Người mới đến Adelaide đôi khi có cảm giác thành phố này “dễ thở” hơn một số đô thị lớn khác của Úc.

Điều đó không hoàn toàn là cảm giác.

Ngay từ năm 1837, Adelaide đã được quy hoạch theo một ý tưởng khá khác biệt vào thời ấy: khu trung tâm được tổ chức theo mạng lưới đường phố, có các quảng trường và được bao quanh bởi một hệ thống công viên rộng lớn. Quy hoạch gắn với tên tuổi Đại tá William Light vẫn còn để lại dấu ấn rõ ràng trong thành phố ngày nay.

Điều đáng chú ý là phần đất xanh ấy không phải chỉ còn trong sách lịch sử.

Adelaide Park Lands hiện trải rộng khoảng 900 hecta, bao quanh Adelaide và North Adelaide. Toàn bộ “Adelaide Park Lands and City Layout” được ghi vào National Heritage List của Úc từ năm 2008 vì giá trị đặc biệt về lịch sử và quy hoạch đô thị.

Nói đơn giản hơn, khi đi từ khu phố vào trung tâm Adelaide, người dân không chỉ nhìn thấy những tòa nhà
ngày càng cao. Họ vẫn bắt gặp những bãi cỏ, hàng cây, sân thể thao, khu vui chơi, vườn thực vật và những khoảng không rộng rãi.

Với một gia đình có trẻ nhỏ, đó là nơi để chạy nhảy.

Với người lớn tuổi, đó có thể là chỗ đi bộ, ngồi nghỉ, gặp bạn bè.

Với một người mới sang Úc, đó đôi khi chỉ đơn giản là một nơi để… thở.

Đây chính là một trong những điều làm nên bản sắc của Adelaide.

QUY HOẠCH KHÔNG CHỈ LÀ ĐƯỜNG VÀ NHÀ

Nói đến quy hoạch thành phố, nhiều người thường nghĩ đến chuyện xây đường, xây nhà, mở khu thương mại hay dựng những tòa cao ốc.

Nhưng quy hoạch hiện đại ngày càng đặt một câu hỏi khác: người dân sẽ sống như thế nào trong không gian ấy?

Trong dự thảo City Plan – Adelaide 2036, thành phố xác định bốn hướng ưu tiên gồm xây dựng một thành phố xanh và mát hơn, đa dạng phương tiện giao thông, phát triển các khu phố có bản sắc và tạo thêm sự đa dạng về nhà ở cho một dân số đang tăng. Kế hoạch đặt mục tiêu đưa dân số cư trú trong City of Adelaide lên khoảng 50,000 người vào năm 2036, với định hướng bổ sung khoảng 1,000 căn nhà mỗi năm trong giai đoạn quy hoạch.

Những con số ấy cho thấy Adelaide không đứng yên.

Thành phố vẫn phải phát triển.

Người trẻ cần nhà ở. Sinh viên cần chỗ ở. Gia đình cần những căn nhà phù hợp. Người cao tuổi cần nơi ở thuận tiện hơn. Người đi làm cần phương tiện di chuyển. Các cửa hàng, trường học, bệnh viện và dịch vụ công cộng cũng phải theo kịp.

Bài toán vì vậy không phải là “có xây hay không”.

Mà là xây ở đâu, xây thế nào và xây để phục vụ ai.

Đó là lý do các kế hoạch mới của Adelaide nhấn mạnh đến nhiều loại hình nhà ở, phát triển hỗn hợp và kết nối với giao thông công cộng. Một thành phố đông hơn không nhất thiết phải đồng nghĩa với việc mọi người sống tách biệt trong những khu nhà chỉ để ngủ rồi sáng hôm sau lại lái xe đi thật xa để làm việc.

Ý tưởng là đưa một số nhu cầu hằng ngày đến gần nơi người dân sống.

Đây là cách quy hoạch mà người Việt chúng ta có thể nhìn thấy rất rõ trong đời sống hằng ngày.

Một ông bà lớn tuổi nếu không còn lái xe vẫn cần đi mua thuốc, đi khám bệnh, đi chợ hoặc gặp bạn bè.

Một gia đình có con nhỏ cần trường học và công viên gần nhà.

Một người đi làm cần phương tiện công cộng có thể sử dụng được.

Một thành phố tốt không chỉ tính bằng số kilomet đường mới làm, mà còn bằng việc người dân mất bao nhiêu thời gian để đi từ nhà đến những nơi họ cần đến.

ĐI LẠI DỄ HƠN, THÀNH PHỐ GẦN HƠN

Adelaide cũng có một vài điều khá thú vị mà nhiều người sống lâu năm có khi đã quen đến mức không còn để ý.

Chẳng hạn, trong khu trung tâm có các tuyến City Connector miễn phí. Các tuyến 98A/98C nối khu trung tâm
với North Adelaide và hoạt động cả tuần; các tuyến 99A/99C chạy trong khu trung tâm vào những ngày trong
tuần.

Xe điện trong khu vực trung tâm cũng có vùng miễn phí, nối những địa điểm quan trọng như South Terrace,
Botanic Gardens, Festival Plaza và Adelaide Entertainment Centre.

Những dịch vụ như vậy nghe có vẻ nhỏ.

Nhưng với một thành phố được thiết kế cho nhiều nhóm dân cư khác nhau, chúng lại có ý nghĩa không nhỏ.

Một sinh viên không có xe hơi có thêm lựa chọn.

Một người cao tuổi có thể vào thành phố mà không nhất thiết phải tự lái.

Một du khách có thể đi lại dễ dàng hơn.

Một người mới sang Úc cũng có thêm cơ hội làm quen với thành phố mà không phải ngay lập tức thuộc lòng
cả bản đồ đường sá.

Và quan trọng hơn, giao thông công cộng giúp thành phố không chỉ phục vụ những người có xe hơi.

Tất nhiên, không có hệ thống nào hoàn hảo. Adelaide vẫn phải giải quyết những vấn đề quen thuộc của các đô thị đang phát triển: ùn tắc ở một số tuyến đường, nhu cầu nhà ở, khoảng cách giữa nơi ở và nơi làm việc, áp lực lên hạ tầng và yêu cầu thích ứng với khí hậu nóng hơn.

Chính vì thế, quy hoạch thành phố không phải là một bản vẽ làm xong rồi cất vào tủ.

Nó phải được điều chỉnh liên tục.

NGƯỜI VIỆT NHÌN THÀNH PHỐ BẰNG MỘT CON MẮT KHÁC

Đối với cộng đồng người Việt ở Nam Úc, câu chuyện quy hoạch Adelaide có thể nghe hơi “xa”.

Nhưng thật ra nó nằm ngay trong cuộc sống mỗi gia đình.

Một người Việt mới sang cần tìm nhà.

Một gia đình cần chọn trường cho con.

Một người lớn tuổi cần tìm nơi ở phù hợp khi sức khỏe và khả năng lái xe thay đổi.

Một người đi làm cần tính thời gian đi lại mỗi ngày.

Một gia đình cần công viên gần nhà để cuối tuần đưa con cháu ra ngoài.

Những quyết định ấy đều liên quan đến cách thành phố được quy hoạch.

Đặc biệt với cộng đồng Việt Nam đang có nhiều thế hệ cùng sống tại Úc, nhu cầu sử dụng thành phố cũng thay đổi.

Ông bà thích một nơi yên tĩnh, có cây xanh và dễ đi lại.

Cha mẹ cần trường học, việc làm, giao thông và dịch vụ.

Người trẻ cần nhà ở, nơi làm việc, các hoạt động xã hội và những không gian phù hợp với đời sống hiện đại.

Một thành phố có thể phục vụ được nhiều thế hệ như vậy cần nhiều hơn những con đường rộng.

Nó cần những “khoảng thở”.

Và Adelaide đã có một món quà từ lịch sử để lại: hệ thống Park Lands rộng lớn ngay quanh trung tâm thành
phố. Nhưng món quà ấy cũng đặt ra trách nhiệm cho thế hệ hôm nay – làm sao giữ được giá trị của nó trong khi thành phố vẫn phải phát triển. Chính quyền Adelaide đã thông qua Adelaide Park Lands Management Strategy – Towards 2036 vào tháng 11/2024 như một phần định hướng quản lý Park Lands trong những năm tới.

THÀNH PHỐ LỚN LÊN, NHƯNG ĐỪNG ĐỂ CON NGƯỜI NHỎ LẠI

Có lẽ đây mới là câu hỏi quan trọng nhất của quy hoạch Adelaide trong những năm tới.

Dân số tăng là điều bình thường.

Nhà cửa phải tăng.

Giao thông phải phát triển.

Kinh tế phải lớn lên.

Nhưng nếu thành phố càng phát triển mà người dân càng mất nhiều thời gian trong xe, ít không gian xanh
hơn, nhà ở ngày càng khó tiếp cận và người cao tuổi ngày càng khó tự đi lại, thì những con số tăng trưởng ấy chưa nói hết câu chuyện.

Ngược lại, nếu một thành phố có thể vừa xây thêm nhà, vừa giữ được cây xanh; vừa thu hút người trẻ, vừa
tạo điều kiện cho người già; vừa phát triển kinh tế, vừa giúp người dân tiếp cận công viên, giao thông, dịch vụ và cộng đồng, thì khi ấy quy hoạch mới thực sự chạm vào đời sống.

Adelaide hôm nay vẫn đang trên hành trình đó.

Nhìn từ một góc nhỏ của cộng đồng Việt Nam, điều đáng quý không chỉ là thành phố có bao nhiêu công viên hay bao nhiêu tuyến xe điện.

Điều đáng quý hơn là câu hỏi phía sau những con số ấy:

Chúng ta muốn sống trong một thành phố như thế nào?

Có lẽ một thành phố đáng sống không nhất thiết phải là nơi có nhiều tòa nhà nhất.

Đó là nơi khi một đứa trẻ lớn lên, nó có chỗ để chạy.

Khi cha mẹ đi làm, họ có đường để về.

Khi ông bà già đi, họ vẫn có thể bước ra khỏi nhà.

Và khi một gia đình Việt Nam đã sống ở đây nhiều năm, họ có thể nói một cách tự nhiên:

“Đây là thành phố của tôi.”

Đó cũng chính là lúc quy hoạch không còn là chuyện của kiến trúc sư hay chính quyền.

Nó trở thành câu chuyện của từng người đang sống trong thành phố ấy.

BBT Dân Việt News