Tôi là một người đàn ông Việt Nam đã sống ở Úc hơn ba mươi lăm năm, đủ lâu để quen với cái kiểu thời tiết sáng nắng chiều mưa tối lạnh teo, và cũng đủ lâu để nhận ra rằng người Úc có hai thú vui bất tận: uống cà phê và bàn chuyện sống lâu. Mà lạ lắm, càng lớn tuổi tôi càng bị cuốn vào cái chủ đề “sống bao lâu là đủ”. Hồi trẻ, tôi nghĩ sống tới 80 là quá đẹp rồi. Mà thật vậy, lời Chúa trong Kinh Thánh ghi rõ “Tuổi tác của chúng tôi đến được bảy mươi, còn nếu mạnh khỏe thì đến tám mươi; song sự kiêu căng của nó bất quá là lao khổ và buồn thảm, Vì đời sống chóng qua, rồi chúng tôi bay mất đi.” (Thi Thiên 90:10). Nhưng rồi một ngày, tôi đọc được một loạt nghiên cứu khoa học nói rằng con người có thể sống tới 130 tuổi – nghe mà muốn rớt cái ly đang cầm trên tay.

Tôi nhớ rõ cái buổi sáng đó, đang ngồi trong quán cà phê ở Cabramatta, mở điện thoại ra thì thấy bài của Interesting Engineering nói rằng các nhà khoa học, dựa trên phân tích thống kê đăng trong tạp chí Royal Society Open Science, cho rằng con người có thể sống tới ít nhất 130 tuổi, thậm chí hơn nữa, dù xác suất cực kỳ thấp.

Tôi đọc mà bán tín bán nghi. Nhưng rồi lại thấy Medical News Today cũng đưa tin rằng các mô hình thống kê dự đoán tuổi thọ tối đa của con người có thể đạt 130 tuổi vào năm 2100. Đọc thêm nữa thì thấy ZME Science phân tích rằng tuổi thọ con người chưa đạt trần, và có thể sẽ tăng trở lại khi thế hệ 60–70 tuổi hiện nay bước vào tuổi 100 trong vài thập kỷ tới. Lúc đó tôi mới nghĩ: “Ủa, vậy là mình mới đi được có nửa đường đời thôi hả?”

Tôi lại gặp một bài của School of Public Health, thuộc Đại học danh tiếng Harvard (Hoa Kỳ), nói rằng dù tuổi thọ trung bình tăng, nhưng tuổi thọ tối đa của con người thì chưa hề nhúc nhích trong nhiều thập kỷ qua, và có thể đã chạm trần tạm thời. Đọc xong tôi thấy mình như bị tạt nước lạnh: “Ủa, vậy rốt cuộc là sống được 130 hay không?” Nhưng càng đọc, tôi càng hiểu rằng khoa học không nói “chắc chắn”, mà nói “có khả năng”, và khả năng đó phụ thuộc vào nhiều thứ: di truyền, môi trường, y khoa, dinh dưỡng, và cả cái cách chúng ta sống mỗi ngày.

Tôi nhớ tới bà Jeanne Calment – người phụ nữ Pháp sống tới 122 tuổi, kỷ lục vẫn chưa ai phá được. Bà sống qua hai thế kỷ, chứng kiến cả thế giới thay đổi, và vẫn đủ minh mẫn để kể chuyện. Nhưng bà không sống tới 130. Vậy 130 có thật sự khả thi không? Theo các nhà khoa học, về mặt sinh học, cơ thể con người có những giới hạn: tế bào chỉ phân chia được một số lần nhất định – gọi là Hayflick limit – và telomere ngắn dần theo thời gian. Nhưng giới hạn này không phải tuyệt đối. Một số nghiên cứu về senolytic therapy – liệu pháp loại bỏ tế bào già – cho thấy tiềm năng kéo dài tuổi thọ trong tương lai. Nghĩa là, nếu y khoa tiến bộ đủ nhanh, 130 tuổi không phải
chuyện viển vông.

Nhưng tôi – một người đàn ông trung niên Việt Nam sống ở Úc – thì nghĩ khác. Tôi nghĩ sống lâu không chỉ là chuyện của gene hay thuốc thang. Nó còn là chuyện của… cái bụng, cái chân, và cái đầu. Tôi đã thấy nhiều người Việt ở đây, mới ngoài 60 mà đã mệt mỏi, trong khi có những cụ người Úc 90 tuổi vẫn đi bộ dọc bãi biển Brighton Le Sands như đi chợ. Tôi hỏi một cụ: “Sao cụ khỏe vậy?” Cụ cười: “Tao đi bộ mỗi ngày từ hồi 40 tuổi.” Nghe xong tôi thấy nhột. Tôi thì 40 tuổi đang cày overtime, ăn mì gói, ngủ 5 tiếng, vận động thì ít mà stress thì nhiều. Sống kiểu đó thì 80 tuổi đã là may.

Khoa học cũng nói vậy. Các nghiên cứu về tuổi thọ đều nhấn mạnh rằng lối sống là yếu tố quyết định phần lớn tuổi thọ thực tế. Dinh dưỡng tốt, vận động đều, ngủ đủ, tránh stress, không hút thuốc, hạn chế rượu – những thứ
nghe đơn giản nhưng làm thì khó. Tôi từng nghĩ “lười vận động chút có sao đâu”, nhưng rồi đọc được rằng vận động đều đặn giúp giảm viêm, cải thiện chức năng tế bào, và thậm chí ảnh hưởng đến tốc độ lão hóa. Còn ăn uống lành mạnh – kiểu Địa Trung Hải – thì liên tục được chứng minh là giúp kéo dài tuổi thọ. Medical News Today cũng từng đặt câu hỏi liệu chế độ ăn này có phải chìa khóa cho sự trường thọ.

Nhưng sống lâu không chỉ là chuyện ăn uống hay tập tành. Nó còn là chuyện “không làm việc phí sức”. Tôi thấy người Việt mình hay có kiểu làm việc quần quật, nghĩ rằng càng làm nhiều càng tốt. Nhưng ở Úc, người ta coi trọng cân bằng cuộc sống. Tôi học được rằng làm việc quá sức không chỉ làm mình kiệt quệ mà còn làm cơ thể lão hóa nhanh hơn. Stress kéo dài làm tăng cortisol, gây viêm, ảnh hưởng tim mạch, và rút ngắn tuổi thọ. Ngược lại, sống điều độ, biết nghỉ ngơi, biết tận hưởng – đó là liều thuốc trường thọ mà không cần toa bác sĩ.

Tôi cũng học được rằng “không lười biếng vận động” không có nghĩa là phải chạy marathon. Chỉ cần đi bộ 30 phút mỗi ngày, làm vườn, leo cầu thang, hay thậm chí đứng dậy duỗi người mỗi giờ – tất cả đều giúp cơ thể hoạt động đúng nhịp sinh học. Tôi từng thử áp dụng, và chỉ sau vài tháng, tôi thấy mình ngủ ngon hơn, tinh thần nhẹ nhàng hơn, và cái lưng đau kinh niên cũng giảm hẳn. Lúc đó tôi mới hiểu: sống lâu không phải chuyện xa vời, mà bắt đầu từ những thứ nhỏ xíu.

Tôi cũng không ảo tưởng. Dù khoa học nói rằng 130 tuổi là khả thi, nhưng xác suất để một người bình thường như tôi đạt tới con số đó thì… chắc còn thấp hơn trúng Powerball. Các nghiên cứu thống kê chỉ nói rằng về mặt lý thuyết, tuổi thọ tối đa có thể tăng, nhưng trên thực tế, rất ít người chạm tới mức đó. Và Harvard cũng cảnh
báo rằng tuổi thọ tối đa có thể đã chững lại trong thời gian gần đây. Nghĩa là, nếu muốn sống lâu, tôi không thể chỉ trông chờ vào thuốc men hay công nghệ. Tôi phải tự đóng góp phần của mình.

Và phần đó là gì? Là sống tử tế với cơ thể mình. Là ăn uống đàng hoàng, vận động đều, ngủ đủ, giữ tinh thần thoải mái, và quan trọng nhất: sống có niềm vui. Tôi thấy nhiều người sống lâu không phải vì họ ăn kiêng hay tập gym, mà vì họ có lý do để thức dậy mỗi sáng. Họ có gia đình, có bạn bè, có sở thích, có mục tiêu. Họ cười nhiều, yêu nhiều, và không để cuộc đời làm họ cạn kiệt.

Tôi nghĩ về tương lai. Nếu tôi sống tới 130 tuổi, thì nghĩa là tôi còn gần 70 năm nữa để sống. Nghĩ tới đó tôi bật cười. 70 năm nữa, tôi sẽ chứng kiến bao nhiêu thứ? Công nghệ thay đổi, thế giới thay đổi, con cháu lớn lên, rồi có khi tôi còn sống đủ lâu để thấy người ta du lịch lên sao Hỏa như đi Bali. Nhưng dù tôi có sống tới 130 hay chỉ tới 90, tôi vẫn muốn sống sao cho mỗi năm đều đáng giá.

Và đó là điều tôi muốn gửi gắm: khoa học có thể mở ra cánh cửa cho tuổi thọ 130, nhưng chính chúng ta mới là người bước qua cánh cửa đó. Không ai sống lâu nhờ ngồi một chỗ chờ thuốc tiên. Tuổi thọ không phải món quà, mà là kết quả của hàng ngàn lựa chọn nhỏ mỗi ngày. Và nếu tôi – một người đàn ông Việt Nam trung niên, từng ăn mì gói suốt tuổi trẻ, từng làm việc tới kiệt sức, từng lười vận động – có thể thay đổi để sống khỏe hơn, thì ai cũng có thể.

Biết đâu, một ngày nào đó, khi tôi 120 tuổi, tôi sẽ lại ngồi trong quán cà phê ở Cabramatta, nhâm nhi ly cà phê đắng kiểu Ý, đọc một bài báo mới trên Dân Việt News nói rằng con người có thể sống tới 150 tuổi. Và tôi sẽ bật cười, nhớ lại hôm nay, nhớ lại những nghiên cứu đầu tiên nói về tuổi 130, và thầm nghĩ: “Ờ, vậy là mình vẫn còn
trẻ chán.” 

R. N. (viết riêng cho Dân Việt News