Khi bước vào tuổi già, nhiều người nhận thấy mình thấp đi vài phân và dáng đứng không còn thẳng như trước. Đây không phải là cảm giác chủ quan mà là một hiện tượng sinh học đã được ghi nhận rõ ràng trong tài liệu y khoa. Các nghiên cứu lớn trên thế giới cho thấy: chiều cao giảm dần theo tuổi, và độ cong cột sống – đặc biệt là gù lưng (hyperkyphosis) – tăng lên theo thời gian. Vậy điều gì đang diễn ra bên trong cơ thể khiến chúng ta “thu nhỏ” lại như vậy?

- HIỆN TƯỢNG THẤP ĐI VÀ CÒNG LƯNG CÓ THẬT KHÔNG?
Câu trả lời là có, và đã được chứng minh qua nhiều nghiên cứu dài hạn.

• Một nghiên cứu trên nam giới lớn tuổi trong dự án MrOS cho thấy tăng độ gù cột sống (hyperkyphosis) là hiện tượng phổ biến, không chỉ do gãy xương mà còn do nhiều yếu tố khác như thay đổi cấu trúc đốt sống và cơ lưng yếu đi.

• Một nghiên cứu khác kéo dài 10 năm trên nhiều nhóm tuổi cho thấy độ cong cột sống ngực (thoracic kyphosis) tăng dần theo tuổi, trong khi độ ưỡn thắt lưng (lumbar lordosis) giảm, dẫn đến dáng người còng và chiều cao giảm.

• Theo Physiopedia, 20–40% người cao tuổi bị tăng độ gù cột sống, và đây là biến dạng cột sống phổ biến nhất ở người già.

Như vậy, việc “lùn đi” và “còng lưng” không chỉ là chuyện thường gặp mà còn là một quá trình sinh học có thể đo đạc và theo dõi bằng các chỉ số y khoa.

- VÌ SAO CHIỀU CAO GIẢM KHI VỀ GIÀ?
Thoái hóa đĩa đệm – nguyên nhân lớn nhất
Đĩa đệm giữa các đốt sống hoạt động như “bộ giảm xóc” của cơ thể. Khi trẻ, chúng chứa nhiều nước, đàn hồi tốt. Nhưng theo thời gian:
• Đĩa đệm mất nước, mỏng đi, làm khoảng cách giữa các đốt sống giảm.

• Điều này khiến tổng chiều cao cơ thể giảm dần, thường từ 1–3 cm, nhưng có thể nhiều hơn ở người bị thoái hóa mạnh.

Physiopedia ghi nhận rằng sự thay đổi ở đĩa đệm – đặc biệt ở đoạn giữa cột sống ngực – là yếu tố quan trọng làm tăng độ gù.

Loãng xương và xẹp đốt sống
Loãng xương làm xương trở nên giòn và dễ lún. Khi các đốt sống bị xẹp nhẹ (compression fractures), chiều cao giảm rõ rệt.

Nghiên cứu MrOS cho thấy chỉ khoảng 1/3 trường hợp gù nặng là do gãy/xẹp đốt sống, nhưng đây vẫn là yếu tố quan trọng.

Giảm khối lượng cơ – đặc biệt là cơ lưng Cơ dựng sống (back extensor muscles) giúp giữ cột sống thẳng. Khi cơ yếu đi:
• Cột sống mất lực nâng đỡ
• Dáng đứng đổ về phía trước
• Gù lưng tăng dần theo thời gian

Physiopedia cũng nhấn mạnh yếu tố giảm sức mạnh cơ lưng là nguyên nhân quan trọng của hyperkyphosis.

- VÌ SAO DỄ BỊ CÒNG LƯNG (hyperkyphosis)?
Thay đổi cấu trúc cột sống theo tuổi
Cột sống ngực vốn có độ cong tự nhiên. Nhưng theo thời gian:
• Đĩa đệm mỏng đi
• Dây chằng kém đàn hồi
• Đốt sống biến dạng nhẹ
Tất cả làm độ cong tăng lên.

Tư thế xấu kéo dài
Ngồi nhiều, cúi đầu khi dùng điện thoại, làm việc bàn giấy… khiến cơ lưng yếu và cột sống quen với tư thế gập.

Loãng xương
Xẹp đốt sống làm góc gù tăng nhanh.

Yếu tố di truyền và thần kinh – cơ
Theo Nature Research Intelligence, gù lưng ở người già không chỉ do cấu trúc xương mà còn liên quan đến yếu tố di truyền, sức mạnh cơ, thăng bằng, và các cơ chế thần kinh – cơ phức tạp.

- KHI NÀO HIỆN TƯỢNG NÀY BẮT ĐẦU?
Không có một “mốc tuổi” cố định, nhưng các nghiên cứu cho thấy:
• Sự thay đổi cột sống bắt đầu từ sau 40 tuổi.
• Tăng rõ rệt từ sau 50–60 tuổi.
• Tốc độ thay đổi nhanh hơn ở người loãng xương, ít vận động hoặc có tư thế xấu kéo dài.

Nghiên cứu 10 năm của Springer cho thấy các “điểm bùng phát” (inflection points) trong thay đổi cột sống thường xuất hiện ở nhóm tuổi trung niên và tăng mạnh ở nhóm cao tuổi.

- HẬU QUẢ CỦA VIỆC THẤP ĐI VÀ CÒNG LƯNG
Theo các tổng quan khoa học:
• Tăng nguy cơ té ngã
• Giảm khả năng giữ thăng bằng
• Giảm dung tích phổi
• Đau lưng mạn tính
• Giảm chất lượng cuộc sống

Nature Research Intelligence nhấn mạnh rằng gù lưng liên quan trực tiếp đến giảm sức mạnh cơ, giảm khả năng vận động, và tăng nguy cơ té ngã.

- CÓ BIỆN PHÁP PHÒNG NGỪA KHÔNG?
Tin vui là hoàn toàn có thể làm chậm hoặc giảm mức độ thấp đi và còng lưng.
Tập luyện cơ lưng và cơ lõi
Các bài tập hiệu quả:
• Duỗi ngực (chest stretch)
• Tăng sức mạnh cơ dựng sống
• Pilates, yoga
• Bài tập thăng bằng

Nhiều nghiên cứu cho thấy tập luyện giúp cải thiện tư thế và giảm tiến triển gù.

Duy trì mật độ xương
• Bổ sung canxi và vitamin D theo hướng dẫn của bác sĩ
• Tập luyện chịu trọng lượng (weight-bearing exercises)
• Tầm soát loãng xương định kỳ Giữ tư thế đúng
• Tránh cúi đầu lâu khi dùng điện thoại
• Điều chỉnh bàn ghế làm việc
• Tập thói quen đứng – ngồi thẳng

Kiểm soát cân nặng
Thừa cân làm tăng áp lực lên cột sống.

Điều trị sớm các bệnh lý cột sống
Phát hiện sớm xẹp đốt sống, thoái hóa nặng hoặc đau lưng mạn tính cần can thiệp kịp thời bằng cách tham vấn với bác sĩ gia đình.

Hiện tượng “lùn đi” và “còng lưng” khi về già là có thật, được chứng minh bởi nhiều nghiên cứu y khoa lớn trên thế giới. Đây là kết quả của sự kết hợp giữa thoái hóa đĩa đệm, loãng xương, giảm sức mạnh cơ và tư thế xấu
kéo dài. Tuy nhiên, quá trình này không phải là định mệnh. Với lối sống lành mạnh, tập luyện đúng cách và chăm sóc xương khớp từ sớm, chúng ta hoàn toàn có thể giữ được dáng đứng thẳng, giảm nguy cơ gù lưng và duy trì chất lượng cuộc sống khi tuổi cao.

BBT Dân Việt News