Nếu một em bé chào đời hôm nay tại Úc, khả năng em sẽ sống đến 100 tuổi cao hơn bất kỳ thế hệ nào trước đó. Tuy nhiên, sống đến tuổi 100 vẫn là một hiện tượng rất hiếm, chứ chưa phải điều bình thường.
Theo Australian Bureau of Statistics (ABS), dân số Úc hiện vượt quá 27 triệu người. Trong số đó, người từ 100 tuổi trở lên chỉ chiếm khoảng 0.02–0.03% dân số, tức chỉ khoảng hai đến ba người trên mười nghìn dân. Đến năm 2021, ABS ghi nhận khoảng 5,700 người Úc từ 100 tuổi trở lên, và con số này tăng đều nhờ
tuổi thọ ngày càng cao, đặc biệt ở nữ giới. Điều này phản ảnh tiến bộ của y học, điều kiện sống và chăm sóc sức khỏe trong nhiều thập niên gần đây.
Ở phạm vi toàn cầu, Liên Hợp Quốc ước tính thế giới hiện có khoảng 700,000 – 800,000 người từ 100 tuổi trở lên, giữa hơn 8 tỷ dân. Nói cách khác, ít hơn một người trong mười nghìn người trên Trái Đất đạt được cột mốc ấy. Dự báo đến năm 2050, số người sống trên 100 tuổi sẽ tăng nhiều lần do dân số già hóa và y học tiến bộ, nhưng họ vẫn sẽ là một nhóm dân số rất nhỏ.
Đằng sau những con số ấy là một sự thật giản dị nhưng lay động: đa số chúng ta sẽ không bao giờ sống đến tuổi 100; và ngay cả việc được ngồi cạnh một người thân đúng vào những giờ phút cuối của tuổi 100 cũng là một trải nghiệm mà rất ít người có được.
Có lẽ vì thế mà mỗi câu chuyện về một cụ ông, cụ bà tròn một thế kỷ tuổi đời luôn mang theo một sức nặng đặc biệt. Đó không chỉ là câu chuyện của một cá nhân, mà còn là câu chuyện của thời gian.
- Một thế kỷ trong một con người
Một người sinh năm 1926 tại Việt Nam hay Úc đã chứng kiến những biến chuyển khó tưởng tượng: từ xe ngựa đến xe điện, từ radio đến điện thoại thông minh, từ thư tay đến cuộc gọi hình ảnh xuyên lục địa.
Khi họ còn nhỏ, penicillin mới bắt đầu được phát hiện. Khi trưởng thành, truyền hình còn là điều xa xỉ. Khi bước vào tuổi già, trí tuệ nhân tạo đã có thể trò chuyện với con người.
Trong cùng một đời người, thế giới đi từ máy đánh chữ đến máy tính lượng tử.
Có lẽ đó là lý do các nhà xã hội học gọi người trăm tuổi là "những thư viện sống của lịch sử". Họ không chỉ lưu giữ ký ức gia đình mà còn mang trong mình ký ức của cả một thời đại.
- Nhưng điều gì giúp họ sống lâu?
Đây là câu hỏi mà khoa học theo đuổi suốt nhiều thập niên.
Các nghiên cứu nổi tiếng như New England Centenarian Study, Japanese Centenarian Study và Italian Centenarian Study đều đi đến một kết luận thú vị: không có một "bí quyết thần kỳ" nào.
Tuổi thọ cực cao là kết quả của sự kết hợp giữa:
• yếu tố di truyền thuận lợi;
• môi trường sống;
• dinh dưỡng hợp lý;
• vận động đều đặn;
• ít hút thuốc;
• kiểm soát bệnh mạn tính;
• và đặc biệt là mạng lưới quan hệ xã hội bền vững.
Điều cuối cùng này thường khiến nhiều người ngạc nhiên.
Các nghiên cứu kéo dài nhiều thập niên của Harvard Study of Adult Development cho thấy, chất lượng các mối quan hệ thân thiết có liên quan chặt chẽ đến sức khỏe và tuổi thọ, đôi khi còn mạnh hơn một số yếu tố vật chất. Người có gia đình, bạn bè hoặc cộng đồng gắn bó thường có nguy cơ tử vong thấp hơn so với
người cô đơn kéo dài.
Nói cách khác, tuổi thọ không chỉ được nuôi dưỡng bằng thuốc men mà còn bằng những bữa cơm đông đủ,
những cuộc trò chuyện, tiếng cười và cảm giác mình vẫn còn được yêu thương.
- Tuổi 100 không đồng nghĩa với sức khỏe hoàn hảo
Trong trí tưởng tượng, nhiều người nghĩ cụ trăm tuổi phải rất minh mẫn, khỏe mạnh. Thực tế không hoàn toàn như vậy.
Theo Australian Institute of Health and Welfare (AIHW) và các nghiên cứu về lão khoa, phần lớn người từ 100 tuổi trở lên đều sống với nhiều bệnh mạn tính như tăng huyết áp, suy giảm thị lực, giảm thính lực hoặc giảm khả năng vận động. Tuy nhiên, điều đáng chú ý là nhiều người trong số họ vẫn duy trì được sự bình
an về tinh thần và khả năng giao tiếp với người thân trong những giai đoạn cuối đời.
Điều này cũng phản ảnh một thay đổi trong cách nhìn của y học hiện đại. Mục tiêu không còn chỉ là "kéo dài sự sống bằng mọi giá", mà là giúp người cao tuổi có những năm tháng cuối đời với chất lượng sống tốt nhất.
Đó là triết lý của chăm sóc giảm nhẹ (palliative care): giảm đau, giảm khó chịu, giữ phẩm giá và tạo điều kiện để người bệnh được ở bên gia đình nếu có thể.
- Một phép màu mang tên "được ở bên"
Nếu có dịp bước vào một viện dưỡng lão ở Úc vào buổi chiều, bạn sẽ thấy một khung cảnh rất yên bình.
Có cụ ngồi nhìn khu vườn.
Có cụ nhắm mắt nghe bản nhạc cũ.
Có cụ nắm tay con gái đã ngoài bảy mươi tuổi.
Khoảnh khắc ấy khiến người ta nhận ra một điều thú vị: đến tuổi 100, điều quý giá nhất không còn là sống thêm bao lâu, mà là còn ai ngồi cạnh mình.
Các nhà tâm lý học về lão hóa gọi đây là "sự ưu tiên cảm xúc" (socioemotional selectivity). Khi con người
nhận thức rõ thời gian còn lại không nhiều, họ có xu hướng coi trọng những mối quan hệ gần gũi và những trải nghiệm mang ý nghĩa hơn là những mục tiêu xa vời.
Có lẽ vì vậy mà nhiều cụ già không còn quan tâm đến tiền bạc, danh vọng hay tài sản. Điều họ mong đợi chỉ là một buổi chiều có tiếng con cháu, một bàn tay nắm lấy tay mình, hay một gương mặt quen thuộc mỉm cười.
- Xác suất của một khoảnh khắc
Nếu chỉ nhìn bằng toán học, xác suất để một người Úc sống đến tuổi 100 đã rất nhỏ.
Nhưng xác suất để một người thân có mặt đúng những giờ phút cuối đời của một cụ tròn 100 tuổi, khi cụ
vẫn còn nhận ra con cháu, vẫn còn nghe được tiếng gọi và có thể siết nhẹ bàn tay người bên cạnh, còn hiếm hơn rất nhiều.
Đó không phải là điều có thể lên lịch.
Không ai biết chính xác ngày nào sẽ là ngày cuối cùng.
Không ai biết cuộc trò chuyện nào sẽ là cuộc trò chuyện cuối.
Có lẽ vì thế mà mỗi lần bước vào phòng của một cụ già trăm tuổi, người ta thường nói chậm hơn một chút, ngồi lâu hơn một chút và nắm tay lâu hơn một chút.
Bởi ai cũng hiểu rằng, một trăm năm là món quà mà thời gian chỉ trao cho rất ít người.
Và đôi khi, món quà lớn nhất không phải là sống đến 100 tuổi, mà là có một người mình yêu thương đang ngồi lặng lẽ bên cạnh vào buổi chiều cuối cùng của cuộc đời.
BBT Dân Việt News
Tài liệu tham khảo
• Australian Bureau of Statistics (ABS). Population
Projections, Australia; dữ liệu điều tra
dân số và thống kê người từ 100 tuổi trở lên.
• Australian Institute of Health and Welfare
(AIHW). How long can Australians live?.
• United Nations, Department of Economic
and Social Affairs (UN DESA). World
Population Prospects 2024.
• World Health Organization (WHO). Ageing
and Health.
• Perls, T. et al. New England Centenarian
Study. Boston University School of Medicine.
• Christensen, K., Doblhammer, G., Rau, R.,
& Vaupel, J. W. (2009). Ageing populations:
the challenges ahead. The Lancet, 374(9696),
1196–1208.
• Waldinger, R. J., & Schulz, M. S. (2023). The
Good Life: Lessons from the World's Longest
Scientific Study of Happiness. Tổng kết từ
Harvard Study of Adult Development.
