Hơn 7 giờ sáng, Adelaide bắt đầu đông đúc. Xe hơi nối nhau trên đường, đèn giao thông liên tục đổi màu, xe buýt chở khách vào trung tâm. Giữa dòng xe cộ ấy, một người đàn ông đeo ba lô, đội mũ bảo hiểm, bình thản đạp xe về phía thành phố.
Anh không phải vận động viên, cũng chẳng đi tập thể dục. Anh chỉ đang đi làm.
Với nhiều người Adelaide, cảnh ấy không có gì lạ. Chiếc xe đạp được dựng sẵn trước cửa nhà, sáng đi làm, chiều trở về. Không phải tìm chỗ đậu xe, không phải chờ đèn đỏ trong những hàng xe dài. Đổi lại là một chút vận động, một chút gió buổi sáng và cơ hội nhìn thành phố bằng nhịp điệu khác.
Đi xe hơi, người ta nhìn Adelaide qua kính chắn gió. Đi xe đạp, người ta nhận ra hàng cây bên đường, một
quán cà phê vừa mở cửa, người hàng xóm dắt chó đi dạo hay những ngôi nhà cổ vốn thường bị lướt qua.
Thành phố đang dành thêm chỗ cho xe đạp
Adelaide chưa phải thiên đường của người đi xe đạp. Nhiều tuyến đường vẫn chỉ có làn xe được sơn dấu hiệu trên mặt đường, nằm sát dòng xe hơi. Những giao lộ đông đúc và đoạn đường thiếu kết nối vẫn khiến
không ít người e ngại.
Tuy nhiên, hướng phát triển giao thông chủ động (active transport) đang ngày càng rõ nét. Chính quyền Nam Úc chú trọng xây dựng những tuyến đường an toàn, liên tục, kết nối khu dân cư với trường học, nơi làm việc và phương tiện giao thông công cộng.
Một bước tiến đáng chú ý vừa diễn ra vào cuối tháng 9/2026.
Tuyến Mike Turtur Bikeway, nối trung tâm Adelaide với khu vực Glenelg dọc theo đường tram, đã hoàn tất những đoạn đường nâng cao mới. Gần 1.4 km đường dành chung cho người đi bộ và xe đạp nay cho phép người sử dụng vượt phía trên bốn trục đường lớn: South Road, Marion Road, Cross Road và Morphett Road.
Theo Bộ Giao thông và Hạ tầng Nam Úc, công trình phục vụ hơn 1,000 người sử dụng tuyến đường này, bên cạnh hành lang tram có hơn 40,000 lượt hành khách mỗi tuần. Hệ thống chiếu sáng, lan can và các rào chắn an toàn cũng được lắp đặt.
Đây không đơn thuần là một công trình giao thông. Nó thể hiện một nguyên tắc quan trọng: muốn người dân giảm sử dụng xe hơi, trước hết phải tạo cho họ một lựa chọn an toàn và thuận tiện.
Người trẻ và một cách sống khác
Buổi chiều, trước cổng trường hay trên những con đường gần khu đại học, có thể bắt gặp những sinh viên dựng ba lô lên xe rồi đạp về nhà. Người đi một mình, người đi cùng bạn bè. Không ai cần tuyên bố mình đang tham gia một phong trào bảo vệ môi trường.
Với người trẻ, xe đạp có nhiều cái lợi rất thực tế: tiết kiệm tiền xăng, không phải lo phí đậu xe, đồng thời có
thêm vận động sau nhiều giờ ngồi trong lớp học.
Nhưng lựa chọn này không chỉ dành cho giới trẻ. Người đi làm, người cao tuổi, gia đình có con nhỏ đều có thể sử dụng xe đạp cho những chuyến đi thích hợp.
Một thành phố xanh không nhất thiết được tạo nên bằng những khẩu hiệu lớn. Nó bắt đầu từ hàng nghìn lựa chọn nhỏ: đi bộ đến cửa hàng gần nhà, đạp xe đến sở làm, đưa con đến trường bằng xe đạp thay vì khởi động xe hơi cho một quãng đường ngắn.
Bài toán môi trường và sức khỏe
Giao thông là một trong những nguồn phát thải đáng kể, góp phần gây ô nhiễm không khí và gia tăng khí
nhà kính. Bởi vậy, chính quyền Nam Úc xem đi bộ và xe đạp là những hình thức giao thông cần khuyến khích, không chỉ vì môi trường mà còn vì sức khỏe cộng đồng và chất lượng đời sống đô thị.
Một chiếc xe đạp không có ống xả, không cần bãi đậu xe rộng và không gây tiếng động cơ lúc sáng sớm. Nếu một chuyến đi vài cây số bằng xe hơi được thay thế bằng xe đạp, lượng nhiên liệu và khí thải trực tiếp từ chuyến đi ấy cũng được giảm đi.
Người đạp xe còn nhận được lợi ích riêng: vận động thường xuyên, cải thiện thể lực và giảm thời gian ngồi
bất động. Đôi khi, vài cây số đạp xe mỗi ngày còn có giá trị hơn lời hứa sẽ bắt đầu tập thể dục vào một ngày nào đó!
Vẫn còn những đoạn đường phải chờ
Dẫu vậy, không nên vội kết luận Adelaide đã trở thành thành phố lý tưởng cho xe đạp. Mạng lưới hiện nay vẫn còn những đoạn đứt quãng, giao lộ nguy hiểm và sự cạnh tranh không gian giữa xe hơi, xe buýt, tram, người đi bộ và người đi xe đạp.
Ngay cả những dự án cải thiện hạ tầng cũng phải cân nhắc nhiều nhu cầu khác nhau. Chẳng hạn, việc kết
nối North Adelaide với khu trung tâm qua O’Connell Street từng phải điều chỉnh để tính đến khả năng mở
rộng tuyến tram trong tương lai.
Một người cưỡi “ngựa sắt” trên tuyến Mike Turtur Bikeway ở Adelaide, bên cạnh hành lang tram nối trung tâm thành phố với Glenelg. Tuyến đường dài khoảng 10 km này là lựa chọn quen thuộc của người đi làm và những người muốn kết hợp vận động với di chuyển hằng ngày. (Ảnh: City of Marion, Nam Úc)
Điều đó cho thấy xây dựng một thành phố thân thiện với xe đạp không đơn giản là kẻ thêm vài đường sơn trắng trên mặt đường. Đó là bài toán quy hoạch, an toàn và cách chia sẻ không gian công cộng.
Chiếc xe nhỏ và một tuyên ngôn lớn
Chiều xuống. Một người đi làm dựng xe trước nhà. Một nhóm sinh viên tách nhau ở ngã tư. Một bà mẹ chậm rãi đạp xe qua công viên. Thành phố vẫn tiếp tục nhịp sống thường ngày, chẳng ai đứng lại vỗ tay.
Có lẽ cũng chẳng cần.
Những thay đổi lớn trong đời sống đô thị thường bắt đầu bằng những thói quen nhỏ. Một người chọn xe đạp
hôm nay, một gia đình thử vào ngày mai, một công ty bố trí chỗ gửi xe đạp, rồi chính quyền xây thêm một tuyến đường an toàn.
Dần dần, điều từng được xem là khác thường trở thành bình thường.
Adelaide vẫn còn nhiều việc phải làm trên hành trình ấy. Nhưng chiếc xe đạp đang góp phần đặt ra một câu hỏi đáng suy nghĩ: Thành phố có thật sự tốt hơn khi chúng ta đi nhanh hơn, hay khi chúng ta sống dễ chịu hơn?
Bởi chiếc xe đạp không chỉ là phương tiện di chuyển. Với ngày càng nhiều người, đó còn là một lựa chọn sống: Tôi muốn đi xa, nhưng không muốn để lại quá nhiều dấu vết sau lưng mình.
Thái Adelaide (đọc giả Dân Việt News)
