình vừa gia tăng sức khỏe tâm thần, vừa mạnh mẽ thể chất.

BBT Dân Việt News