Tôi qua Úc cũng hơn hai chục năm, tóc bạc gần hết, răng thì còn được phân nửa, nhưng trái tim thì vẫn còn nguyên cái kiểu lo xa của người Việt mình. Nhất là từ ngày có đứa cháu ngoại đầu lòng – thằng Tú – tôi thấy mình giống như cái camera an ninh 24/7: lúc nào cũng mở mắt coi nó ăn ngủ ra sao, học hành thế nào, có bị ai ăn hiếp không.

Nếu ai đó bảo rằng sống ở Úc mà chưa ăn thịt kangaroo thì coi như… chưa nhập gia tùy tục, tôi - một phụ nữ Việt nhỏ bé, tay cầm chai nước mắm, tay ôm bó rau răm - chỉ biết cười trừ. Nhưng rồi một ngày đẹp trời, đứng giữa siêu thị Coles, thấy gói kangaroo steak nằm nghiêm trang bên cạnh thịt bò, thịt gà, tôi tự hỏi: “Ủa, từ bao giờ người Úc ăn kangaroo vậy? Ai là người đầu tiên nghĩ ra chuyện… ăn linh vật quốc gia?”

Đàn vẹt vẫn thản nhiên thưởng thức bữa chiều của mình, chẳng buồn ngoái lại. Bà xã mỉm cười: Anh phải nói bằng tiếng Anh thì tụi nó mới hiểu. Vẹt Úc làm sao biết tiếng Việt! Tôi cười ngặt nghẽo. Có lẽ bà xã nói đúng. Bất đồng ngôn ngữ đôi khi khiến hai phía cứ vô tư sống cạnh nhau mà chẳng ai hiểu ai.

Ba mươi năm xa quê, người Việt hồi hương mang theo trong tim một vali ký ức: mùi nước mắm thoảng trong bếp cũ, tiếng rao đêm như sợi dây níu tuổi thơ, và những giấc mơ chưa kịp khép. Họ trở về bằng ba con đường khác nhau - người tị nạn về thăm thân nhân, bạn bè; người di dân tự nguyện tìm lại bản sắc, và người bị trục xuất trở lại trong nghịch cảnh. Nhưng dù lý do nào, khi bánh máy bay chạm xuống Tân Sơn Nhất, lòng họ đều rung lên như dây đàn cũ gặp gió mới.

Nếu có một nhân vật chính trong đời sống con người mà ta không bao giờ nhìn thấy trực tiếp, không bao giờ chạm vào, nhưng lại quyết định mọi thứ từ việc ta yêu ai, ghét ai, ăn gì, nhớ gì, quên gì, và tại sao ta lại đứng trong bếp mà không nhớ mình vào đó để làm gì - thì đó chính là bộ óc.

Tôi sinh ra ở Úc, lớn lên giữa những con đường rợp bóng bạch đàn và những mùa hè dài bất tận. Nhưng trong căn bếp nhỏ của mẹ, lúc nào cũng có một góc rất Việt Nam: mùi nước cốt dừa béo thơm, tiếng dao lách cách cắt trái cây, và nồi chè bửu lượng thơm ngon mỗi cuối tuần. Trong cái hỗn hợp ngọt ngào ấy, thứ khiến tôi mê mẩn nhất không phải là nhãn nhục, không phải là củ năng, cũng chẳng phải thạch màu mè. Mà là những hạt trắng trắng, dai dai, dẻo dẻo – thứ mà mẹ gọi là hạt Thốt Nốt.

Trong nhiều thế kỷ, người Á Đông vẫn tự hào về kho tàng thảo dược của mình - từ những rễ cây phơi trên mái ngói đến những thang thuốc sắc thơm lừng trong gian bếp. Nhưng rồi một ngày, khi truyền hình phương Tây bắt đầu quảng cáo “Western Herbal Medicine” với giọng điệu tự tin như thể đây là phát minh mới, nhiều người châu Á không khỏi bật cười: “Ủa, Tây cũng có thảo dược nữa hả?”

Nếu bạn chưa từng nghe về người Celt, cũng đừng vội lo. Trên thế giới này có không ít người nhầm họ với nhân vật trong phim thần thoại, hoặc tưởng họ chỉ tồn tại trong những câu chuyện về phù thuỷ, rồng và những bản nhạc du dương vang lên từ chiếc đàn harp dưới ánh trăng. Nhưng thật ra, người Celt là một cộng đồng văn hoá cổ xưa ở châu Âu, xuất hiện từ thời kỳ đồ sắt, sống rải rác ở Ireland, Scotland, Wales, Brittany, Cornwall và Isle of Man. Họ không phải một quốc gia, mà là một “gia đình văn hoá” – nơi ngôn ngữ, âm nhạc, lễ hội và truyền thuyết được truyền từ đời này sang đời khác như những dòng suối nhỏ chảy mãi không ngừng.

Có một buổi sáng, tôi ngồi uống cà phê với mấy ông bạn già trong công viên, nói với nhau nghe chuyện trên trời dưới đất… rồi cũng quay về chuyện... bệnh tật. Ông thì mới thay khớp gối. Ông thì vừa đặt stent tim. Ông khác đang lo đường huyết lên xuống thất thường.

Người Việt mình có câu: “Gieo giống gì thì gặt giống đó.” Nghe thì đơn giản, nhưng đời sống vốn thích trêu ngươi, cứ bắt người ta gieo một đằng rồi gặt một nẻo, để rồi đến cuối cùng mới vỡ lẽ: gieo gì không biết, chứ tấm lòng thì không bao giờ gieo lầm.