Mấy con, mấy cháu thương yêu của tui, Tui nói nghe nè, chết rồi mà còn biết buồn, biết nhớ, biết tủi thân, biết cằn nhằn, biết triết lý… chắc chỉ có mấy bà già Nam Bộ như tui thôi. Người ta nói “chết là hết”, chớ tui thấy…
chưa hết đâu nghen. Còn nhiều thứ lắm: còn thương, còn nhớ, còn giận, còn trách, còn cười, còn triết lý như phù sa mùa nước nổi. Chỉ có cái là… không còn cái miệng để nói. Thành ra bữa nay tui ráng gom hết mấy hạt bụi của tui lại, viết cho con cháu nghe một lần cho đã.

Tui kể từ đầu cho con cháu dễ hình dung. Hôm tụi bây đem tro tui ra biển rải, trời đẹp muốn xỉu. Nắng vàng như mật ong, gió thổi phơi phới, sóng vỗ lách chách vô kè đá nghe vui tai. Tụi bây đứng đó, mắt đứa nào cũng đỏ có lẽ vì khóc nhiều, mà cố nén lại, chắc sợ tui buồn. Tui đứng kế bên, nhẹ hều như mây, nhìn mấy đứa mở cái hũ tro ra. Rồi một cơn gió mạnh thổi tới, tro tui bay tứ tán như bụi đường mùa khô.

Tui muốn la lên: “Ê ê, khoan khoan, đừng để gió thổi mạnh quá, bay hết trơn rồi, còn gì đâu mà nhớ tui!”

Nhưng người chết đâu có la được. Tui chỉ biết nhìn mình tan ra, từng chút, từng chút một.

Con cháu nói:
“Má thích biển mà, để má về với biển.”
“Bà thích tự do mà, để bà được nhẹ nhàng.”

Ừ thì tui thích biển thiệt. Tui sống gần sông nước từ nhỏ, nghe tiếng sóng là nhớ quê. Nhưng mà… tự do kiểu này nó lạ lắm. Nó không giống cái tự do tui từng nghĩ. Tự do mà không có chỗ để nằm, không có chỗ để dừng, không có chỗ để tụi bây tìm về… thì nó buồn muốn chết thêm lần nữa.

Từ ngày tro tui được rải xuống biển, tui trôi hoài. Trôi như chiếc lá khô bị nước cuốn. Trôi như mấy câu vọng cổ bị gió thổi lạc nhịp. Trôi như đời người, lúc còn sống thì níu, lúc chết rồi thì buông.

Biển rộng lắm, con ơi. Rộng tới mức tui thấy mình nhỏ xíu như hạt cát.

Sóng vỗ vô tui, lúc nhẹ như bàn tay ai vuốt tóc, lúc mạnh như mấy trận đòn hồi xưa má đánh tụi bây vì tội phá làng phá xóm. Cá bơi ngang, nhìn tui bằng con mắt tròn xoe, chắc nó nghĩ: “Cái gì trắng trắng vậy trời?” Tui muốn nói: “Tao là bà của tụi nhỏ đó con,” mà cá đâu hiểu tiếng người.

Có bữa, tui bị cuốn ra xa, xa tới mức nhìn vô bờ chỉ thấy một đường mờ mờ như sợi chỉ. Tui nhớ nhà muốn khóc. Nhưng tro bụi khóc sao được. Chỉ biết tan thêm chút nữa.

Có bữa, tui bị sóng đánh vô đá, nghe cái “bộp” thiệt đau. Tui nghĩ bụng: “Chết rồi mà còn bị đánh, đời tui sao khổ dữ vậy trời.”

Rồi tui cười. Cười kiểu bất lực mà cũng… duyên dáng theo kiểu bà già trầu Nam Bộ.

Nhưng cái đau nhất, không phải sóng, không phải lạnh, không phải trôi. Cái đau nhất là tui không có một nơi để con cháu tìm.

Những đêm nằm nghe sóng mà lòng đau như gặp gió bấc
Từ ngày tan vô biển, tui không có một chỗ cố định. Sóng đưa tui đi, lúc gần bờ, lúc xa khơi, lúc chìm xuống đáy, lúc nổi lên mặt nước. Tui không biết mình đang ở đâu. Tui không biết con cháu tui có còn nhớ tui không.

Có những đêm, sóng vỗ mạnh, tui nghe như tiếng ai gọi. Tui biết đó là tiếng lòng mình thôi, chớ người sống nào có ở gần đây để nói mà nghe được. Nhưng tui vẫn mong, mong một ngày nào đó, tụi con cháu đứng trước biển, nhìn ra xa, và nhớ rằng ở trong nước trời mênh mông đó, có một linh hồn vẫn thương mình như ngày còn sống.

Tui nhớ hồi còn sống, mỗi dịp Thanh Minh, tui theo ngoại ra mộ ông cố. Cả nhà đi, mang theo hoa, trái cây. Trẻ con chạy giỡn, người lớn quét mộ, đắp đất, đặt hoa. Không khí vừa buồn vừa ấm. Tui nhớ cái cảm giác đứng trước mộ người thân, thấy lòng mình lắng xuống, thấy mình biết ơn, thấy mình thuộc về một nơi nào đó.

Giờ tui nghĩ: Tui sẽ không bao giờ có được một nấm mồ như vậy. Không có ai đến thăm tui. Không có ai quét cỏ cho tui. Không có ai đặt bó hoa lên mộ tui. Vì tui không có mộ.

Tui chỉ có biển. Mà biển thì rộng quá, lạnh quá, vô tình quá.

Ngày xưa, tui hay nói: “Chết rồi thì ở đâu cũng được, miễn lòng thanh thản.”

Giờ tui mới biết, câu đó… nói cho sang thôi. Chớ thiệt ra, người chết không cần chỗ, nhưng người sống cần. Con cháu cần một nơi để nhớ.

Một nơi để thăm viếng. Một nơi để ngồi xuống, thở dài, rồi kể cho tui nghe chuyện đời. Một nơi để mấy đứa nhỏ chạy giỡn, để tiếng cười của cháu chắt chạm vô tui.

Còn giờ, muốn tìm tui, con cháu phải đứng trước biển mênh mông, rồi tự hỏi: “Má ở đâu giữa chừng này trời nước?”

Tui cũng muốn biết vậy. Tui trôi hoài, trôi mãi. Không có cái gì níu lại. Không có cái gì giữ chân. Tui như một câu chuyện kể dở, không có dấu chấm hết.

Tui không trách con cháu đâu. Tui biết con cháu thương tui. Tui biết con cháu nghĩ rải tro xuống biển là cho tui tự do.

Nhưng con ơi, tự do mà không có chỗ để trở về… cũng buồn lắm.

Nếu được chọn lại, tui chỉ xin một góc nhỏ. Nhỏ thôi. Nhỏ như cái chén tui hay dùng để ăn cơm nguội chan nước trà. Có thể là:
• Một hũ tro gửi trong chùa, nơi tiếng chuông ngân mỗi chiều.

• Một ô nhỏ trên vách giáo đường, nơi ánh nến lung linh như mắt người thương.

• Một mộ bia trong nghĩa trang cỏ xanh mịn, nơi những ngày cuối tuần có tiếng chân người rộn ràng.

• Hay đơn giản nhất: dưới gốc cây sau vườn, nơi tui từng ngồi lặt rau, nơi trái xoài rụng cái “bịch” làm cả nhà chạy ra coi.

Một chỗ thôi, để con cháu biết mà tìm.

Biển đẹp thiệt, nhưng biển không giữ ai hết. Biển chỉ mượn người một chút, rồi trả lại cho trời. Tui tan vô nước, rồi nước bốc hơi, rồi thành mây, rồi mưa xuống, rồi lại chảy ra biển.

Tui cứ trôi, trôi, trôi… như câu vọng cổ không có người ca tiếp.

Nhưng con cháu đừng buồn. Tui vẫn theo con cháu. Khi con cháu ra biển, tui sẽ lại gần. Khi con cháu buồn, tui sẽ theo gió mà ôm. Khi con cháu vui, tui sẽ theo nắng mà soi.

Tui không mất. Tui chỉ… khó tìm hơn chút. Nhưng nếu có ngày con cháu muốn làm gì đó cho tui, thì đừng ra biển tìm. Biển rộng lắm, tui trôi mất tiêu rồi.

Con cháu chỉ cần đặt một bông hoa ở nơi nào thấy bình yên. Một góc bàn. Một bậc thềm. Một gốc cây. Một nơi có ánh sáng, có hơi người, có tiếng thở dài, tiếng cười, tiếng chuyện trò.

Tui sẽ về đó. Vì cuối cùng, tui hiểu: Nhà của người đã khuất không phải là nơi đặt tro cốt, mà là nơi có người nhớ tới mình.

Nhưng mà… nếu được chọn lại, tui vẫn mong có một chỗ nhỏ thiệt nhỏ, để con cháu đỡ cực công tìm tui giữa biển trời bao la.

Thương con cháu nhiều lắm. Tui – từ trong sóng, trong gió, và mong rằng trong những điều con cháu còn nhớ.

R. N. (viết riêng cho Dân Việt News)