Một ngày nọ, tôi chợt nhận ra mình bắt đầu nhớ... tiếng gió. Không phải tiếng chuông chùa ngân trong buổi sớm. Không phải tiếng rao của người bán xôi len qua con hẻm nhỏ. Không phải tiếng ve của mùa hè hay tiếng mưa rơi trên mái tôn.

Với nhiều thành phố nổi tiếng, chỉ Sydney nhìn từ phía sau những biểu tượng cần một biểu tượng là đủ để người ta nhận ra. Paris có tháp Eiffel, New York có tượng Nữ thần Tự do, Rome có Colosseum. Còn Sydney, chỉ cần vài nét trắng cong của Opera House, một vòm thép khổng lồ của Harbour Bridge và mặt nước xanh của Sydney Harbour, người ta gần như đã có thể gọi đúng tên thành phố. “Nhưng nếu chỉ nhìn Sydney qua ba biểu tượng ấy, có lẽ chúng ta mới chỉ nhìn thấy gương mặt trang điểm đẹp nhất của thành phố.”

Buổi sáng ở Adelaide, mặt trời vừa nhú lên, ánh sáng tràn qua những mái nhà lấp lánh tấm pin năng lượng mặt trời. Một khung cảnh rất “xanh”, rất hiện đại, rất đúng tinh thần thời đại. Nhưng nếu cúi xuống một chút, bạn sẽ thấy một câu chuyện khác: dưới những tấm pin ấy, có một gia đình chim đang ríu rít làm tổ, coi đó như căn hộ cao cấp miễn phí. Và câu hỏi bật ra, nghe vừa buồn cười vừa triết lý: ai mới là chủ nhà?

Buổi sáng ở Sydney, trong một quán cà phê nhỏ ở Bankstown, người ta nghe tiếng Việt xen lẫn tiếng Anh như một bản hòa âm lạ lùng. “Cho ly cà phê sữa đá, please.” – câu nói ấy là hình ảnh thu nhỏ của cộng đồng người Việt tại Úc: vừa hội nhập, vừa giữ lại chút quê hương trong giọng nói.

Melbourne vào buổi sáng thứ Hai luôn có một nhịp điệu rất riêng: gió lạnh từ sông Yarra thổi qua những con phố lát đá, tiếng tàu điện leng keng trên đường Collins, và mùi cà phê rang mới từ các quán nhỏ ở Carlton. Không ai để ý rằng đúng 7 giờ 15 sáng hôm ấy, một người phụ nữ 57 tuổi tên Hà – dáng người nhỏ, tóc uốn nhẹ, áo khoác màu be – bước ra khỏi căn nhà gạch đỏ ở Footscray với chiếc túi vải đi chợ. Bà không mang theo điện thoại. Không mang hộ chiếu. Không mang hành lý. Không mang gì ngoài một tờ danh sách mua rau được gấp làm tư.

Tôi là một bà Việt đã sống ở Úc hơn bốn mươi năm. Bốn mươi năm đủ để tóc bạc, đủ để lòng mềm, và đủ để thấy cuộc đời thay đổi nhanh đến mức đôi khi mình… không theo kịp. Nhưng có một điều khiến tôi buồn nhất: ông bà và các cháu ngày nay xa nhau hơn trước – không phải vì địa lý, mà vì… màn ảnh nhỏ.

Có lẽ ít có câu chuyện nào gần gũi với người Việt ở Úc hơn câu chuyện đi làm. Người mới sang đi làm để trả tiền thuê nhà. Người có gia đình đi làm để nuôi con. Người lớn tuổi đi làm vì muốn có thêm thu nhập. Người đã khá giả đôi khi vẫn đi làm vì không quen ngồi không. Và phía sau mỗi tờ payslip là một câu chuyện.

Tôi đang ngồi trong nhà của mình ở Adelaide, buổi chiều gió Nam Úc từ biển thổi qua hàng bạch đàn, xem tin tức Mỹ mà lòng cứ nhói lên. Một người bạn đồng niên của tôi – bà H., sang Mỹ từ cuối thập niên 1980 – vừa bị trục xuất về Việt Nam đầu tháng 9/2026. Bà gọi cho tôi từ Sài Gòn, giọng run run: “Tui tưởng chuyện đó xong rồi mà… ai dè nó còn theo tui tới giờ.”

Tôi sống ở Sydney đã hơn hai chục năm, một thành phố đông người nhưng êm ả đôi khi tưởng như mọi nỗi đau trên thế giới đều đi vòng qua nơi này. Buổi sáng, tôi thường mở radio ABC, rồi chuyển sang SBS để nghe tin tức cộng đồng. Vậy mà dạo gần đây, giữa những bản tin về thời tiết, về giá nhà, về kangaroo chạy lạc vào sân golf, lại xuất hiện những câu chuyện khiến tim tôi nhói lên: người Việt bị trục xuất khỏi Mỹ vì những tội nhỏ từ hàng chục năm trước.

Một số người dường như sinh ra để tìm thấy điều không vừa ý. Trời nóng thì than nóng, trời lạnh lại than lạnh. Hàng xóm đậu xe không đúng chỗ cũng bực; con cái về trễ cũng trách. Người khác thành công thì cho rằng “có người giúp”, người khác thất bại lại bảo “đã biết trước rồi”.