Mỗi mùa Phục Sinh đến, tôi lại có cảm giác như cả thế giới cùng chậm lại một nhịp. Ở nhiều quốc gia, người ta không chỉ “nhắc lại” câu chuyện Chúa Giê-xu chịu chết và sống lại bằng lời nói, mà còn bằng những nghi lễ, cuộc rước, vở diễn, bữa ăn gia đình, và cả những khoảnh khắc im lặng rất riêng. Nếu nhìn từ xa, Phục Sinh có vẻ chỉ là một ngày lễ tôn giáo; nhưng khi đi sâu vào từng đất nước, từng thành phố, ta sẽ thấy đó là một bức tranh sống động, nơi đức tin, văn hóa, lịch sử và cảm xúc đan xen với nhau một cách rất
mềm mại.

Nhiều tài liệu như Encyclopaedia Britannica, các bài viết của National Geographic về “Holy Week traditions”, các bản tin của Vatican News, BBC Religion & Ethics hay các trang giới thiệu du lịch văn hóa của Tây Ban Nha, Ý, Philippines… đều mô tả khá chi tiết những nghi lễ này. Dưới đây là một hành trình “đi vòng quanh thế giới” qua mùa Phục Sinh, được dệt lại thành một câu chuyện liền mạch, dễ đọc, nhưng vẫn giữ được
chiều sâu và vẻ đẹp của từng truyền thống.

- Tại châu Âu, có lẽ nổi bật nhất là Tây Ban Nha với “Semana Santa” – Tuần Thánh. Ở các thành phố như Seville, Málaga, Valladolid, suốt tuần trước Lễ Phục Sinh, những đoàn rước dài chậm rãi đi qua các con phố cổ. Người tham gia mặc áo choàng dài, đội mũ chóp cao (nazarenos), tay cầm nến, đi chân trần trên đường đá. Trên vai họ là những “pasos” – kiệu gỗ chạm khắc tinh xảo, trên đó là tượng Chúa Giê-xu vác thập tự,
hay cảnh Chúa chịu đóng đinh. Theo các bài viết của National Geographic và các trang du lịch chính thức của Seville, nhiều kiệu nặng đến hàng tấn, cần hàng chục người khiêng, di chuyển chậm rãi trong tiếng trống, tiếng kèn đồng, và những bài thánh ca buồn. Không khí vừa trang nghiêm, vừa xúc động: người dân đứng hai bên đường, có người khóc, có người làm dấu thánh giá, có người chỉ lặng im nhìn theo. Đối với họ, đây không chỉ là một “màn trình diễn”, mà là cách họ cùng đi lại con đường Thương Khó với Chúa.

- Rời Tây Ban Nha, ta đến Ý, đặc biệt là Rô-ma – nơi Đức Giáo hoàng chủ trì nhiều nghi lễ trọng thể. Theo Vatican News và các tài liệu của Tòa Thánh, vào Thứ Sáu Tuần Thánh, có buổi “Đàng Thánh Giá” (Via Crucis) tại Đấu trường Colosseum. Đức Giáo hoàng cầm thánh giá, cùng đoàn tín hữu đi qua 14 chặng, mỗi chặng là một suy niệm về hành trình Chúa Giê-xu từ lúc bị kết án đến khi chịu chết trên thập tự. Ánh nến lung linh giữa đêm, những lời cầu nguyện vang lên bằng nhiều ngôn ngữ, tạo nên một bầu khí vừa cổ kính,
vừa rất gần gũi. Đến Chúa Nhật Phục Sinh, Quảng trường Thánh Phê-rô tràn ngập hoa, cờ, và người hành hương từ khắp nơi trên thế giới. Thánh lễ Phục Sinh và phép lành “Urbi et Orbi” (cho thành Rô-ma và toàn thế giới) được truyền hình đi khắp các châu lục. Với nhiều người, dù không có mặt tại Rô-ma, họ vẫn cảm thấy mình đang “ở trong” một cộng đồng đức tin rộng lớn.

- Ở Đức, một trong những truyền thống nổi tiếng là vở diễn “Passion Play” tại làng Oberammergau (Bavaria), được ghi nhận trong nhiều tài liệu văn hóa – lịch sử châu Âu. Dù vở diễn này chỉ tổ chức định kỳ (thường 10 năm một lần), nhưng nó gắn chặt với mùa Thương Khó và Phục Sinh. Cả làng cùng tham gia: từ diễn viên, thợ mộc làm sân khấu, thợ may trang phục, đến người lo ánh sáng, âm thanh. Họ tái hiện toàn bộ cuộc đời, sự chịu chết và sống lại của Chúa Giê-xu trên sân khấu ngoài trời, kéo dài nhiều giờ. Nhiều bài viết trên Encyclopaedia Britannica và các trang du lịch Đức mô tả đây không chỉ là một sự kiện nghệ thuật, mà là lời khấn hứa của cả cộng đồng sau khi họ tin rằng Chúa đã bảo vệ họ khỏi dịch bệnh trong quá khứ.

- Sang Hy Lạp và các nước Chính Thống giáo như Nga, Serbia, Romania, lễ Phục Sinh (Pascha) thường
diễn ra theo lịch khác với Công giáo La Mã, nhưng trọng tâm vẫn là sự sống lại của Chúa. Theo các bài viết
của BBC Religion & Ethics và các trang Chính Thống giáo, vào đêm trước Phục Sinh, nhà thờ tắt hết đèn, mọi người cầm nến chờ đợi. Khi linh mục xướng “Chúa đã sống lại!”, ánh sáng từ cây nến trên bàn thờ được truyền ra từng người, rồi lan ra cả nhà thờ, cả sân, cả đường phố. Tiếng chuông nhà thờ vang lên, pháo hoa nổ trên bầu trời, mọi người ôm nhau chúc mừng. Đó là khoảnh khắc chuyển từ bóng tối sang ánh sáng, từ tang tóc sang vui mừng, được cảm nhận rất rõ bằng cả giác quan lẫn tâm hồn.

Lễ hội Easter Parade giữa lòng thành phố New York (Mỹ)

- Rời châu Âu, ta đến châu Mỹ La-tinh, nơi Phục Sinh mang màu sắc rất mạnh mẽ, vừa tôn giáo, vừa văn hóa. Ở Mexico, theo các tài liệu du lịch và các bài viết về “Semana Santa in Mexico”, nhiều thành phố tổ chức diễn lại cuộc Thương Khó (Passion Play) ngoài trời. Nổi tiếng nhất là tại Iztapalapa (Mexico City), nơi hàng trăm nghìn người tham dự. Người đóng vai Chúa Giê-xu phải vác thập tự thật, đi qua nhiều con dốc, dưới nắng nóng, giữa biển người. Dù có sự chuẩn bị và bảo vệ y tế, nhưng cảm giác “đi cùng Chúa” vẫn rất rõ. Ở Guatemala, thành phố Antigua được National Geographic và nhiều tạp chí du lịch ca ngợi vì những thảm hoa (alfombras) trải trên đường cho các đoàn rước đi qua: người dân dùng mùn cưa nhuộm màu, hoa tươi, lá cây, tạo nên những bức tranh tạm bợ nhưng tuyệt đẹp, mô tả thánh giá, bánh và chén, cá, chim bồ câu… Khi đoàn rước đi qua, mọi thứ bị giẫm nát – như một cách nhắc rằng vẻ đẹp trần gian là tạm thời, nhưng ý nghĩa thiêng liêng thì còn mãi.

- Ở Hoa Kỳ, Phục Sinh mang nhiều sắc thái khác nhau tùy cộng đồng. Theo các bài viết của The New York Times, Christianity Today và các trang của nhiều giáo hội, có những nhà thờ tổ chức “sunrise service” – thờ phượng lúc bình minh, thường ngoài trời, trên đồi, bên bờ biển, hoặc trong công viên. Họ hát thánh ca, nghe
đọc Kinh Thánh về sự sống lại, nhìn mặt trời từ từ ló lên như một biểu tượng của “ánh sáng mới”. Ở New York, có “Easter Parade” trên Đại lộ số 5, nơi người ta đội những chiếc mũ trang trí hoa lá rực rỡ, vừa mang tính văn hóa, vừa là dịp để các nhà thờ mở cửa đón khách. Nhiều gia đình tổ chức bữa ăn Phục Sinh, giấu trứng cho trẻ em tìm, nhưng trong các nhà thờ Tin Lành, Công giáo, Chính Thống, trọng tâm vẫn là thờ phượng Đấng đã sống lại.

- Ở Philippines, một quốc gia Công giáo lớn ở châu Á, Tuần Thánh là thời gian rất đặc biệt. Theo các bài viết của BBC, National Geographic và các trang tin địa phương, nhiều vùng có truyền thống “Senakulo” – vở kịch Thương Khó kéo dài nhiều đêm, diễn ngoài trời. Một số nơi còn có những người tự nguyện chịu đánh roi, thậm chí đóng đinh tượng trưng (dù Giáo hội chính thức không khuyến khích), như một cách bày tỏ lòng sám hối. Tuy nhiên, bên cạnh những hình ảnh mạnh mẽ ấy, cũng có những nghi lễ rất dịu dàng: “Salubong”
– buổi gặp gỡ tượng Chúa Phục Sinh vào sáng sớm Chúa Nhật, trong tiếng hát, tiếng chuông, và những cánh hoa rơi. Đó là khoảnh khắc vui mừng sau những ngày u buồn.

- Tại Israel, đặc biệt là Giêru- sa-lem, nơi câu chuyện Thương Khó diễn ra, Phục Sinh mang một chiều kích rất riêng. Theo các tài liệu hành hương, sách hướng dẫn du lịch tôn giáo, và các bài viết trên National Geographic, vào Thứ Sáu Tuần Thánh, nhiều tín hữu từ khắp nơi trên thế giới đi bộ trên “Via Dolorosa”
– Con đường Đau Khổ, được cho là lộ trình Chúa Giê-xu đã đi khi vác thập tự. Họ dừng lại ở từng chặng,
đọc Kinh Thánh, cầu nguyện, hát thánh ca. Có người khóc, có người chỉ lặng im. Đối với họ, đó là một trải nghiệm rất cá nhân: họ không chỉ “nghe kể” về Thương Khó, mà như đang “bước vào” câu chuyện ấy.

Nhìn lại tất cả những truyền thống ấy – từ đoàn rước Semana Santa ở Tây Ban Nha, Đàng Thánh Giá ở Rô-ma, ánh nến Pascha ở Hy Lạp, thảm hoa Antigua ở Guatemala, bình minh Phục Sinh ở Mỹ, Senakulo ở Philippines, đến Via Dolorosa ở Giê-rusa-lem - ta thấy một điều chung: con người không chỉ muốn nhớ bằng trí óc, mà muốn chạm vào, bước vào, sống lại câu chuyện Chúa chịu chết và sống lại bằng cả thân thể và cảm xúc.

Các nguồn như Encyclopaedia Britannica, National Geographic – Holy Week Around the World, Vatican News, BBC Religion & Ethics, cùng các trang du lịch – văn hóa chính thức của từng quốc gia, đều nhấn mạnh rằng dù hình thức khác nhau, nhưng trọng tâm vẫn là: một Đấng đã chịu chết vì nhân loại, và đã sống lại để mở ra hy vọng mới.

Với người quan sát từ bên ngoài, đây có thể là những lễ hội đẹp, những sự kiện văn hóa độc đáo. Nhưng với người tin, đó là những ngày họ được nhắc lại một cách rất sống động rằng: nỗi đau không phải là chương cuối, cái chết không phải là dấu chấm hết, và trong mọi nền văn hóa, mọi ngôn ngữ, vẫn có một câu chuyện chung – câu chuyện về tình yêu hy sinh và sự sống lại.

Và có lẽ, chính vì thế mà mỗi mùa Phục Sinh, dù ở Seville hay Rô-ma, ở Manila hay New York, ở Antigua hay Giê-rusa- lem, người ta vẫn tiếp tục thắp nến, rước kiệu, diễn kịch, hát ca, cầu nguyện… như một cách thì thầm với chính mình và với nhau: “Ngài đã chịu chết. Ngài đã sống lại. Và vì thế, chúng ta vẫn còn hy vọng.” 

BBT Dân Việt News