Nếu có một nhân vật chính trong đời sống con người mà ta không bao giờ nhìn thấy trực tiếp, không bao giờ chạm vào, nhưng lại quyết định mọi thứ từ việc ta yêu ai, ghét ai, ăn gì, nhớ gì, quên gì, và tại sao ta lại đứng trong bếp mà không nhớ mình vào đó để làm gì - thì đó chính là bộ óc.

Tôi sinh ra ở Úc, lớn lên giữa những con đường rợp bóng bạch đàn và những mùa hè dài bất tận. Nhưng trong căn bếp nhỏ của mẹ, lúc nào cũng có một góc rất Việt Nam: mùi nước cốt dừa béo thơm, tiếng dao lách cách cắt trái cây, và nồi chè bửu lượng thơm ngon mỗi cuối tuần. Trong cái hỗn hợp ngọt ngào ấy, thứ khiến tôi mê mẩn nhất không phải là nhãn nhục, không phải là củ năng, cũng chẳng phải thạch màu mè. Mà là những hạt trắng trắng, dai dai, dẻo dẻo – thứ mà mẹ gọi là hạt Thốt Nốt.

Trong nhiều thế kỷ, người Á Đông vẫn tự hào về kho tàng thảo dược của mình - từ những rễ cây phơi trên mái ngói đến những thang thuốc sắc thơm lừng trong gian bếp. Nhưng rồi một ngày, khi truyền hình phương Tây bắt đầu quảng cáo “Western Herbal Medicine” với giọng điệu tự tin như thể đây là phát minh mới, nhiều người châu Á không khỏi bật cười: “Ủa, Tây cũng có thảo dược nữa hả?”

Nếu bạn chưa từng nghe về người Celt, cũng đừng vội lo. Trên thế giới này có không ít người nhầm họ với nhân vật trong phim thần thoại, hoặc tưởng họ chỉ tồn tại trong những câu chuyện về phù thuỷ, rồng và những bản nhạc du dương vang lên từ chiếc đàn harp dưới ánh trăng. Nhưng thật ra, người Celt là một cộng đồng văn hoá cổ xưa ở châu Âu, xuất hiện từ thời kỳ đồ sắt, sống rải rác ở Ireland, Scotland, Wales, Brittany, Cornwall và Isle of Man. Họ không phải một quốc gia, mà là một “gia đình văn hoá” – nơi ngôn ngữ, âm nhạc, lễ hội và truyền thuyết được truyền từ đời này sang đời khác như những dòng suối nhỏ chảy mãi không ngừng.

Có một buổi sáng, tôi ngồi uống cà phê với mấy ông bạn già trong công viên, nói với nhau nghe chuyện trên trời dưới đất… rồi cũng quay về chuyện... bệnh tật. Ông thì mới thay khớp gối. Ông thì vừa đặt stent tim. Ông khác đang lo đường huyết lên xuống thất thường.

Người Việt mình có câu: “Gieo giống gì thì gặt giống đó.” Nghe thì đơn giản, nhưng đời sống vốn thích trêu ngươi, cứ bắt người ta gieo một đằng rồi gặt một nẻo, để rồi đến cuối cùng mới vỡ lẽ: gieo gì không biết, chứ tấm lòng thì không bao giờ gieo lầm.

Ở tuổi 36, Tài bước vào vị trí trưởng phòng kỹ thuật của một xưởng sản xuất đồ gia dụng bằng nhựa cao cấp với dáng vẻ của một người “đủ lông đủ cánh”. Anh có bằng cấp treo đầy tường, chứng chỉ chuyên môn xếp thành tập, và một niềm tin mãnh liệt rằng: “Tôi biết rõ hơn tất cả mọi người cộng lại.”

Có những buổi chiều, khi mặt trời nghiêng xuống mái nhà hàng xóm, tôi ngồi một mình bên tách trà, nhìn lại những năm tháng đã đi qua. Không phải để hoài niệm, cũng chẳng phải để than thở với ai, mà để tự hỏi: vì sao con người chỉ thật sự lớn lên sau những lần bị đời quật ngã? Và tại sao, dù biết vậy, nhiều người trẻ vẫn sợ sóng gió như sợ một cơn bão không lối thoát?

Tối thứ Hai, ngày 8 tháng Sáu năm 2026, bác Phán – một người Việt trung niên sống ở Adelaide – vừa rửa xong cái chén cuối cùng thì TV bật lên bản tin thời sự. Giọng người dẫn chương trình vẫn cái chất đều đều quen thuộc, nhưng câu chữ thì như một cú gõ mạnh vào sống lưng: một người đàn ông 44 tuổi ở Clare, Nam Úc, tử vong sau khi cảnh sát sử dụng Taser trong lúc khống chế ông ta tại Opie Street.

Dần dần tôi hiểu, đống rác ấy không chỉ là rác. Nó là dấu vết của một đời lao động. Mỗi thanh sắt, mỗi chiếc lốp xe, mỗi giẻ lau dầu nhớt đều đã từng cùng một con người mưu sinh qua năm tháng.