Ba mươi năm xa quê, người Việt hồi hương mang theo trong tim một vali ký ức: mùi nước mắm thoảng trong bếp cũ, tiếng rao đêm như sợi dây níu tuổi thơ, và những giấc mơ chưa kịp khép. Họ trở về bằng ba
con đường khác nhau - người tị nạn về thăm thân nhân, bạn bè; người di dân tự nguyện tìm lại bản sắc, và người bị trục xuất trở lại trong nghịch cảnh. Nhưng dù lý do nào, khi bánh máy bay chạm xuống Tân Sơn Nhất, lòng họ đều rung lên như dây đàn cũ gặp gió mới.
- Người tị nạn về thăm thân nhân - trở lại để tìm hơi ấm
Nhiều người Việt tị nạn sau 1975 đã sống ở Mỹ, Canada, Pháp… hơn nửa đời người. Họ mang theo ký ức chiến tranh, những năm tháng vượt biển, và nỗi sợ rằng một ngày nào đó, quê hương sẽ không còn nhận ra họ nữa. Có người chần chừ suốt mấy chục năm, sợ mình trở về như một người lạ.
Nhưng rồi, ở tuổi xế chiều, họ quyết định về thăm quê - không phải để định cư, mà để nhìn lại nơi từng là khởi đầu.
Ở sân bay, họ ngỡ ngàng trước dòng người chen chúc, những tòa nhà cao tầng mọc lên như rừng bê tông. Sài Gòn không còn là thành phố của mái ngói đỏ và xe lam cũ kỹ.Nhưng giữa dòng xe hơi và quán cà phê sang trọng, họ vẫn tìm thấy một góc quen: tiếng rao “bánh mì nóng đây” vang lên từ một góc phố, mùi cà phê phin nhỏ giọt trên vỉa hè, và cái nắng Sài Gòn vẫn vàng như ngày họ rời đi.
Một bà cụ từ California kể rằng, sau 40 năm, bà về thăm lại con hẻm cũ ở quận 8. Giờ hẻm đã lát gạch, nhà cao tầng chen nhau, nhưng người hàng xóm vẫn nhớ tên bà. “Cô Hương đó hả? Trời ơi, tưởng cô đi luôn rồi!” Câu chào ấy khiến bà bật khóc — khóc vì được nhớ, vì được gọi đúng tên mình, vì biết rằng quê hương vẫn còn giữ một góc cho bà.
Điều thú vị là, khác với những năm xưa, người hồi hương nay không còn bị “làm phiền” bởi quà cáp. Nhiều gia đình thân nhân đã khá giả, còn mời người về thăm đi ăn nhà hàng sang trọng, lái xe riêng hoặc thuê xe du lịch cùng đi Đà Lạt, Hà Tiên. Một ông Việt kiều cười: “Giờ về nước, tôi được đãi ăn tôm hùm, chứ không phải mang đồ hộp Mỹ về nữa!”
- Người di dân trở về - tìm lại bản sắc giữa phố thị
Khác với lớp tị nạn, những người di dân thế hệ sau - sang Mỹ, Úc, Canada để học tập, làm việc hoặc lập gia đình - trở về với tâm thế khác. Họ không mang nặng quá khứ, mà mang theo nỗi khát khao tìm lại bản sắc, tìm xem mình thuộc về đâu.
Một cô gái gốc Việt sinh ra ở California kể rằng, suốt tuổi thơ cô nghe người lớn nói Việt Nam nghèo, lụi đụi theo sau các nước khác. Nhưng khi về thăm Sài Gòn, cô thấy một đất nước rực rỡ: phố đi bộ Nguyễn Huệ sáng đèn, người trẻ nói tiếng Anh lưu loát, và quán cà phê đầy ý tưởng khởi nghiệp. “Việt Nam không hề như những gì người ta từng nói. Việt Nam là nụ cười, là tình người, là khát vọng của giới trẻ,” cô viết trong
nhật ký.
Những người di dân hồi hương thường mang theo sự pha trộn văn hóa. Họ vừa ngạc nhiên vừa thích thú khi thấy người Việt giờ đây dùng điện thoại thanh toán, gọi xe công nghệ, và bàn chuyện chứng khoán trong quán cà phê. Nhưng cũng có chút bối rối: “Ở Mỹ, tôi quen xếp hàng trật tự. Ở đây, ai nhanh thì thắng.” Câu nói nửa đùa nửa thật phản ánh sự va chạm nhẹ giữa hai nhịp sống — một bên là trật tự, một bên là linh hoạt.
Họ cũng nhận ra rằng những câu chuyện YouTuber kể về cảnh Việt kiều bị “chặt chém”, bị làm phiền, phần lớn là thêu dệt để câu view. Thực tế, nhiều người thân trong nước nay đã thành đạt, còn chủ động mời người hồi hương đi chơi, ăn uống, và chia sẻ niềm tự hào về quê hương đổi mới. Một Việt kiều từ Melbourne nói vui: “Tôi về, tưởng phải cho quà, ai ngờ được tặng lại… một chuyến đi Hạ Long!”
- Người bị trục xuất - hồi hương trong nghịch cảnh
Không phải ai cũng trở về trong niềm vui. Một số người Việt sống ở Mỹ hàng chục năm, chưa kịp về thăm quê thì bị Sở Di trú trục xuất. Họ là những người từng phạm lỗi nhỏ, hoặc hết hạn giấy tờ, bị buộc phải rời nơi mình coi là nhà.
Trở lại Việt Nam, họ đối diện với thực tế khắc nghiệt: không còn người thân, không còn tài sản, và đôi khi không nói rành tiếng Việt. Một người đàn ông bị trục xuất sau 25 năm ở Texas kể rằng, ngày đầu về Sài Gòn, ông đứng giữa khu phố Nguyễn Trãi, nhìn xe hơi nối đuôi nhau, mà thấy mình lạc lõng. “Tôi tưởng mình về quê, nhưng quê đã đi xa.”
Có người nói, điều khiến họ ấm lòng nhất là được nghe tiếng Việt mỗi sáng khi mua ổ bánh mì - thứ âm thanh bình dị mà họ đã đánh mất trong những năm tháng xa xứ.
Tuy vậy, nhiều người trong nhóm này dần tìm lại nhịp sống. Họ mở quán ăn, dạy tiếng Anh, hoặc làm việc thiện nguyện. Một số tổ chức xã hội ở Sài Gòn và Hà Nội đã hỗ trợ họ hòa nhập, giúp tìm việc, thuê nhà, và làm giấy tờ. Dù khởi đầu bằng bi kịch, hành trình hồi hương của họ vẫn có thể kết thúc bằng hy vọng.
Một người từng bị trục xuất chia sẻ: “Ở Mỹ, tôi từng sợ bị quên lãng. Về Việt Nam, tôi được người ta hỏi thăm, được mời ăn cơm, được nghe tiếng Việt mỗi ngày. Hóa ra, mình vẫn còn quê hương.”
- Việt Nam trong mắt người trở về
Dù đến từ hướng nào, người hồi hương đều nhìn thấy một Việt Nam khác: nhà cao tầng chen nhau, xe hơi chật đường, siêu thị mở đến khuya, và người trẻ nói chuyện về AI, startup, du lịch xanh.
Họ ngạc nhiên khi thấy quê hương mình năng động đến thế. Nhưng cũng có chút hoài niệm: “Sao không còn tiếng ve sầu râm ran như xưa?” Một ông Việt kiều từ Pháp thốt lên khi đi dọc đường Lê Duẩn.
Những hàng me già vẫn đứng đó, nhưng bóng của chúng giờ ngắn lại giữa những tòa nhà kính. Cảm xúc ấy là sự pha trộn giữa tự hào và tiếc nuối - tự hào vì đất nước đã đổi thay, tiếc nuối vì những ký ức xưa dần bị che khuất bởi bê tông và ánh đèn LED.
- Hồi hương - không chỉ là trở lại, mà là tìm lại chính mình
Hồi hương không chỉ là hành trình địa lý, mà là hành trình tâm hồn. Người tị nạn tìm lại ký ức, người di dân tìm lại bản sắc, người bị trục xuất tìm lại chỗ đứng.
Một bà cụ nói: “Ở Mỹ, tôi có nhà, có tiền, nhưng không có người để nói chuyện. Ở Việt Nam, tôi có hàng xóm, có tiếng rao, có nụ cười.”
Một cô gái trẻ từ Canada viết: “Tôi về để biết mình thuộc về đâu. Và tôi nhận ra, quê hương không chỉ là
nơi sinh ra, mà là nơi trái tim mình thấy bình yên.”
Còn người bị trục xuất, sau những ngày đầu hoang mang, lại nói: “Tôi tưởng mình mất tất cả, nhưng hóa ra tôi được cho cơ hội bắt đầu lại.”
Mỗi người trở về bằng một lý do khác nhau, nhưng đều gặp lại chính mình trong khoảnh khắc chạm đất.
Ba mươi năm xa quê, hoặc hơn thế nữa, nay trở về, họ thấy Việt Nam đã khác - nhưng chính sự khác ấy khiến họ nhận ra: quê hương không đứng yên để chờ ai, mà vẫn đi tới, vẫn mở lòng đón những đứa con trở về, dù bằng cách nào.
Hồi hương, dù tự nguyện hay bất đắc dĩ, đều là một cuộc gặp gỡ giữa quá khứ và hiện tại. Và trong khoảnh khắc ấy, người Việt ở khắp nơi đều chung một cảm xúc: quê hương vẫn là nơi để trở về, dù đường về có quanh co đến đâu.
BBT Dân Việt News
