Từ Sydney nhìn sang nước Mỹ, những vụ người Việt bị trục xuất vì lỗi lầm từ hàng chục năm trước đặt ra một câu hỏi day dứt: trả hết hình phạt có đồng nghĩa với được xóa tội không? Giữa luật pháp và tinh thần tha thứ của Tin Lành, khoảng cách ấy đôi khi trở thành bi kịch của người nhập cư.

Tôi sống ở Sydney đã hơn hai chục năm, một thành phố đông người nhưng êm ả đôi khi tưởng như mọi nỗi
đau trên thế giới đều đi vòng qua nơi này. Buổi sáng, tôi thường mở radio ABC, rồi chuyển sang SBS để nghe tin tức cộng đồng. Vậy mà dạo gần đây, giữa những bản tin về thời tiết, về giá nhà, về kangaroo chạy lạc vào sân golf, lại xuất hiện những câu chuyện khiến tim tôi nhói lên: người Việt bị trục xuất khỏi Mỹ vì những tội nhỏ từ hàng chục năm trước.

Nghe mà đau. Đau như thể có ai đó vừa kể chuyện một người thân xa lắc xa lơ, nhưng vẫn là người trong nhà.

Tôi bắt đầu tìm hiểu. Và càng đọc, càng thấy một khoảng lệch lớn giữa hai thế giới: luật pháp Mỹ và tinh thần Tin Lành – hai hệ giá trị cùng tồn tại trên đất nước ấy, nhưng đôi khi lại đi ngược chiều nhau. Tôi so sánh như vậy vì biết rằng tỷ lệ dân số Mỹ theo Tin Lành chiếm đa số và chính ông Donald Trump, Tổng thống Mỹ, đã từng cầm cuốn Kinh Thánh trên tay đi lòng vòng ngoài công lộ.

- Ở Mỹ, “trả nợ” không có nghĩa là “xóa tội”

Luật Mỹ rất rạch ròi. Một người phạm tội – dù là tội nhỏ – phải trả nợ bằng đủ thứ: án tù, án treo, tiền phạt, lớp giáo dục, lao động công ích. Khi hoàn tất, họ được xem là đã “trả nợ” với xã hội.

Nhưng đó chỉ là trả nợ hình phạt, không phải xóa tội pháp lý.

Hồ sơ phạm pháp vẫn nằm đó, như một vết mực không phai. Và đối với người nhập cư, hồ sơ ấy không chỉ là quá khứ – nó là cái bóng đi theo họ suốt đời. Luật di trú Mỹ cho phép trục xuất người không phải sinh đẻ ở Mỹ nếu họ từng phạm một số loại tội, kể cả khi tội ấy xảy ra từ thời họ còn trẻ, còn bồng bột, còn chưa biết đời sẽ đưa họ đi đâu.

Tôi đọc những câu chuyện ấy mà thấy nghèn nghẹn. Một người cha đã nuôi ba con, đi làm hai công việc, đóng thuế đầy đủ, vẫn bị đưa lên máy bay về Việt Nam vì một lỗi nhỏ năm 19 tuổi. Một người mẹ đã sống ở Mỹ 25 năm, chưa từng gây rắc rối gì, vẫn bị xem là “không thể chấp nhận” chỉ vì một hồ sơ cũ.

Luật pháp Mỹ không quên. Và đôi khi, nó không tha.

- Nhưng trong tinh thần Tin Lành, “trả nợ” là được tái sinh

Điều làm tôi suy nghĩ nhiều nhất là: nước Mỹ không chỉ có luật pháp. Nước Mỹ còn có một truyền thống đạo đức rất mạnh – tinh thần Tin Lành – thứ đã thấm vào văn hóa, vào cách người ta nhìn nhau, vào niềm tin rằng ai cũng có thể làm lại từ đầu.

Trong tinh thần ấy, khi một người nhận lỗi, ăn năn, thay đổi đời sống, thì tội lỗi được xem là đã được rửa sạch. Không có hồ sơ vĩnh viễn trong mắt Chúa. Không có bản án treo lơ lửng trên đầu. Người ta tin vào sự tái sinh – “born again” – tin rằng quá khứ không định nghĩa tương lai.

Tôi từng gặp nhiều người theo đạo Tin Lành ở Sydney. Họ hiền, họ chân thành, họ tin vào sự chuộc lỗi. Một
người từng phạm lỗi thời trẻ, sau khi cải hóa, được cộng đồng nhìn nhận như một con người mới. Không ai nhắc lại chuyện cũ. Không ai dùng quá khứ để trói buộc họ.

Và tôi nghĩ: nếu những người Việt bị trục xuất ấy sống trong một cộng đồng Tin Lành, họ có lẽ đã được tha thứ từ lâu. Nhưng họ lại bị xét bởi một hệ thống pháp lý không biết tha thứ.

- Khoảng lệch đau đớn giữa hai thế giới

Càng đọc, tôi càng thấy rõ: bi kịch của những người Việt bị trục xuất không chỉ nằm ở tội lỗi họ từng phạm. Bi kịch nằm ở khoảng lệch giữa hai hệ giá trị.

• Luật pháp Mỹ nhìn tội lỗi như dữ liệu: đã xảy ra thì phải ghi lại, và ghi lại thì không tự mất đi.

• Tinh thần Tin Lành nhìn tội lỗi như trạng thái tâm linh: có thể được rửa sạch, có thể được tái sinh.

Người nhập cư – đặc biệt là người Việt sang Mỹ từ thập niên 1980–1990 – mắc kẹt giữa hai thế giới ấy. Họ đã được tha thứ bởi gia đình, bởi cộng đồng, bởi chính cuộc đời họ đã cố gắng xây dựng. Nhưng họ không được tha thứ bởi hệ thống pháp lý.

Tôi tưởng tượng cảnh một người đàn ông Việt, sống ở California, sáng đưa con đi học, chiều đi làm, tối ăn cơm với vợ con, rồi một ngày bị gọi lên văn phòng ICE (U.S. Immigration and Customs Enforcement - Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Hoa Kỳ). Tội của anh ta là gì? Một vụ trộm vặt năm 20 tuổi. Một lần đánh nhau khi say. Một lỗi nhỏ mà người Mỹ bản địa có thể vượt qua, nhưng người nhập cư thì không.

Tôi nghĩ đến những chuyến bay đưa họ về Việt Nam – nơi họ không còn ai thân thích, nơi họ không biết phải bắt đầu lại từ đâu. Và tôi thấy tim mình nhói lên.

- Từ Sydney nhìn sang Mỹ: luật cần chính xác, nhưng lòng người cần khoan dung

Sydney là thành phố của sự nhộn nhịp. Ở đây, người ta tin vào việc cho nhau cơ hội. Tôi đã thấy những người từng phạm lỗi được cộng đồng nâng đỡ, được giúp tìm việc, được khuyến khích làm lại từ đầu.

Và tôi tự hỏi: Nếu nước Mỹ – một đất nước cũng được xây dựng trên tinh thần Tin Lành cao độ – có thể nhìn những người nhập cư bằng ánh mắt khoan dung hơn, liệu những bi kịch trục xuất ấy có giảm đi?

Luật pháp cần nghiêm để bảo vệ trật tự. Nhưng xã hội cần lòng nhân để bảo vệ con người.

Hai điều ấy không phải lúc nào cũng hòa hợp. Nhưng khi chúng va chạm, người chịu đau thường là những người yếu thế nhất.

- Kết lại: “trả nợ – xóa tội” là hai con đường không song song

Tôi viết bài này trong một buổi sáng Sydney nhiều gió. Tin tức về những người Việt bị trục xuất vẫn còn đó, như một vệt buồn trong lòng người xa xứ.

Ở Mỹ, trả nợ chỉ là kết thúc hình phạt. Trong tinh thần Tin Lành, trả nợ là khởi đầu của sự tái sinh - làm lại từ đầu.

Trong truyền thống Tin Lành, tội lỗi không phải bản án vĩnh viễn. Kinh Thánh dạy rằng khi con người xưng tội và ăn năn, Đức Chúa Trời “tha tội và làm sạch mọi điều gian ác” (I Giăng 1:9), và người ấy trở thành “một người mới, mọi sự đều trở nên mới” (II Côrinh- tô 5:17). Tội lỗi được “xóa sạch”, đến mức “không còn nhớ nữa” (“Ta sẽ tha sự gian ác của chúng nó, và không còn nhớ tội lỗi chúng nó nữa.” - Giê-rêmi 31:34). Đây là tinh thần khoan dung sâu sắc: quá khứ không trói buộc tương lai, và ai cũng có thể làm lại từ đầu.

Thế nhưng ở Mỹ, những người Việt bị trục xuất chính là những người đứng giữa hai con đường ấy:

• họ đã được tha thứ bởi đời sống tinh thần,

• nhưng chưa được tha thứ bởi đời sống pháp lý.

Và chính khoảng lệch ấy tạo nên những câu chuyện khiến tim tôi đau nhói mỗi khi nghe tin tức từ bên kia
Thái Bình Dương.

R. N. (viết riêng cho Dân Việt News)