Tôi không phải là một con người. Tôi không biết già, cũng chẳng biết chết. Tôi là một nguyên tố - một kim loại vàng óng đã đi qua lòng đất hàng triệu năm trước khi con người biết gọi tên tôi. Nhưng nếu bạn chịu
khó lắng nghe, tôi có câu chuyện của mình.

Một câu chuyện dài hơn trăm năm ở nước Úc - nơi người ta từng đổ xô đào bới tôi bằng tay trần, rồi sau đó cẩn thận khóa tôi trong két sắt, rồi bán tôi như con số nhấp nháy trên màn hình. Tôi đã chứng kiến họ yêu tôi, sợ tôi, nghi ngờ tôi - và đôi khi… trách tôi.

Tôi đã ở đây từ lâu - trước cả khi có cái tên “Australia”, trước những đoàn người năm 1851 đổ về Bathurst
(NSW), Ballarat và Bendigo (Victoria) để tìm kiếm vận may. Những cơn sốt vàng đó không chỉ làm giàu cho một số người; chúng đã thay đổi cấu trúc xã hội, chuyển những thuộc địa từ nền kinh tế nông nghiệp sang đô thị hóa nhanh chóng.

Tôi không chỉ là kim loại quý. Tôi là một lời hứa. Nhưng trong một thế kỷ qua, lời hứa của tôi đã thay đổi cùng với cách con người nghĩ về tiền, tăng trưởng và nỗi sợ mất mát.

- 1925–1971: Khi tôi đứng yên và GDP lên tiếng
Có một sự thật mà nhiều người hiện đại thấy… khó hiểu: trong gần nửa thế kỷ, giá của tôi gần như không thay đổi.

Không phải vì tôi không có giá trị, mà vì con người quyết định rằng giá trị đó phải đứng yên.

Trong hệ thống bản vị vàng, mỗi đồng tiền được gắn với tôi. Giá của tôi bị cố định - khoảng 20–35 USD mỗi
ounce suốt nhiều thập kỷ.

Ở Úc, đó là thời kỳ mà:
• GDP tăng dần, dựa vào tài nguyên, nông nghiệp
• Lạm phát có biến động nhưng không cực đoan
• Hệ thống tài chính tương đối ổn định.

Nhưng tôi - vàng - không phản ứng với bất kỳ điều nào. Đây là điểm mấu chốt:
• Trong giai đoạn này, GDP là “câu chuyện chính”. Tôi chỉ là nền.
• Nếu giá cả tăng (lạm phát), tôi không tăng theo.
• Nếu kinh tế mở rộng, tôi không tăng theo.

Tôi giống như một chiếc đồng hồ đứng yên trong khi căn phòng thay đổi.

- 1971–1980: Từ neo ổn định thành biểu tượng bất an
Một buổi tối tháng 8/1971, hệ thống tiền tệ toàn cầu thay đổi. Hoa Kỳ chấm dứt việc chuyển đổi USD sang vàng - một sự kiện thường được gọi là “Nixon Shock”. Và tôi được “giải phóng”.

Giá của tôi không còn bị cố định. Lần đầu tiên sau hàng thập kỷ, tôi phản ứng với thị trường. Những gì xảy ra sau đó giống một phản xạ dây chuyền:
• Khủng hoảng dầu mỏ
• Lạm phát tăng mạnh
• Đồng tiền mất giá

Và tôi - như một tài sản trú ẩn - được tìm đến. Giá của tôi tăng mạnh, đạt đỉnh gần 850 USD/ounce năm 1980.

Sự thay đổi này cho thấy một quy luật mới: Khi lạm phát tăng, vàng không chỉ tăng - mà tăng mạnh hơn.

Ở đây, lần đầu tiên trong lịch sử hiện đại:
• Lạm phát trở thành biến số chính
• GDP trở nên kém liên quan trực tiếp
• Và tôi trở thành “tấm gương của nỗi sợ tiền mất giá”

- 1980–2000: Khi tăng trưởng chiến thắng, tôi bị bỏ lại
Nếu thập niên 1970 là thời của tôi, thì hai thập niên sau đó lại thuộc về GDP.

Kinh tế Úc tăng trưởng ổn định. Lạm phát được kiểm soát. Các thị trường tài chính phát triển nhanh. Và tôi… giảm giá. Nhiều nhà đầu tư nhận ra điều mà họ từng bỏ qua:
• Tôi (vàng) không tạo thu nhập
• Tôi không tạo ra tăng trưởng
• Tôi không đóng góp vào GDP

Trong khi đó:
• Cổ phiếu tạo lợi nhuận
• Bất động sản tăng giá
• Doanh nghiệp mở rộng

Ở đây, mối quan hệ rõ ràng: Khi GDP tăng mạnh và ổn định → vàng thường yếu đi.

Đây cũng là giai đoạn dài nhất mà những người mua vàng ở đỉnh 1980 phải chờ đợi để hòa vốn.

Hai thế cờ ở Úc: một giữ vàng, một đầu tư vào tăng trưởng
Vào thời gian này, một sự khác biệt trong xã hội dần hiện rõ.

Người Úc:
• Tin vào hệ thống
• Ưu tiên tăng trưởng (GDP)
• Đầu tư vào tài sản tạo dòng tiền

Người nhập cư:
• Giữ vàng vật chất
• Nhìn vàng như bảo hiểm
• Ít quan tâm đến chu kỳ kinh tế

Sự khác biệt này không phải về kiến thức - mà về trải nghiệm.

Người nhập cư thường đến từ những nơi mà:
• Lạm phát cao
• Hệ thống tài chính không ổn định

Với họ, vàng không phải là chiến lược - mà là… ký ức.

- 2000–2011: Khủng hoảng trở lại, tôi cũng vậy
Khi hệ thống tài chính toàn cầu rung chuyển năm 2008, tôi lại trở thành điểm tựa.

Ở Úc, giá vàng tăng từ khoảng 394 AUD/oz năm 1999 lên hơn 1,400 AUD/ oz vào năm 2010. Điều đáng chú ý:
• GDP không sụp đổ hoàn toàn
• Nhưng niềm tin vào hệ thống tài chính giảm.

Và thế là đủ để tôi tăng. Ở đây ta thấy một tầng sâu hơn của mối quan hệ: Vàng không chỉ phản ứng với lạm phát thực tế - mà với kỳ vọng và tâm lý về lạm phát.

- 2012–2018: Sự im lặng của vàng
Khi kinh tế toàn cầu ổn định trở lại:
• GDP tăng
• Lạm phát thấp
• Thị trường tài chính hấp dẫn

Tôi đi ngang. Đây là giai đoạn mà nhiều người đặt lại câu hỏi: “Liệu vàng còn cần thiết không?”

- 2019–2025: Khi mọi biến số chùng xuống, tôi bật lên
Đại dịch COVID-19, gián đoạn chuỗi cung, và nới lỏng tiền tệ quy mô lớn đã tạo ra môi trường hoàn hảo cho tôi.

Giá vàng tại Úc:
• ~2014 AUD/oz (2019)
• ~2589 AUD/oz (2020)
• 5000 AUD/oz (2025)

Ở đây, mối quan hệ giữa các biến động rõ ràng hơn bao giờ hết:
• Lạm phát ↑ → vàng ↑
• GDP → không ổn định
• Niềm tin vào tiền tệ ↓ → vàng ↑ mạnh

Nếu biểu đồ có thể nói, nó sẽ nói:
“Khi nền kinh tế không chắc chắn, vàng không chỉ tăng - mà tăng quá mức.”

- Úc: Một quốc gia giàu vàng nhưng không giữ vàng
Có một nghịch lý thú vị: Úc là một trong những nước sản xuất vàng lớn nhất thế giới, nhưng chỉ giữ khoảng 80 tấn vàng trong dự trữ quốc gia. Lượng này gần như không thay đổi từ năm 1997. Điều này phản ảnh một triết lý:
• Úc tin vào GDP của mình
• Úc tin vào đồng tiền của mình
• Úc không phụ thuộc vào vàng

Ở đây, vàng không phải là nền tảng hệ thống. Nó chỉ là một lựa chọn.

- Vàng, GDP và lạm phát – ba câu chuyện khác nhau
Sau một thế kỷ, mối quan hệ giữa ba yếu tố này có thể tóm gọn:

GDP – câu chuyện của tăng trưởng
• Khi GDP mạnh → vàng yếu
• Vì vốn chảy vào sản xuất

Lạm phát – câu chuyện của mất mát
• Khi lạm phát cao → vàng tăng
• Vì tiền mất giá

Vàng – câu chuyện của niềm tin
• Không tạo ra giá trị
• Nhưng bảo vệ giá trị

Hay nói theo cách đơn giản nhất:
• GDP tạo ra sự giàu có
• Lạm phát làm xói mòn nó
• Vàng là thứ đo lường nỗi sợ mất mát đó

- Vàng: Thân phận của một kim loại không đổi trong thế giới luôn đổi
Tôi đã chứng kiến một thế kỷ mà:
• kinh tế tăng trưởng
• hệ thống tiền tệ thay đổi
• lạm phát lên rồi xuống

Và tôi nhận ra một điều rất đơn giản:
• Người ta không tìm đến tôi khi mọi thứ ổn.
• Họ tìm đến tôi… khi mọi thứ không còn chắc chắn.

Ở Úc, tôi không được tôn thờ như ở nhiều nơi khác. Nhưng tôi luôn hiện diện - như một lớp bảo hiểm cuối cùng.

Và nếu bạn hỏi tôi về tương lai? Tôi sẽ không nói rằng tôi sẽ tăng. Tôi cũng không nói rằng tôi sẽ biến mất. Tôi chỉ nói điều này: “Chừng nào con người còn sợ mất giá trị… tôi vẫn còn lý do để tồn tại.”

BBT Dân Việt News

Nguồn tham khảo
Gold rushes - National Museum of Australia
Historical gold price (1900 - present)
Nixon shock and gold market transformation
Gold performance and macro factors
Role of gold in inflation and economy
Australia gold price history (ABC Bullion)
RBA gold reserves
Australia gold reserve policy analysis