Tôi tên là Hồng Hạnh, năm nay đã 65 tuổi, sống ở vùng ngoại ô Sydney. Tôi không phải là nhà nông chuyên nghiệp, nhưng tình yêu dành cho vườn nhà thì có thể nói là sâu đậm như hơi thở mỗi ngày. Mỗi sáng thức dậy, tôi lại ra vườn, ngắm từng chiếc lá, từng nụ hoa, từng trái cây đang lớn lên từng chút một. Nhưng năm nay, vườn tôi như bị ai đó trêu ghẹo, khiến tôi vừa ngạc nhiên vừa bối rối: cây khế, cây mít, cây mận, cây xoài, cây nhãn, bí, bầu - tất cả đều có những biểu hiện kỳ lạ, trái mùa, trái thời tiết.

Khi bước vào tuổi già, nhiều người nhận thấy mình thấp đi vài phân và dáng đứng không còn thẳng như trước. Đây không phải là cảm giác chủ quan mà là một hiện tượng sinh học đã được ghi nhận rõ ràng trong tài liệu y khoa. Các nghiên cứu lớn trên thế giới cho thấy: chiều cao giảm dần theo tuổi, và độ cong cột sống – đặc biệt là gù lưng (hyperkyphosis) – tăng lên theo thời gian. Vậy điều gì đang diễn ra bên trong cơ thể khiến chúng ta “thu nhỏ” lại như vậy?

Có những buổi chiều ở Úc, khi mặt trời vừa tắt sau dãy Blue Mountains, tôi đứng trong bếp nhìn đống chén bát như một chiến trường nhỏ. Chén, tô, muỗng, đũa, rồi nồi, xoong, chảo… tất cả nằm đó, lấp lánh dưới ánh đèn vàng, nhưng lại mang trên mình những vệt dầu mỡ bướng bỉnh như thể chúng vừa tham gia một cuộc biểu tình đòi quyền được… không sạch.

Thống kê y tế Úc trong hơn một thập niên qua cho thấy béo phì ở trẻ em không chỉ là một hiện tượng sức khỏe cộng đồng mà còn là một chỉ dấu của những bất bình đẳng xã hội sâu xa. Theo báo cáo của Australian Institute of Health and Welfare (AIHW), khoảng 25% trẻ em và thanh thiếu niên Úc bị thừa cân hoặc béo phì trong giai đoạn 2017–2018, một tỷ lệ gần như không thay đổi so với năm 2007–2008. Đáng chú ý hơn, 38% trẻ em và thanh thiếu niên người Aboriginal và Torres Strait Islander bị thừa cân hoặc béo phì trong năm 2018–2019, tăng từ 31% vào năm 2012–2013, cho thấy mức độ gia tăng đáng lo ngại trong nhóm dân số bản địa.

Nếu bạn từng nhìn chiếc xe của mình sau vài năm sử dụng và thở dài: “Ủa sao mới mua hồi nào mà giờ nhìn như xe chạy Uber 10 năm?”, thì xin chúc mừng – bạn không cô đơn. Màu sơn xe là thứ rất dễ “xuống sắc”, nhưng cũng là thứ hoàn toàn có thể giữ đẹp dài lâu nếu hiểu đúng nguyên nhân và chăm sóc đúng cách. Hãy cùng tôi “mổ xẻ” xem vì sao có xe 10 năm vẫn bóng loáng, còn có xe 8–9 năm đã mốc meo, phai màu, rồi tìm ra bí quyết rửa xe, chọn dung dịch rửa và bảo vệ sơn sao cho hiệu quả nhất.

Ngày rời quê, Khanh bế con bé ba tuổi trên tay, nhìn theo bóng chồng kéo chiếc vali cũ mà lòng vừa thương vừa lo. Thành phố trước mặt rộng lớn quá, còn họ thì nhỏ bé như hai hạt bụi bay theo gió. Nhưng Khanh vẫn tự nhủ: Chỉ cần có anh Hưởng và con bên cạnh, nghèo cũng được.

Tôi vẫn nhớ rất rõ cái đêm mưa ấy – đêm đã kéo cuộc đời tôi sang một ngã rẽ mà đến bây giờ, mỗi khi nghĩ lại, tôi vẫn thấy tim mình thắt lại như bị ai bóp nghẹt. Nếu có thể quay ngược thời gian, tôi sẽ ôm lấy chính mình của ngày hôm đó và nói: “Đừng làm điều dại dột.” Nhưng đời người vốn không có chữ “nếu”.

Tôi sinh ra trong một gia đình mà bàn thờ tổ tiên luôn đặt ở vị trí trang trọng nhất, nơi ánh sáng của ngọn đèn dầu không bao giờ tắt, nơi mỗi bước chân đi qua đều khiến lòng người khẽ chùng xuống vì sự hiện diện thầm lặng của những người đã khuất. Từ nhỏ, tôi đã quen với mùi trầm hương, với tiếng mẹ khấn thì thầm mỗi sáng, với dáng cha đứng nghiêm trang trước bàn thờ vào những ngày giỗ chạp.

Người Việt từ lâu vẫn được nhận xét là hay cười, nói chuyện thì nhẹ nhàng, tránh nhìn thẳng vào mắt người đối diện, và đôi khi có vẻ “né tránh” sự trực diện. Điều này không phải ngẫu nhiên, cũng không phải chỉ vì “tính cách dân tộc” chung chung, mà là kết quả của hàng trăm năm văn hoá chịu ảnh hưởng của Nho giáo, của quan niệm về “giữ hoà khí”, “giữ thể diện”, và của cách nuôi dạy trong gia đình Việt truyền thống. Nụ cười và ánh mắt – hai yếu tố tưởng chừng nhỏ bé – lại là chìa khoá để hiểu sâu về tâm lý giao tiếp của người Việt.

Khoảng bảy mươi năm trước, trong nhiều gia đình Việt Nam, hình ảnh người phụ nữ đứng bếp, quán xuyến nhà cửa, chăm lo từng bữa ăn giấc ngủ cho chồng con được xem như một biểu tượng của sự đảm đang và quyền lực mềm. Người ta gọi họ bằng những cái tên đầy trân trọng: “bà nội trợ”, “nội tướng”. Không phải là sự giam hãm, mà là niềm tự hào – bởi trong một xã hội còn nhiều giới hạn, đó là vị trí mà người phụ nữ có thể tỏa sáng, thể hiện sự khéo léo, trí tuệ và tình yêu thương của mình.