Tin nước Úc

Tôi tới Hà Lan vào cuối tháng Tư, đúng ngay dịp người ta chuẩn bị mừng King’s Day – Koningsdag, ngày sinh nhật Quốc vương Willem‑Alexander . Nghe nói lễ này có truyền thống từ cuối thế kỷ 19, hồi còn mừng sinh nhật các đời nữ hoàng. Tới năm 2014, khi ông Willem‑Alexander lên ngôi, người ta đổi thành King’s Day và giữ ngày 27 tháng 4 làm quốc lễ. Tôi thì chỉ nghe sơ vậy thôi, chứ tới nơi rồi mới thấy: trời ơi, người Hà Lan họ mừng lễ mà dễ thương, vui vẻ và… chịu chơi hết biết.

Ngày của Mẹ tại Úc – Chúa nhật thứ nhì của tháng 5 (10 tháng 5) – luôn đến nhẹ nhàng như một làn gió gần cuối thu, mang theo hương của những bữa cơm nhà, tiếng dép lẹp xẹp trên nền gạch bóng, và cả những câu mắng yêu mà ta biết chắc chỉ có mẹ mới dành cho mình. Đây là dịp để ta nhìn lại những bóng dáng mẫu tử đã đi vào văn học, lịch sử, và cả những điển tích cổ xưa – những người mẹ không chỉ sinh thành mà còn nuôi dưỡng cả nền văn minh nhân loại bằng tình yêu, sự hy sinh và đôi khi là… sự cứng đầu rất đáng yêu.

Tôi đã tin Chúa Jesus từ thuở thanh xuân, và giờ đây khi bước vào tuổi sáu mươi, tôi nhìn lại đời mình như nhìn lại một cuốn sách dày, từng trang thấm đẫm dấu chân của Chúa. Có những trang sáng rực niềm vui, có những trang đẫm nước mắt, nhưng trang nào cũng có bàn tay Ngài dìu dắt.

Năm ni tui bảy chục tuổi, tóc bạc gần hết, nhưng đầu óc còn sáng như đèn LED. Sáng nào cũng vậy, tui pha ấm trà nóng, mở cửa sổ nhìn ra vườn hoa trước nhà, nghe tiếng chim lorikeet ríu rít.

Tôi đặt chân đến Úc vào một buổi chiều mùa thu năm 1976. Khi ấy, Sydney còn thưa thớt người Việt, những khu chợ Việt nhỏ bé như Cabramatta hay Bankstown vẫn chưa hình thành. Năm mươi năm trôi qua, tôi đã chứng kiến đất nước này lớn lên, giàu có hơn, văn minh hơn, và cũng nhân ái hơn.

Nếu bạn sống ở Adelaide, hay từng ghé qua Fairfield (NSW), chắc hẳn bạn đã chứng kiến cảnh tượng quen thuộc: những con đường nhỏ, xe đậu san sát, và đôi khi… một chiếc thùng rác đứng chễm chệ như một “vệ sĩ” giữ chỗ cho chủ nhà. Câu chuyện đậu xe trước nhà dân - đặc biệt ở những khu gần trường học, bệnh viện hay trung tâm thương mại — từ lâu đã trở thành đề tài gây tranh cãi, thậm chí có lúc còn căng thẳng hơn cả chuyện hàng xóm nuôi gà gáy sáng.

Có những buổi chiều thật yên, khi tiếng gió lùa qua khe cửa sổ và lòng người bỗng chùng xuống, ta tự hỏi: làm một người Phật tử nghĩa là gì? Có phải chỉ là thắp nén nhang trước tượng Phật, cúi đầu lạy ba lạy rồi xem như tròn bổn phận? Hay còn điều gì sâu xa hơn, lặng lẽ hơn, nhưng cũng thiết tha hơn?

Tui năm nay cũng đã bước qua tuổi sáu mươi, tóc bạc lốm đốm như mấy cây bạch đàn mùa đông. Sống ở Úc hơn ba chục năm, vậy mà có những chuyện tưởng đơn giản như ba chữ bổn phận – trách nhiệm – nghĩa vụ lại làm tui lấn cấn hoài. Không phải vì tui không hiểu tiếng Việt, mà vì… con cháu tui nó hiểu khác.

Tôi sinh ra trong một gia đình mà bàn thờ tổ tiên luôn đặt ở vị trí trang trọng nhất, nơi ánh sáng của ngọn đèn dầu không bao giờ tắt, nơi mỗi bước chân đi qua đều khiến lòng người khẽ chùng xuống vì sự hiện diện thầm lặng của những người đã khuất. Từ nhỏ, tôi đã quen với mùi trầm hương, với tiếng mẹ khấn thì thầm mỗi sáng, với dáng cha đứng nghiêm trang trước bàn thờ vào những ngày giỗ chạp.

Người Việt từ lâu vẫn được nhận xét là hay cười, nói chuyện thì nhẹ nhàng, tránh nhìn thẳng vào mắt người đối diện, và đôi khi có vẻ “né tránh” sự trực diện. Điều này không phải ngẫu nhiên, cũng không phải chỉ vì “tính cách dân tộc” chung chung, mà là kết quả của hàng trăm năm văn hoá chịu ảnh hưởng của Nho giáo, của quan niệm về “giữ hoà khí”, “giữ thể diện”, và của cách nuôi dạy trong gia đình Việt truyền thống. Nụ cười và ánh mắt – hai yếu tố tưởng chừng nhỏ bé – lại là chìa khoá để hiểu sâu về tâm lý giao tiếp của người Việt.