Tin nước Úc

Có những buổi chiều, khi mặt trời nghiêng xuống mái nhà hàng xóm, tôi ngồi một mình bên tách trà, nhìn lại những năm tháng đã đi qua. Không phải để hoài niệm, cũng chẳng phải để than thở với ai, mà để tự hỏi: vì sao con người chỉ thật sự lớn lên sau những lần bị đời quật ngã? Và tại sao, dù biết vậy, nhiều người trẻ vẫn sợ sóng gió như sợ một cơn bão không lối thoát?

Tối thứ Hai, ngày 8 tháng Sáu năm 2026, bác Phán – một người Việt trung niên sống ở Adelaide – vừa rửa xong cái chén cuối cùng thì TV bật lên bản tin thời sự. Giọng người dẫn chương trình vẫn cái chất đều đều quen thuộc, nhưng câu chữ thì như một cú gõ mạnh vào sống lưng: một người đàn ông 44 tuổi ở Clare, Nam Úc, tử vong sau khi cảnh sát sử dụng Taser trong lúc khống chế ông ta tại Opie Street.

Người Việt ta từ xưa vốn có hai niềm vui lớn: một là sống sao cho đẹp, hai là sống sao cho… đáng. Thời ông bà, cái “đẹp” ấy mang tên phong lưu – nhẹ như gió, thanh như trăng, chỉ cần chén trà và tấm lòng là đủ.

Tôi không phải là một con người. Tôi không biết già, cũng chẳng biết chết. Tôi là một nguyên tố - một kim loại vàng óng đã đi qua lòng đất hàng triệu năm trước khi con người biết gọi tên tôi. Nhưng nếu bạn chịu khó lắng nghe, tôi có câu chuyện của mình.

Tháng Bảy, nước Úc đang vào giữa mùa đông. Ở Adelaide, cái lạnh đến bằng những buổi sáng mờ sương, còn ở Sydney, nó len lỏi qua từng con phố ven biển, vừa đủ để người ta kéo cổ áo lên mà vẫn cười. Hai người bạn Việt tuổi trung niên – ông ở Adelaide, bà ở Sydney – mỗi người sống trong một nhịp lạnh khác nhau, nhưng đều mang trong lòng một thứ cảm xúc giống nhau: nỗi buồn man mác của người xa quê, pha chút dí dỏm của người đã quen với xứ sở này.

Nếu thế kỷ 20 từng tôn vinh câu “làm dâu trăm họ” như một biểu tượng của nhẫn nhịn và hiếu thuận, thì thế kỷ 21 lại chứng kiến một cuộc cách mạng âm thầm trong căn bếp và phòng khách: nàng dâu không còn là người “chịu đựng”, mà trở thành người điều phối quyền lực trong gia đình...

Có những buổi chiều, khi nhìn một gia đình sáu, bảy con kéo nhau qua đường, tôi lại nghĩ đến những quốc gia đông dân. Đứa lớn dắt đứa nhỏ, đứa nhỏ níu áo mẹ, còn cha thì lỉnh kỉnh túi đồ ăn. Người ngoài nhìn vào, ai cũng thở dài: “Đông con chắc cực lắm”. Nhưng rồi ta nhìn sang Trung Quốc, Ấn Độ, Hoa Kỳ – những quốc gia đông dân nhất thế giới – và thấy họ lại là những cường quốc. Hóa ra, chuyện dân số cũng giống chuyện gia đình: đông không phải là vấn đề. Đối với gia đình, vấn đề là có biết cách nuôi dạy hay không. Còn đối với quốc gia, đó là vấn đề quản trị.

Tôi là một tờ tiền giấy - hay đúng hơn, tôi là tiếng nói thay mặt cho cả gia đình tiền giấy trên toàn cầu. Tôi mỏng manh, nhẹ tênh, nhưng lại gánh trên mình bao nhiêu câu chuyện của thương nhân, của quốc gia, của những cuộc đổi thay kinh tế và cả những cuộc chạy đua giữa trí tuệ con người và sự tinh quái của kẻ làm giả.

Dẫu sống ở Úc được bảy năm rồi, tôi thú thiệt, có những chuyện về xứ sở này tôi vẫn còn… ngơ ngác như con gà mới xuống bếp. Mỗi sáng đi làm, tôi ngồi trên chuyến tàu điện tuyến T2, tay ôm ly cà phê nóng, mắt lim dim nhìn cảnh vật chạy lùi. Và sáng nào cũng vậy, tôi gặp một cặp vợ chồng người Aboriginal - dáng cao, da nâu sậm, tóc xoăn, mắt sáng - lúc nào cũng gật đầu chào tôi trước.

Tôi tên Lan. Sáu mươi tám tuổi. Sống ở Úc ba mươi lăm năm. Và nếu có một điều tôi không ngờ mình sẽ trở thành, thì đó là một người có thể nhìn vào tủ thuốc của chính mình và thấy… một bản đồ kinh tế – xã hội thu nhỏ của nước Úc. Những viên thuốc nhỏ bé ấy, tưởng như chỉ là chuyện riêng của tuổi già, thực ra phản chiếu một hệ thống y tế phức tạp, một nền kinh tế dược phẩm khổng lồ, và cả những thay đổi âm thầm trong cấu trúc dân số của một quốc gia giàu có.