Buổi chiều ngày 15/6, đài ABC Úc đưa tin: mỗi ngày có tới bảy người Úc qua đời vì uống thuốc quá liều. Con số ấy, nghe qua tưởng như một thống kê lạnh lùng, nhưng thực chất là bảy cuộc đời, bảy gia đình,
bảy tiếng khóc bị xé toạc khỏi sự bình yên vốn có của một đất nước được xem là an toàn và văn minh. Theo phân tích mới nhất của Penington Institute, năm 2024 nước Úc ghi nhận 2,596 ca tử vong do quá liều, mức cao nhất từ trước đến nay.
Nhưng Úc không phải là ngoại lệ. Từ Âu châu đến Mỹ, từ châu Phi đến châu Á, và ngay cả Việt Nam - nơi người dân vốn quen với hình ảnh thuốc men như một phần của tủ gia đình - bi kịch uống thuốc quá liều đang trở thành một vấn đề y tế công cộng mang tính toàn cầu.
KHI NHỮNG CON SỐ BIẾT KHÓC: Bức tranh toàn cầu về quá liều
- Úc – quốc gia “7 người một ngày”
Trong vòng 20 năm, số ca tử vong do quá liều tại Úc gần như tăng gấp đôi, với phần lớn là vô tình - nghĩa
là người ta không hề muốn chết, nhưng vẫn chết vì thuốc. Năm 2022, có 2,356 ca tử vong, 80% trong số đó
là vô ý và 73% liên quan đến việc dùng nhiều loại thuốc cùng lúc.
Ở Victoria, tiểu bang đông dân thứ hai của Úc, năm 2024 ghi nhận 584 ca tử vong, mức cao nhất trong 10
năm. Đáng chú ý, nhóm tuổi 35–54 là nhóm có nguy cơ cao nhất, và nam giới chiếm tỷ lệ vượt trội.
- Hoa Kỳ – tâm chấn của khủng hoảng opioid
Theo CDC, quá liều là một trong những nguyên nhân tử vong có thể phòng tránh hàng đầu tại Mỹ. Khủng
hoảng opioid (thuốc giảm đau loại mạnh) đã khiến hàng trăm nghìn người thiệt mạng trong thập kỷ qua, với
fentanyl - một loại opioid tổng hợp mạnh gấp 50 lần heroin - là thủ phạm chính trong nhiều ca tử vong gần
đây.
- Châu Âu – những con số không còn im lặng
Nhiều nước Tây Âu ghi nhận xu hướng tăng trở lại các ca tử vong liên quan đến heroin và methamphetamine. Một số quốc gia Đông Âu đối mặt với tình trạng lạm dụng thuốc giảm đau kê toa, tương
tự như Mỹ nhưng ở quy mô nhỏ hơn.
- Châu Phi – vấn đề bị che khuất
Ở nhiều nước châu Phi, dữ liệu về quá liều còn thiếu, nhưng các tổ chức y tế ghi nhận sự gia tăng sử dụng tramadol - một loại opioid giá rẻ - dẫn đến nhiều ca tử vong không được thống kê đầy đủ.
- Châu Á – từ Nhật Bản đến Việt Nam
Nhật Bản đối mặt với tình trạng lạm dụng thuốc ngủ và thuốc chống lo âu. Còn tại Việt Nam, dù không có
thống kê toàn diện, các bệnh viện lớn thường xuyên tiếp nhận các ca uống thuốc tự tử, uống nhầm thuốc, hoặc dùng thuốc giảm đau quá liều - đặc biệt trong giới trẻ và người cao tuổi.
VÌ SAO NGƯỜI TA UỐNG THUỐC QUÁ LIỀU?
- Vô tình – nguyên nhân phổ biến nhất
Tại Úc, hơn 77% ca tử vong do quá liều là vô tình.
Nguyên nhân bao gồm:
• Không đọc kỹ hướng dẫn, uống quá liều paracetamol, thuốc ngủ, thuốc giảm đau.
• Dùng nhiều loại thuốc cùng lúc, dẫn đến tương tác nguy hiểm.
• Không biết thuốc mình dùng có chứa opioid hoặc chất gây nghiện.
• Dùng thuốc kê toa sai cách, đặc biệt ở người lớn tuổi.
Một ví dụ đau lòng là trường hợp Erin, cô gái 24 tuổi ở Melbourne, tử vong sau khi “doctor shopping” qua các dịch vụ telehealth để tích trữ thuốc điều trị tâm thần. Các bác sĩ không biết nhau đã kê thuốc gì, dẫn đến
hậu quả không thể cứu vãn.
- Cố ý – khi thuốc trở thành lối thoát sai lầm
Năm 2021, Úc ghi nhận 469 ca tử vong do cố ý uống thuốc quá liều. Tỷ lệ này cao hơn ở vùng nông thôn và
trong nhóm người có vấn đề sức khỏe tâm thần.
- Trẻ em – nạn nhân của sự sơ ý
Paracetamol là loại thuốc trẻ em dễ uống nhầm nhất. Chỉ cần vài viên vượt quá liều an toàn, gan trẻ có thể
bị tổn thương nghiêm trọng.
Nhiều ca xảy ra vì:
• người lớn để thuốc trong tầm với,
• nhầm lẫn liều giữa trẻ 5 tuổi và trẻ 10 tuổi,
• dùng thuốc nước nhưng không đo bằng dụng cụ chuẩn.
- Thuốc giả, thuốc pha trộn – hiểm họa ở nước
Tại NSW, Úc, từng xảy ra tình trạng người dùng tưởng mình dùng cocaine nhưng thực chất lại là heroin pha
trộn, dẫn đến nhiều ca nhập viện vì quá liều opioid.
AI LÀ NGƯỜI DỄ BỊ ẢNH HƯỞNG NHẤT?
- Theo tuổi
• 20–49 tuổi: nhóm có tỷ lệ tử vong cao nhất tại Úc và Mỹ.
• Trên 60 tuổi: nhóm có mức tăng nhanh nhất trong các ca quá liều vô tình, do dùng nhiều thuốc kê toa cùng lúc.
• Trẻ em: dễ uống nhầm thuốc, đặc biệt paracetamol.
- Theo giới tính
• Nam giới chiếm tỷ lệ cao hơn trong hầu hết các quốc gia, đặc biệt trong các ca liên quan đến ma túy bất hợp pháp.
• Nữ giới có tỷ lệ cao hơn trong các ca liên quan đến thuốc kê toa (thuốc ngủ, thuốc chống lo âu).
- Theo giai cấp – địa vị xã hội
• Người sống trong khu vực nghèo, vùng nông thôn, hoặc cộng đồng bản địa có nguy cơ cao hơn.
• Tại Úc, người Aboriginal và Torres Strait Islander có tỷ lệ tử vong do quá liều cao gấp hơn ba lần so với người không bản địa.
CÂU CHUYỆN PHÍA SAU VIÊN THUỐC
Không phải ai uống thuốc quá liều cũng là người nghiện. Không phải ai tử vong vì thuốc cũng là người
“lậm thuốc”.
Có người chỉ muốn giảm cơn đau lưng dai dẳng. Có người chỉ muốn ngủ một đêm cho trọn vẹn. Có người
chỉ muốn bớt lo âu trước kỳ thi. Có người chỉ muốn “đỡ buồn” sau một ngày tồi tệ.
Nhưng thuốc - dù là thuốc hợp pháp - luôn có giới hạn mà cơ thể không thể vượt qua.
LÀM SAO ĐỂ GIẢM TỐI ĐA TỬ VONG DO UỐNG THUỐC QUÁ LIỀU?
Dựa trên các khuyến nghị từ CDC, AIHW, Penington Institute và các cơ quan y tế Úc, có thể tóm lược thành
các nhóm giải pháp sau:
- Đối với cá nhân và gia đình
• Đọc kỹ hướng dẫn, không tự ý tăng liều.
• Không dùng chung thuốc giữa các thành viên trong gia đình.
• Không trộn thuốc với rượu hoặc các chất kích thích khác.
• Giữ thuốc ngoài tầm với của trẻ em.
• Không tích trữ thuốc cũ, hãy mang trả lại nhà thuốc.
• Luôn hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ khi dùng nhiều loại thuốc cùng lúc.
• Mang theo naloxone nếu trong gia đình có người dùng opioid (theo khuyến cáo của chính phủ Úc).
- Đối với hệ thống y tế
• Xây dựng cơ sở dữ liệu thuốc quốc gia, tránh tình trạng một bệnh nhân nhận nhiều đơn thuốc từ nhiều
bác sĩ khác nhau (Úc đang triển khai).
• Tăng cường giáo dục cộng đồng về nguy cơ quá liều.
• Mở rộng dịch vụ hỗ trợ sức khỏe tâm thần.
• Cung cấp điểm xét nghiệm thuốc (pill testing) để giảm nguy cơ dùng nhầm chất - như Tiểu bang Victoria
đang chuẩn bị triển khai.
- Đối với chính phủ
• Đầu tư vào chiến lược giảm hại (harm reduction).
• Kiểm soát chặt chẽ thuốc giả, thuốc pha trộn.
• Hỗ trợ các cộng đồng dễ tổn thương, đặc biệt là người bản địa, người vô gia cư,người có bệnh tâm thần.
BI KỊCH CÓ THỂ PHÒNG TRÁNH
Điều đau lòng nhất về tử vong do uống thuốc quá liều là: hầu hết đều có thể phòng tránh. Như Penington Institute khẳng định: “Nguyên nhân của mỗi cái chết đều có thể ngăn chặn được”.
Một viên thuốc có thể cứu người. Nhưng cũng chính viên thuốc ấy - nếu dùng sai - có thể cướp đi mạng sống.
Trong thế giới hiện đại, nơi thuốc men hiện diện trong mọi gia đình, điều chúng ta cần không chỉ là kiến thức,
mà còn là sự cẩn trọng, sự thấu hiểu, và sự quan tâm đến nhau. Bởi đôi khi, chỉ một câu hỏi nhỏ: “Hôm nay
bạn uống thuốc chưa? Uống bao nhiêu?” cũng có thể cứu một mạng người.
BBT Dân Việt News
Tài liệu tham khảo:
• ABC News: “Seven Australians are dying each day from drug overdose…”
• ABC News: “Drug overdose deaths continue to climb…”
• ABC News: “National medicines database promised…”
• ABC News: “Fatal drug overdoses reach 10-year high in Victoria…”
• AIHW: Illicit drug use in Australia (2026)
• Penington Institute: Annual Overdose Snapshot (2026)
• Holyoake: Overdose Awareness in Australia (2025)
• CDC: Overdose Prevention (2026)
• NSW Health: Public health warning on opioid overdoses (2025)
• Healthdirect Australia: Drug Overdose – Causes, Symptoms, Prevention
