Vào những buổi sáng thứ Năm hàng tuần, dẫu trời Sydney lạnh, nóng, mưa, hay nắng… tôi - người giao báo giấy Việt ngữ giữa thế kỷ 21 - vẫn dậy sớm, lục đục xếp từng xấp báo Dân Việt News lên xe. Người ta bảo thời đại này ai còn đọc báo giấy nữa. Tôi chỉ cười, vì tôi biết: vẫn còn những người Việt, ở những góc nhỏ bé của xứ sở chuột túi này, chờ tôi như chờ một mẩu quê nhà.

Ngày xưa, giữa thế kỷ 20, có nhà thơ than rằng “Văn chương hạ giới rẻ như bèo”. Thời ấy viết ra chẳng ai đọc, sách in ra nằm buồn hiu trên kệ. Vậy mà cuối thế kỷ, văn chương lại nở rộ như mùa xoài trĩu quả: truyện dài, truyện ngắn, thơ mới, thơ cũ, báo chí mọc lên như nấm sau mưa. Người ta chen nhau mua báo, đọc báo, bàn chuyện báo. Cái thời ấy, người viết thấy mình như được hồi sinh.

Rồi bước sang thế kỷ 21, văn chương lại đổi đời. Không còn nằm trên giấy nữa, nó tràn lên mạng như nước lũ.
Thơ, truyện, tản văn, bình luận, status, blog, vlog, podcast… đủ loại. Người đọc thì… choáng. Mở điện thoại ra là thấy chữ. Lướt một cái là thấy thơ. Nhấp một cái là thấy truyện. Chữ nghĩa nhiều đến mức người ta… mỏi mắt. Mỏi đến mức chỉ muốn cầm một tờ báo giấy, nghe tiếng sột soạt, ngửi mùi mực, và cảm giác như đang chạm vào một thứ gì đó thật sự tồn tại.

Và đó chính là lúc tôi - người giao báo - trở thành một nhân vật kỳ lạ của thời đại.

Người đọc thời nay: vừa thèm chữ, vừa sợ chữ
Tôi gặp nhiều người Việt ở đây, mỗi người một kiểu. Có cô bác lớn tuổi, tóc bạc trắng, mỗi sáng đứng chờ tôi như
chờ người thân. Có chú tài xế taxi, mỗi lần gặp tôi là giật lấy tờ báo như sợ tôi đổi ý. Có mấy em học sinh, nói tiếng Việt lơ lớ, nhưng vẫn thích đọc báo Việt để “giữ tiếng mẹ đẻ”.

Họ nói với tôi:
- Trên mạng nhiều quá, đọc không biết tin ai. Báo giấy vẫn là… báo giấy.
- Chữ nghĩa bây giờ loạn lắm, chú ơi. Con đọc báo giấy cho nó yên tâm.
- Ở nhà chỉ có mình con nói tiếng Việt, đọc báo để khỏi quên chữ.

Có người còn dí dỏm:
- Bác ơi, báo giấy giống như… mì gói. Lúc nào cũng cần, lúc nào cũng dễ ăn, lúc nào cũng thấy thân.

Tôi nghe mà bật cười. Nhưng nghĩ lại, đúng thật. Giữa thời đại chữ nghĩa tràn lan, người ta lại quay về với cái đơn giản nhất: một tờ báo giấy gấp hai, cầm gọn trong tay, đọc xong sếp lại, để trên bàn, không cần sạc pin, không cần wifi.

Người giao báo: nhân chứng của ngôn ngữ nhỏ bé nhưng bền bỉ
Tôi sinh ra ở Việt Nam, lớn lên ở Việt Nam, nhưng lại sống phần đời sau ở Úc. Tiếng Việt đối với tôi là hơi thở. Nhưng đối với nhiều người Việt trẻ ở đây, tiếng Việt chỉ còn là tiếng nói trong gia đình, trong cộng đồng nhỏ bé, trong những buổi đi “shopping” cuối tuần, trong những câu chuyện giữa cha mẹ và con cái mà đôi khi đứa trẻ chỉ hiểu… một nửa.

Vậy mà mỗi lần tôi đưa tờ báo cho họ, tôi thấy ánh mắt sáng lên. Như thể họ vừa tìm lại được một mảnh ký ức.

Có lần, một cậu bé trạc 13 tuổi chạy đến giật tờ báo từ tay tôi, rồi hỏi mẹ:
- Mẹ ơi, chữ này đọc sao?

Tôi đứng đó, nghe hai mẹ con đánh vần từng chữ, mà lòng thấy ấm như uống một ly cacao nóng giữa mùa đông.

Có lần khác, một bác lớn tuổi nói:
- Ông biết không, tụi nhỏ giờ nó đọc tiếng Anh hết. Tôi giữ báo Việt ở nhà để tụi nó thấy chữ Việt, để nó nhớ mình là người Việt.

Tôi gật đầu. Tôi hiểu. Tôi giao báo, nhưng thật ra tôi đang giao… ngôn ngữ. Giao một phần căn cước. Giao một chút quê hương.

Báo giấy: thứ “xa xỉ phẩm” của thời đại kỹ thuật số
Ngày nay, báo giấy không còn là nhu yếu phẩm. Nó trở thành một thứ xa xỉ - không phải vì đắt, mà vì hiếm. Hiếm
người giữ thói quen. Hiếm người còn kiên nhẫn ngồi xuống, mở tờ báo ra, đọc từ đầu đến cuối mà không bị thông báo điện thoại chen ngang.

Nhưng chính vì hiếm, nó lại quý. Người đọc trân trọng báo, xem tất tật từ trang đầu đến trang cuối, từ bài viết đến
từng quảng cáo.

Tôi từng thấy một cô thợ nail cẩn thận gấp tờ báo lại, bỏ vào túi nylon để mang về đọc trong giờ nghỉ. Tôi từng thấy một ông cụ đem báo ra công viên, ngồi trên ghế dưới bóng cây, đọc từng dòng như đọc kinh. Tôi từng thấy một cô chủ tiệm phở dán bài báo lên tường, khoe với khách: “Báo Việt đó, đọc đi cho vui”.

Và tôi - người giao báo - trở thành người giữ nhịp cho những khoảnh khắc nhỏ bé ấy.

Những cuộc gặp gỡ dí dỏm trên đường giao báo
Tôi kể đọc giả Dân Việt News nghe vài chuyện vui nhé.

Có lần tôi băng qua “crossing road” trong khu thương mại Á châu, thấy một bác gái đứng chắn giữa lối ở bên kia
đường, tay khoanh lại, mặt nghiêm như cô giáo chủ nhiệm:
- Đứng lại! Báo đâu?
Tôi giật mình tưởng mình phạm luật gì. Hoá ra bác sợ tôi chạy qua mà quên đưa báo.

Có lần khác, một anh trung niên chạy theo tôi gần cả chục mét chỉ để hỏi:
- Số báo tuần rồi còn không, hở bác?
Tôi không muốn lỡ một trang Tình Đời và Hồi ký nào cả!

Tôi nói hết rồi. Anh thở dài như mất vàng.

Có một cô chủ tiệm tạp hoá, mỗi lần tôi đưa báo là cô dúi vào tay tôi một chai nước suối, có hôm là phong bánh quy, có hôm là thỏi sô-cô-la. Cô bảo:
- Để bác có sức mà giao báo. Báo Việt mà không có bác thì tụi tôi buồn lắm.

Tôi nghe mà thấy lòng mình mềm như bánh lòng trắng trứng.

Khi người đọc còn, người giao báo còn
Có người hỏi tôi:
- Nghề này rồi sẽ mất thôi, phải không?

Tôi cười:
- Có thể. Nhưng chưa phải hôm nay.

Vì mỗi sáng thứ Năm, tôi vẫn thấy những bàn tay chìa ra nhận báo. Vẫn thấy những ánh mắt vui khi mở tờ báo
ra. Vẫn nghe những câu cảm ơn bằng tiếng Việt, giọng Bắc, Trung, Nam đủ cả.

Và tôi biết: khi còn người đọc, thì còn người giao báo. Không phải vì tiền. Vì báo hoàn toàn tặng miễn phí. Không phải vì nghề vì chẳng ai đủ sống bằng việc giao báo. Với tờ báo mà người giao báo hàng tuần chuyển đến tay đồng hương, từ chủ báo, người viết bài, đến người giao báo đều là những người muốn trong cộng đồng Việt còn có một tờ Việt ngữ, còn có người chung lo phát huy và bảo tồn văn hóa Việt – họa chăng chỉ có nhà in hưởng lợi vì họ tính tiền giấy và công in $1.10 cho mỗi tờ. Thật ra, tờ báo Dân Việt News được giao vì một điều giản dị: tiếng Việt còn được đọc, còn được yêu, còn được giữ gìn - dù chỉ trong một cộng đồng nhỏ bé giữa nước Úc rộng lớn này.

Người đọc vẫn cần một dòng suối riêng
Trên mạng, văn chương nhiều đến mức người ta không biết chọn gì. Nhưng chính vì vậy, người ta lại trân trọng những gì có hình hài, có mùi mực, có trang giấy để lật.

Chữ nghĩa Việt không mai một, văn chương Việt không tàn lụi. Nó chỉ thay áo. Nhưng người đọc thì vẫn vậy: vẫn
cần một nơi để neo lại. Một nơi để thấy mình không lạc giữa biển chữ.

Và đôi khi, nơi đó chính là… tờ báo tôi giao mỗi tuần: Dân Việt News.

Tôi - người giao báo và là một trong những thành viên trong ban biên tập - đảm trách luôn việc mang chữ nghĩa từ tòa soạn đến tay người đọc. Nhưng mỗi lần thấy ai đó cầm tờ báo lên, đọc bằng tiếng Việt, tôi lại thấy lòng mình ấm lạ.

Ở thời đại mà văn chương “nhiều như bèo” nổi lềnh bềnh trên mạng xã hội, trôi giữa những kênh YouTube hay
Facebook cuồn cuộn như thác, vẫn còn những người Việt muốn đọc tiếng Việt qua báo giấy cầm trên tay. Và tôi - người giao báo - thấy mình may mắn được làm chiếc cầu nhỏ bé nối họ với quê hương.

R. N. (viết riêng cho Dân Việt News)