Tin nước Úc

Bản chất của chuyện “ngọng”, “sai giọng”, “không chuẩn” giữa người Việt, người Úc, người Anh hay bất kỳ cộng đồng nào không chỉ là chuyện ngôn ngữ. Nó là giao điểm của sinh lý học, ngữ âm học, lịch sử tiếp xúc ngôn ngữ, và cả tâm lý xã hội. Khi một người nói một thứ tiếng không phải tiếng mẹ đẻ, họ đang dùng một bộ máy phát âm được hình thành từ nhỏ theo một hệ thống âm vị khác, một nhịp điệu khác, một cách tổ chức câu khác. Vì vậy, sự khác biệt là điều tự nhiên, và sự kiên nhẫn là điều cần thiết.

Có những câu chuyện không cần tên tuổi, không cần hình ảnh, không cần được ghi vào sách sử. Chúng tồn tại như một làn gió nhẹ, thoảng qua đời người nhưng để lại dư âm dài lâu. Câu chuyện về người phụ nữ di dân sống hơn bốn mươi năm trên đất Úc – người đã để lại hơn hai mươi căn nhà cho hội từ thiện – là một câu chuyện như thế. Không ai biết bà sinh năm nào, đến Úc vào thời điểm nào, hay gương mặt bà trông ra sao. Nhưng người ta biết bà sống giản dị, cần kiệm, và kiên trì đến mức phi thường. Và quan trọng hơn: người ta biết bà đã xây dựng cả một di sản bằng chính đôi tay của mình.

Sáng nay, như mọi sáng, tôi lại lọc cọc leo lên con ute cũ, chuẩn bị chạy gần 40 phút tới xưởng làm khung cửa sắt. Nhưng khác mọi ngày, tôi nhìn cái kim xăng tụt xuống dưới mức nửa bình mà lòng bồn chồn như… vợ hỏi “anh có nhớ ngày kỷ niệm không?”.

BEGA (NSW) - Một người đàn ông đã ném bom xăng vào một trường trung học ở Bờ biển phía Nam New South Wales đã bị kết án hơn bốn năm tù, bất chấp những lời khai tại tòa rằng ông ta đã bị hai giáo viên lạm dụng tình dục khi còn là thiếu niên.

Tôi đến New South Wales vào một buổi chiều mùa xuân, khi gió biển từ phía Thái Bình Dương thổi vào thành phố Sydney mang theo hơi ấm và mùi muối mằn mặn. Những ngày đầu, tôi thường cảm thấy mình như một chiếc lá lạc giữa khu rừng xa lạ: mọi thứ đều mới, đều rộng lớn, đều khiến tôi vừa háo hức vừa bối rối. Nhưng rồi, trong một chuyến đi bộ dọc những triền đá sa thạch phía Bắc Sydney, tôi bắt gặp một điều khiến trái tim mình khựng lại: một bông hoa đỏ rực, tròn đầy, như một ngọn lửa nhỏ đang cháy giữa màu xanh thẫm của rừng.

Buffet – hay theo cách nói dân dã: “ăn cho đã đời, trả tiền một lần” – là một trong những phát minh ẩm thực vừa dân chủ, vừa đầy cám dỗ nhất mà loài người từng nghĩ ra. Ở Việt Nam cũng như tại Úc, phong trào ăn buffet bùng nổ khoảng mười năm trước, khi giá chỉ tầm 18 đô, đi ăn vừa vui, vừa rẻ, vừa có cảm giác như mình đang chiến thắng hệ thống. Nhưng thời thế đổi thay: giá leo lên 30 đô, người ăn thưa dần, và câu chuyện buffet trở thành một hiện tượng văn hoá – kinh tế – xã hội đáng để nghiền ngẫm.

Ở Việt Nam, hiện tượng nhà xây dở, biệt thự to, khu đô thị mới nằm ở rìa thành phố nhưng bỏ hoang nhiều năm là có thật, nhưng không có thống kê chính thức, chi tiết, công khai về “số lượng nhà ma” theo nghĩa dân gian (nhà bị đồn có ma, bị tháo gỡ cửa, thiết bị, bỏ hoang lâu năm).

Tôi bắt đầu quan tâm đến vàng của Úc từ một buổi chiều đứng trước cửa hàng bán vàng miếng ở Sydney, nơi những thỏi vàng sáng rực nằm im lìm sau lớp kính dày. Giá vàng thế giới mỗi ngày một cao, và tôi tự hỏi: điều gì đã đưa nước Úc trở thành một trong những quốc gia sản xuất vàng hàng đầu thế giới? Những thỏi vàng này đã đi qua những con đường nào, những tầng đất nào, những bàn tay nào trước khi đến đây? Câu hỏi ấy dẫn tôi vào một hành trình ngược dòng thời gian, trở về những ngày đầu tiên vàng được tìm thấy trên lục địa này.

Phong trào “tìm vàng nổi”, hay rộng hơn là thú chơi “metal detecting”, đang trở thành một dòng chảy văn hoá mới: nửa phiêu lưu, nửa hoài niệm, pha chút mơ mộng về vận may bất ngờ. Ở Việt Nam, hình ảnh những người đeo tai nghe, tay cầm thiết bị quét kim loại, lom khom trên bãi đất trống hay trong vườn cây, ruộng khô đã trở nên quen thuộc qua các video YouTube thu hút hàng trăm nghìn lượt xem. Ở Úc, thú chơi này còn phát triển hơn: có hội đoàn, có bản đồ “điểm nóng”, có những chuyến đi xa hàng trăm cây số chỉ để thử vận may với một tiếng “bíp” vang lên giữa rừng hoang.

Mỗi năm, đường phố Úc chứng kiến hàng nghìn vụ tai nạn giao thông, để lại những mất mát lớn về người, tài sản và chi phí xã hội. Năm 2024, Úc ghi nhận 1,300 ca tử vong do tai nạn giao thông. Riêng giai đoạn từ tháng 5/2023 đến tháng 5/2024, có 1,303 vụ tai nạn chết người, tăng 10.4% so với cùng kỳ năm trước, cho thấy xu hướng đáng lo ngại thay vì giảm xuống như kỳ vọng của các cơ quan an toàn giao thông. Bên cạnh đó, tai nạn giao thông là nguyên nhân đứng thứ ba gây nhập viện vì chấn thương trong năm 2023–24 và tiêu tốn hệ thống y tế khoảng 1.5 tỷ đô mỗi năm .