Có những mùa đông nước Úc yên bình đến mức tiếng hải âu gọi nhau trên bãi biển, đàn bồ nông sải cánh trên cửa sông hay những đàn chim biển tụ về các hòn đảo ngoài khơi dường như là một phần tất yếu của thiên nhiên. Thế nhưng mùa đông năm 2026 đã mang theo một vị khách không ai mong đợi: virus cúm gia
cầm độc lực cao H5N1 (Highly Pathogenic Avian Influenza – HPAI H5N1).
Điều đáng lo không phải là sự xuất hiện của một vài cá thể chim mắc bệnh, mà là việc virus đã được ghi nhận lan truyền trong các quần thể chim hoang dã bản địa tại Úc. Đây là diễn biến khiến giới khoa học và các cơ quan quản lý sinh học của Úc nâng mức cảnh giác, bởi H5N1 từng gây ra những đợt chết hàng loạt của chim biển và động vật hoang dã ở nhiều châu lục trong vài năm gần đây.
Từ một nỗi lo toàn cầu… H5N1 không phải là cái tên mới. Chủng virus này được phát hiện lần đầu vào cuối thế kỷ trước, nhưng từ năm 2021 trở lại đây đã bùng phát trên quy mô chưa từng có ở châu Âu, Bắc Mỹ, Nam Mỹ và nhiều khu vực khác. Hàng trăm triệu gia cầm đã phải tiêu hủy trên toàn thế giới để khống chế dịch, trong khi nhiều loài chim biển, hải cẩu và một số loài thú ăn thịt cũng bị ảnh hưởng.
Nam Úc – nơi hồi chuông báo động vang lên đầu tiên
Theo cập nhật của Bộ Nông nghiệp, Thủy sản và Lâm nghiệp Úc (DAFF), tính đến chiều ngày 2 tháng 8 năm 2026, cả nước ghi nhận 62 trường hợp H5 bird flu ở chim hoang dã, trong đó:
• Nam Úc: 42 trường hợp.
• Tây Úc: 10 trường hợp.
• Victoria: 7 trường hợp.
• NSW: 2 trường hợp.
• Queensland: 1 trường hợp.
Riêng tại Nam Úc, tính đến cuối tháng 7/2026, đã thực hiện 1,258 mẫu xét nghiệm, có 3,260 báo cáo từ đường dây nóng 1800 675 888.
Nam Úc vốn là “ngã ba đường” của nhiều loài chim di cư từ Nam Cực, Ấn Độ Dương và các vùng cận Nam Cực. Chủng H5 được phát hiện tại Knights Beach có nguồn gốc tương đồng với chủng đang lưu hành ở Heard Island và các vùng Sub-Antarctic. Nói vui một chút: Úc không mời bird flu đến, nhưng khách du lịch
có cánh thì đôi khi không cần visa.
Những con số ấy tuy chưa lớn nếu so với nhiều quốc gia khác, nhưng chúng mang ý nghĩa rất đặc biệt. Nam Úc hiện là bang có số ca phát hiện nhiều nhất và được xem là điểm nóng của đợt bùng phát.
Các mẫu bệnh được ghi nhận chủ yếu ở chim biển và các loài chim hoang dã. Điều khiến giới khoa học quan tâm là bằng chứng cho thấy virus không chỉ xuất hiện ở chim di cư mà còn đã lây lan giữa các loài chim bản địa, đồng nghĩa với việc mầm bệnh có thể tiếp tục lưu hành trong hệ sinh thái tự nhiên. Đây là lý do các cơ quan chuyên môn tăng cường giám sát tại các khu bảo tồn, bờ biển và đảo ngoài khơi.
Những cánh chim kể câu chuyện buồn
Ở nhiều nơi trên thế giới, hình ảnh hàng nghìn xác chim phủ kín bãi biển từng trở thành biểu tượng đau lòng của H5N1. Úc chưa rơi vào tình trạng đó, nhưng các nhà khoa học đã cảnh báo về nguy cơ xảy ra sự kiện chết hàng loạt đầu tiên của chim biển nếu virus tiếp tục lan rộng trong các đàn chim sinh sản.
Điều đáng ghi nhận là người dân Úc đã được khuyến cáo không chạm tay vào chim chết hoặc chim có biểu hiện bệnh, đồng thời báo ngay cho cơ quan chức năng khi phát hiện hiện tượng bất thường. Đây là một trong những biện pháp đơn giản nhưng rất quan trọng để giảm nguy cơ lây lan.
Điều đáng mừng: ngành gia cầm vẫn được bảo vệ
Giữa những thông tin dồn dập về H5N1, vẫn có một tin tích cực.
Theo DAFF, đến thời điểm công bố số liệu trên, chưa phát hiện H5N1 trong các trang trại gia cầm thương mại hoặc đàn gia cầm nuôi của Úc. Điều này có nghĩa là virus hiện vẫn được ghi nhận chủ yếu ở quần thể
chim hoang dã.
Đây là sự khác biệt rất lớn so với nhiều quốc gia từng phải tiêu hủy hàng triệu con gà, vịt hay gà tây để ngăn dịch. Ngành chăn nuôi gia cầm của Úc hiện vẫn duy trì hoạt động bình thường, song các trang trại đã được yêu cầu tăng cường an toàn sinh học: hạn chế tiếp xúc giữa gia cầm nuôi và chim hoang dã, kiểm soát nguồn nước, thức ăn, phương tiện ra vào và giám sát sức khỏe đàn vật nuôi.
Người dân có nên lo lắng?
Đối với cộng đồng, các cơ quan y tế Úc nhấn mạnh rằng nguy cơ đối với người dân nói chung hiện vẫn ở mức thấp. Các trường hợp H5N1 lây sang người trên thế giới nhìn chung xảy ra khi có tiếp xúc rất gần và
kéo dài với gia cầm hoặc động vật mắc bệnh. Cho đến nay, Úc chưa ghi nhận sự lây lan trong cộng đồng từ đợt bùng phát ở chim hoang dã.
Dẫu vậy, giới chuyên môn không hề chủ quan. Bài học từ nhiều quốc gia cho thấy virus cúm luôn có khả năng biến đổi. Chính vì thế, việc theo dõi chặt chẽ từng ổ bệnh ở động vật không chỉ nhằm bảo vệ ngành
nông nghiệp mà còn góp phần giảm nguy cơ xuất hiện những biến thể có thể ảnh hưởng đến sức khỏe con người.
Cho đến thời điểm đầu tháng 8 năm 2026, điều đáng mừng là virus H5N1 vẫn chưa được phát hiện trong các trang trại gia cầm thương mại của Úc. Nhưng đối với các chuyên gia an toàn sinh học, đây không phải lúc để thở phào, mà là thời điểm phải hành động quyết liệt nhất.
Một khi virus lọt vào trang trại...
Lịch sử các đợt bùng phát H5N1 trên thế giới cho thấy thiệt hại lớn nhất thường không xảy ra ở những đàn chim hoang dã, mà ở các khu chăn nuôi gia cầm.
Chỉ cần một ổ dịch được xác nhận trong một trang trại thương mại, toàn bộ đàn gia cầm tại cơ sở đó thường phải tiêu hủy theo quy trình kiểm soát dịch. Tiếp theo là việc khoanh vùng, hạn chế vận chuyển, truy vết và tăng cường giám sát tại các trang trại lân cận. Những biện pháp này tuy cần thiết nhưng cũng kéo theo chi
phí rất lớn và có thể ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng thịt gà, trứng và các sản phẩm gia cầm. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy đây là biện pháp hiệu quả nhất để ngăn dịch lan rộng khi phát hiện virus trong đàn nuôi.
Chính vì vậy, các cơ quan chức năng Úc đang dồn nhiều nguồn lực vào mục tiêu quan trọng nhất: không để H5N1 vượt qua "hàng rào" giữa chim hoang dã và gia cầm nuôi.
Thiệt hại không chỉ tính bằng tiền
Nói đến cúm gia cầm, người ta thường nghĩ ngay đến ngành nông nghiệp. Nhưng trên thực tế, ảnh hưởng của H5N1 còn lan sang nhiều lĩnh vực khác.
Đầu tiên là đa dạng sinh học.
Úc là nơi sinh sống của nhiều loài chim và thú biển quý hiếm, trong đó có các quần thể sư tử biển Úc, chim biển làm tổ trên đảo và nhiều loài đang bị đe dọa. Các nhà khoa học cảnh báo rằng nếu H5N1 thiết lập được chu kỳ lưu hành lâu dài trong quần thể chim hoang dã, hơn 150 loài chim bản địa và trên 10 loài thú có vú có nguy cơ chịu tác động ở các mức độ khác nhau.
Một số khu du lịch sinh thái cũng đã phải điều chỉnh hoạt động. Tại khu vực Seal Bay trên Kangaroo Island, các chương trình tham quan đã được tạm dừng hoặc điều chỉnh để giảm nguy cơ làm xáo trộn khu vực có động vật hoang dã và hỗ trợ công tác kiểm soát dịch.
Chính phủ đang làm gì?
Một trong những điểm mạnh của Úc là hệ thống an toàn sinh học (biosecurity) được xây dựng từ nhiều năm qua.
Ngay khi H5N1 được phát hiện trên chim hoang dã, Chính phủ Liên bang cùng các bang đã triển khai đồng thời nhiều biện pháp:
• tăng cường lấy mẫu và xét nghiệm trên chim hoang dã;
• mở rộng mạng lưới giám sát tại các bãi biển, đảo và khu bảo tồn;
• phối hợp giữa DAFF, CSIRO, Animal Health Australia và chính quyền các bang;
• hướng dẫn các trang trại nâng mức an toàn sinh học;
• khuyến cáo người dân không tiếp xúc với chim bệnh hoặc chim chết và báo ngay cho đường dây nóng khi phát hiện trường hợp bất thường.
Theo các thông tin được công bố gần đây, Chính phủ Úc đã đầu tư hơn 137 triệu đô cho công tác chuẩn bị, giám sát và ứng phó với H5 bird flu, bao gồm tăng cường năng lực xét nghiệm, giám sát động vật hoang
dã, hỗ trợ an toàn sinh học và bảo vệ các loài có nguy cơ cao.
Song song đó, nhiều bang đã chuẩn bị sẵn các kế hoạch khẩn cấp nếu virus xâm nhập ngành gia cầm, bao gồm lệnh nuôi nhốt gia cầm trong nhà ở những khu vực nguy cơ cao, kiểm soát vận chuyển và huy động lực lượng thú y phản ứng nhanh.
Người dân có thể góp phần như thế nào?
Trong cuộc chiến với H5N1, người dân không phải là những người đứng ngoài cuộc.
Các cơ quan y tế và thú y khuyến cáo:
• Không chạm tay vào chim chết hoặc chim có biểu hiện bệnh.
• Không tự mang chim hoang dã về chăm sóc.
• Báo ngay cho cơ quan chức năng khi phát hiện nhiều chim chết bất thường.
• Người chăn nuôi cần hạn chế tối đa việc để gia cầm tiếp xúc với chim hoang dã, bảo vệ nguồn nước và thức ăn khỏi sự xâm nhập của chim trời.
Đây đều là những hành động nhỏ nhưng có ý nghĩa lớn trong việc giảm nguy cơ lây lan của virus.
Những cánh chim vẫn sẽ tiếp tục hành trình theo mùa của chúng. Điều mà con người có thể làm không phải là ngăn chúng bay, mà là xây dựng một hệ thống giám sát đủ mạnh, một nền nông nghiệp đủ an toàn và
một cộng đồng đủ hiểu biết để khi thiên nhiên phát đi tín hiệu cảnh báo, chúng ta biết lắng nghe và hành động đúng lúc.
BBT Dân Việt News
Tài liệu tham khảo
• Bộ Nông nghiệp, Thủy sản và Lâm
nghiệp Úc (DAFF). H5 Bird Flu - National
Updates (cập nhật tháng 7-8/2026).
• Reuters. Australia confirms H5N1 bird
flu spreading in native bird population
(29/7/2026).
• The Guardian Australia. Bird flu has
reached Victoria - How bad could it get?
(30/7/2026).
• The Guardian Australia. Everything
you need to know about H5 bird flu in Australia
(21/6/2026).
• News.com.au. South Australia records
spike in bird flu cases (28/7/2026).
• Các thông báo và hướng dẫn của
Animal Health Australia, CSIRO, Wildlife
Health Australia và chính quyền bang
Nam Úc về giám sát, an toàn sinh học và
ứng phó với H5N1.
