Tin nước Úc

Dường như có một thói quen của nhiều người không khác những vị khách chỉ mời một vài lần, rồi ở lại rất lâu, lâu đến mức người ta quên mất rằng mình từng có thể sống mà không cần thói quen đó. Hút thuốc là một trong số ấy. Nó len lỏi qua lịch sử, bám vào văn hóa, chui vào tâm lý, và đôi khi trở thành một phần của bản sắc cá nhân – dù cái giá phải trả là sức khỏe, tuổi thọ, và đôi khi là cả cuộc đời.

Có những buổi chiều, khi nắng cuối ngày rơi xuống mái hiên như một lớp bụi vàng mỏng, tôi ngồi lặng nhìn bóng mình đổ dài trên nền gạch. Gió từ đâu thổi tới, mang theo mùi cỏ khô và chút hơi ẩm của đất, khiến lòng tôi chợt se lại. Trong khoảnh khắc ấy, tôi nhớ đến câu hỏi mà ai đó đã hỏi tôi từ rất lâu: “Người Việt mình thường tự hào điều gì nhất?” Ngày ấy, tôi chỉ cười, trả lời qua loa. Còn bây giờ, sau bao năm đi xa, sau bao lần đứng giữa những thành phố lạ, tôi mới hiểu: người Việt tự hào về quê. Người Tây tự hào về nghề. Và giữa hai điều ấy là cả một khoảng trời rộng, mờ sương như buổi sớm tháng vào Thu tại thành phố Sydney và mặt đất vẫn còn ngái ngủ.

Buổi sáng ở một quán cà phê nhỏ trên phố Nguyễn Huệ, cô phục vụ đặt lên bàn một lát bánh mì nướng vàng ruộm, bên trên là lớp phô mai Cheddar tan chảy, thơm ngậy. Một vị khách trẻ cười khúc khích: “Phô mai này ngon như ở Úc luôn đó!” – câu nói tưởng chừng vu vơ, nhưng lại gói gọn cả hành trình dài của miếng phô mai ngoại quốc đang “nhập tịch” vào khẩu vị Việt.

Có những ký ức của tuổi thơ Việt Nam không nằm trong sách vở, không nằm trong bảo tàng, mà nằm vắt vẻo trên một thân tre cong cong, lắc lư theo gió, kêu kẽo kẹt mỗi khi có người bước qua. Đó là những cây cầu tre, cầu khỉ, cầu dừa – những chiếc cầu nhỏ bé nhưng từng gánh cả một thời tuổi thơ, một thời nghèo khó, một thời hồn nhiên đến mức chỉ cần qua được cầu là thấy mình… anh hùng.

Buổi chiều Adelaide, gió từ biển Glenelg thổi vào mát rượi. Hai ông bạn già – ông Tư và ông Bảy – ngồi dưới giàn nho sau vườn, mỗi người một tách trà nóng. Trên bàn là tờ báo in đậm dòng chữ: “Liên Hiệp Quốc cảnh báo: hàng chục triệu người có nguy cơ đói vì gián đoạn dầu khí và phân bón.”

Sáng nào tôi cũng ra quán cà phê quen ở góc đường Beamish, Campsie, ngồi nhâm nhi ly “ flat white”, nhìn người ta đi làm sớm. Ở tuổi 82, tôi đã sống ở Sydney hơn nửa đời người, vậy mà mỗi lần nhìn những căn nhà gạch đỏ hai tầng mọc lên san sát, tôi lại nhớ cái thời mình mới đặt chân đến Úc năm 1973 – khi Sydney còn hiền như cô gái mới lớn, và giấc mơ mua nhà… gần lắm, với tay là tới.

Tôi là một phụ nữ Việt trung niên sống ở Úc, trước giờ chỉ quen mua vàng. Vàng dễ bán, dễ cất, dễ tính. Còn hột xoàn? Trời đất, tôi từng nghĩ đó là thứ dành cho mấy bà “quý tộc”, còn mình thì… thôi khỏi. Nhưng rồi bạn bè ai cũng lấp lánh như đêm Noel ở thành phố Cảng, tôi nhìn lại tay mình thấy trống trải quá. Thế là tôi quyết định “đi học lại từ đầu”, tìm hiểu xem hột xoàn từ đâu ra, sao lại đắt đỏ, sao có viên to viên nhỏ, sao nghe nói Ấn Độ đang thiếu hột để mài, và quan trọng nhất: làm sao để khỏi mua lầm hột xoàn nhân tạo.

Nếu có một nơi trên thế giới mà con người dường như sống chậm hơn, khỏe mạnh hơn, và ăn uống như thể mỗi bữa ăn là một lễ hội nhỏ, thì đó chính là vùng Mediterranean basin – cái nôi của một trong những mô hình dinh dưỡng được ca ngợi nhất hành tinh. Người ta nói: “Muốn sống lâu, hãy ăn như người Địa Trung Hải.” Nhưng họ là ai? Họ sống ra sao? Và vì sao người Việt, người Úc - những cư dân cách xa nửa vòng trái đất – lại được khuyên học theo?

Nếu phải chọn một biểu tượng văn hoá khiến người Úc đồng loạt gật gù “đúng rồi đó”, thì ngoài kangaroo, Vegemite và cricket, chắc chắn phải kể đến BBQ. Nhưng để hiểu vì sao BBQ lại trở thành một phần không thể tách rời của đời sống Úc, ta phải lần ngược lại một chút - về nguồn gốc của nó, về cách mà một phương thức nấu ăn đơn giản đã trở thành một nghi thức xã hội, rồi thành một “tôn giáo nhẹ” của người dân nơi đây.

Nếu phải chọn một chữ để mô tả con người từ cổ chí kim, từ Đông sang Tây, từ vua chúa đến dân thường, từ triết gia đến… hàng xóm, thì chữ đó có lẽ là “kiêu”. Một chữ nhỏ xíu, nhưng đủ sức làm người ta đứng thẳng, cũng đủ sức làm người ta… ngã sõng soài.