Nếu có một nơi trên thế giới mà con người dường như sống chậm hơn, khỏe mạnh hơn, và ăn uống như thể mỗi bữa ăn là một lễ hội nhỏ, thì đó chính là vùng Mediterranean basin – cái nôi của một trong những mô hình dinh dưỡng được ca ngợi nhất hành tinh. Người ta nói: “Muốn sống lâu, hãy ăn như người Địa Trung Hải.” Nhưng họ là ai? Họ sống ra sao? Và vì sao người Việt, người Úc - những cư dân cách xa nửa vòng trái đất – lại được khuyên học theo?

Nếu phải chọn một biểu tượng văn hoá khiến người Úc đồng loạt gật gù “đúng rồi đó”, thì ngoài kangaroo, Vegemite và cricket, chắc chắn phải kể đến BBQ. Nhưng để hiểu vì sao BBQ lại trở thành một phần không thể tách rời của đời sống Úc, ta phải lần ngược lại một chút - về nguồn gốc của nó, về cách mà một phương thức nấu ăn đơn giản đã trở thành một nghi thức xã hội, rồi thành một “tôn giáo nhẹ” của người dân nơi đây.

Bức tranh ung thư của người di dân ở Úc luôn giống như một bàn tiệc buffet: nhìn qua thì tưởng mọi món đều giống nhau, nhưng khi nếm kỹ mới thấy mỗi món một vị, mỗi cộng đồng một câu chuyện, và mỗi con số lại mang theo cả một lịch sử di cư, di truyền, lối sống và… vi khuẩn. Điều thú vị là trong khi người Úc sinh tại Úc đứng đầu thế giới về một số loại ung thư “kiểu Tây” như melanoma hay ung thư ruột, thì nhiều cộng đồng di dân lại mang theo những mô hình bệnh tật rất khác, đôi khi thấp hơn hẳn, đôi khi lại cao vọt ở những loại ung thư mà người Úc ít gặp.

Nếu phải chọn một chữ để mô tả con người từ cổ chí kim, từ Đông sang Tây, từ vua chúa đến dân thường, từ triết gia đến… hàng xóm, thì chữ đó có lẽ là “kiêu”. Một chữ nhỏ xíu, nhưng đủ sức làm người ta đứng thẳng, cũng đủ sức làm người ta… ngã sõng soài.

Buổi chiều hôm ấy, nắng rơi xuống mái hiên nhà bà Bảy như những sợi chỉ vàng mỏng manh, nhẹ đến mức chỉ cần một cơn gió thoảng qua cũng đủ làm chúng tan biến. Căn nhà nhỏ, nơi từng vang tiếng cười của ông bà suốt mấy chục năm, giờ chỉ còn lại tiếng đồng hồ tích tắc và hơi ấm của những ký ức cũ...

Trong nhiều cộng đồng người Việt tại hải ngoại, những câu chuyện về mẹ chồng – nàng dâu thường được kể bằng giọng điệu cảnh giác: “khó hòa hợp”, “khác nếp sống”, “khác quan điểm”, “khác thế hệ”. Nhưng giữa những lời đồn đại ấy, vẫn có những mối quan hệ được xây dựng bằng sự chân thành, tôn trọng và lòng biết ơn. Câu chuyện của Hiền – cô gái sang Úc du học lúc tròn 22 tuổi – và bà Huấn – mẹ của Doanh (anh chàng phụ giảng trẻ tại đại học) là...

Có bao giờ ta ngồi ngắm đôi bàn tay của mình và tự hỏi: “Ông Trời tạo ra móng tay để làm gì?” Một câu hỏi nghe tưởng đơn giản, nhưng càng nghĩ càng thấy thú vị. Bởi móng tay – cái phần cứng cứng, mỏng mỏng nằm ở đầu ngón tay – hóa ra lại là một trong những bộ phận có sức sống mạnh mẽ nhất trên cơ thể. Mỗi ngày, chúng âm thầm dài thêm khoảng 0.1 mm, như thể đang nhắc ta rằng: “Tôi vẫn đang sống, vẫn đang lớn đây nhé!”

Trong mọi nền nghệ thuật sân khấu – từ tuồng cổ, chèo, cải lương đến kịch nghệ Âu – Mỹ – luôn có một nhân vật đặc biệt: anh hề. Người ta tưởng anh chỉ để mua vui, làm khán giả bật cười, xua tan không khí căng thẳng. Nhưng thật ra, anh hề chính là “mũi kim bọc nhung”: đâm trúng tim gan kẻ quyền thế mà vẫn khiến họ… bật cười.

Một góc nhà cháy đen vì trận hỏa hoạn nhiều năm trước, khi ngọn lửa từ một container bốc lên rồi lan sang khu nhà chính. Những mảng tường loang lổ màu khói. Mái hiên nhà võng xuống. Trần nhà thủng nhiều lỗ và chừng muốn rơi xuống. Ván gỗ mục mềm dưới chân. Mỗi bước đi đều phát ra những âm thanh cọt kẹt như tiếng than thở của thời gian.

Tôi năm nay sáu mươi lăm tuổi, tóc đã bạc gần hết, sống ở Úc hơn bốn mươi năm, vậy mà mỗi lần nhắm mắt lại, tôi vẫn thấy rõ mồn một cái sân sau nhà ba má ở Huế. Nơi đó có một gốc khế già, thân sần sùi, rễ nổi lên như những đường gân của người lao động lam lũ. Dưới gốc khế ấy, ba chị em tôi – tôi, con chị Hai, và con em Út – đã từng nô đùa, cãi nhau, rồi lại ôm nhau cười khúc khích.