Tin Úc Trong tuần

Buổi chiều Adelaide, gió từ biển Glenelg thổi vào mát rượi. Hai ông bạn già – ông Tư và ông Bảy – ngồi dưới giàn nho sau vườn, mỗi người một tách trà nóng. Trên bàn là tờ báo in đậm dòng chữ: “Liên Hiệp Quốc cảnh báo: hàng chục triệu người có nguy cơ đói vì gián đoạn dầu khí và phân bón.”

Sáng nào tôi cũng ra quán cà phê quen ở góc đường Beamish, Campsie, ngồi nhâm nhi ly “ flat white”, nhìn người ta đi làm sớm. Ở tuổi 82, tôi đã sống ở Sydney hơn nửa đời người, vậy mà mỗi lần nhìn những căn nhà gạch đỏ hai tầng mọc lên san sát, tôi lại nhớ cái thời mình mới đặt chân đến Úc năm 1973 – khi Sydney còn hiền như cô gái mới lớn, và giấc mơ mua nhà… gần lắm, với tay là tới.

Tôi là một phụ nữ Việt trung niên sống ở Úc, trước giờ chỉ quen mua vàng. Vàng dễ bán, dễ cất, dễ tính. Còn hột xoàn? Trời đất, tôi từng nghĩ đó là thứ dành cho mấy bà “quý tộc”, còn mình thì… thôi khỏi. Nhưng rồi bạn bè ai cũng lấp lánh như đêm Noel ở thành phố Cảng, tôi nhìn lại tay mình thấy trống trải quá. Thế là tôi quyết định “đi học lại từ đầu”, tìm hiểu xem hột xoàn từ đâu ra, sao lại đắt đỏ, sao có viên to viên nhỏ, sao nghe nói Ấn Độ đang thiếu hột để mài, và quan trọng nhất: làm sao để khỏi mua lầm hột xoàn nhân tạo.

Nếu có một nơi trên thế giới mà con người dường như sống chậm hơn, khỏe mạnh hơn, và ăn uống như thể mỗi bữa ăn là một lễ hội nhỏ, thì đó chính là vùng Mediterranean basin – cái nôi của một trong những mô hình dinh dưỡng được ca ngợi nhất hành tinh. Người ta nói: “Muốn sống lâu, hãy ăn như người Địa Trung Hải.” Nhưng họ là ai? Họ sống ra sao? Và vì sao người Việt, người Úc - những cư dân cách xa nửa vòng trái đất – lại được khuyên học theo?

Nếu phải chọn một biểu tượng văn hoá khiến người Úc đồng loạt gật gù “đúng rồi đó”, thì ngoài kangaroo, Vegemite và cricket, chắc chắn phải kể đến BBQ. Nhưng để hiểu vì sao BBQ lại trở thành một phần không thể tách rời của đời sống Úc, ta phải lần ngược lại một chút - về nguồn gốc của nó, về cách mà một phương thức nấu ăn đơn giản đã trở thành một nghi thức xã hội, rồi thành một “tôn giáo nhẹ” của người dân nơi đây.

Nếu phải chọn một chữ để mô tả con người từ cổ chí kim, từ Đông sang Tây, từ vua chúa đến dân thường, từ triết gia đến… hàng xóm, thì chữ đó có lẽ là “kiêu”. Một chữ nhỏ xíu, nhưng đủ sức làm người ta đứng thẳng, cũng đủ sức làm người ta… ngã sõng soài.

Trong mọi nền nghệ thuật sân khấu – từ tuồng cổ, chèo, cải lương đến kịch nghệ Âu – Mỹ – luôn có một nhân vật đặc biệt: anh hề. Người ta tưởng anh chỉ để mua vui, làm khán giả bật cười, xua tan không khí căng thẳng. Nhưng thật ra, anh hề chính là “mũi kim bọc nhung”: đâm trúng tim gan kẻ quyền thế mà vẫn khiến họ… bật cười.

Tôi năm nay sáu mươi lăm tuổi, tóc đã bạc gần hết, sống ở Úc hơn bốn mươi năm, vậy mà mỗi lần nhắm mắt lại, tôi vẫn thấy rõ mồn một cái sân sau nhà ba má ở Huế. Nơi đó có một gốc khế già, thân sần sùi, rễ nổi lên như những đường gân của người lao động lam lũ. Dưới gốc khế ấy, ba chị em tôi – tôi, con chị Hai, và con em Út – đã từng nô đùa, cãi nhau, rồi lại ôm nhau cười khúc khích.

Có những chữ trong tiếng Việt nhìn qua tưởng đơn giản, nhưng càng soi càng thấy như đang nhìn vào một tấm gương phản chiếu chính mình. “Phản” là một chữ như thế. Trong Hán tự, chữ 反 trông như một bàn tay đang xoay một vật trở ngược lại, như thể ai đó đang nói: “Không, tôi không theo hướng đó đâu, tôi quay đầu đây.” Chữ “phản” vì vậy mang trong nó tinh thần của sự nghịch, sự trở mặt, sự đi ngược dòng.

Buổi chiều ngày 15/6, đài ABC Úc đưa tin: mỗi ngày có tới bảy người Úc qua đời vì uống thuốc quá liều. Con số ấy, nghe qua tưởng như một thống kê lạnh lùng, nhưng thực chất là bảy cuộc đời, bảy gia đình, bảy tiếng khóc bị xé toạc khỏi sự bình yên vốn có của một đất nước được xem là an toàn và văn minh. Theo phân tích mới nhất của Penington Institute, năm 2024 nước Úc ghi nhận 2,596 ca tử vong do quá liều, mức cao nhất từ trước đến nay.