Đời sống

Người ta nói: đời người như con nước, khi đầy khi vơi. Với bà Sáu, sáu mươi lăm tuổi, tóc bạc mà lòng vẫn sáng, con nước đời bà từng đầy ắp yêu thương, rồi cạn khô vì lòng tham của người trong nhà. Câu chuyện của bà không chỉ là chuyện mất vàng, mà là chuyện mất niềm tin – thứ quý hơn mọi của cải.

Thiên hạ hay nói “làm dâu trăm họ”, ý chừng phận đàn bà bước vô nhà chồng là phải chịu đủ điều tiếng, đủ nỗi thiệt thòi. Nhưng chuyện của Tuyết – con dâu bà Ngân – lại đi ngược đời. Người ta làm dâu thì sợ mẹ chồng, còn Tuyết thì thấy mẹ chồng hiền như cục đất, hiền tới mức… dễ lợi dụng. Và chính cái hiền đó mở ra trong lòng Tuyết một con đường tối tăm mà chính cô ta cũng không ngờ mình dám bước vô.

Tôi đứng dưới mái hiên nhà ở Adelaide, trên bàn có tách trà nóng, nhìn những giọt mưa rơi xuống sân như thể chúng đang dò dẫm tìm đường. Mưa ở đây không vội. Nó rơi chậm rãi, có phần lịch sự, như một vị khách phương xa gõ cửa rồi chờ tôi mời vào.

Hai món heo quay tưởng chừng cùng một nguyên liệu – con heo – nhưng lại kể hai câu chuyện văn hóa hoàn toàn khác nhau: một bên là heo quay giòn da của người Hoa và người Việt, nơi tiếng “rộp” của miếng da là âm thanh của sự hoàn hảo; bên kia là heo nướng hầm đất của người Tonga và Samoa, nơi khói, lá chuối và đất hòa quyện thành hương vị của cộng đồng và nghi lễ. Cả hai đều là biểu tượng của cách con người biến thịt heo thành nghệ thuật, và đều khiến người Úc sinh tại Úc phải trầm trồ khi nếm thử.

Tôi tên Vân, hai mươi ba tuổi, gái sông nước miền Tây, nói chuyện còn vương cái giọng “dạ thưa” nghe quê quê mà mấy đứa bạn ở xứ người hay chọc. Tôi sống ở nước ngoài đã mấy năm, vậy mà mỗi lần mở miệng vẫn bị lộ tẩy liền. Nhưng thiệt tình, cái giọng quê đó chưa bao giờ làm tôi buồn bằng cái thân phận con gái trong một gia đình mà người ta coi đàn bà như cái bóng.

Tui bảy chục tuổi rồi, dân miền Tây thứ thiệt, hồi trước sống bên bờ sông Hậu, sáng nghe tiếng ghe máy, chiều nghe tiếng gà gáy, tối nghe ếch nhái râm ran. Qua Úc mấy năm nay, nhờ con cái bảo lãnh. Ở tuổi này, chưa được lãnh tiền già, sống nhờ con, nhiều khi trong bụng cũng áy náy. Nhưng cái làm tui lo nhất dạo này không phải chuyện tiền bạc, mà là… tui hay “nói trước quên sau”.

Tôi năm nay năm mươi mấy tuổi, tóc chưa bạc hết nhưng bụng thì đã vượt mặt. Vợ tôi nói tôi là “ông già khó chịu”, còn mấy đứa nhỏ thì gọi tôi là “Ba Google” vì chuyện gì tôi cũng thích phân tích, giải thích, rồi triết lý. Nhưng thiệt tình, càng lớn tuổi tôi càng thấy mình cần học lại nhiều thứ, nhất là mấy chuyện tưởng như ai cũng biết: thương yêu là gì, dạy dỗ là sao, tha thứ có phải là bỏ qua hết hay không.

Có một sự thật mà ai cũng từng trải qua: bữa tối hôm nay thường có xu hướng “đầu thai” thành bữa sáng ngày mai. Đôi khi vì tiếc của, đôi khi vì lười nấu, đôi khi vì… đồ ăn ngon quá không nỡ bỏ. Nhưng để đồ ăn qua đêm không phải chuyện đùa. Nó giống như việc bạn cho vi khuẩn một tấm vé VIP vào bữa tiệc buffet – và bạn chính là người trả giá.

Trong kho tàng tục ngữ Việt Nam, có những câu nghe lên đã thấy mát lòng, có những câu nghe lên đã thấy đau, và có những câu nghe lên… hơi rùng mình. “Tham như đỉa đói” thuộc nhóm cuối cùng. Chỉ bốn chữ thôi mà mở ra cả một thế giới hình ảnh: con đỉa đen sì, trườn trườn trong bùn, đánh hơi thấy hơi ấm là bám vào, hút cho đến khi no căng như trái cà pháo. Người Việt xưa không dùng hình ảnh nhẹ nhàng để nói về lòng tham; họ chọn thứ gì gây ám ảnh, để ai nghe cũng phải giật mình mà tự soi lại mình.

Tối hôm qua, tôi ngồi nhâm nhi ly trà xanh, chợt nhớ câu nói của bà chị hàng xóm: “Mi uống trà chi giờ ni, lát nữa thức trắng con mắt như con cú!” Nhưng cũng có người lại bảo: “Uống miếng trà vô, ngủ sâu như đá.” Rứa là trong một xóm nhỏ thôi đã có hai trường phái. Còn trên thế giới, chuyện trà xanh – trà đen, ngủ ngon – mất ngủ, cũng lắm điều ngang trái.