Ngày rời quê, Khanh bế con bé ba tuổi trên tay, nhìn theo bóng chồng kéo chiếc vali cũ mà lòng vừa thương vừa lo. Thành phố trước mặt rộng lớn quá, còn họ thì nhỏ bé như hai hạt bụi bay theo gió. Nhưng Khanh vẫn tự nhủ: Chỉ cần có anh Hưởng và con bên cạnh, nghèo cũng được.

Tôi vẫn nhớ rất rõ cái đêm mưa ấy – đêm đã kéo cuộc đời tôi sang một ngã rẽ mà đến bây giờ, mỗi khi nghĩ lại, tôi vẫn thấy tim mình thắt lại như bị ai bóp nghẹt. Nếu có thể quay ngược thời gian, tôi sẽ ôm lấy chính mình của ngày hôm đó và nói: “Đừng làm điều dại dột.” Nhưng đời người vốn không có chữ “nếu”.

Tôi sinh ra trong một gia đình mà bàn thờ tổ tiên luôn đặt ở vị trí trang trọng nhất, nơi ánh sáng của ngọn đèn dầu không bao giờ tắt, nơi mỗi bước chân đi qua đều khiến lòng người khẽ chùng xuống vì sự hiện diện thầm lặng của những người đã khuất. Từ nhỏ, tôi đã quen với mùi trầm hương, với tiếng mẹ khấn thì thầm mỗi sáng, với dáng cha đứng nghiêm trang trước bàn thờ vào những ngày giỗ chạp.

Người Việt từ lâu vẫn được nhận xét là hay cười, nói chuyện thì nhẹ nhàng, tránh nhìn thẳng vào mắt người đối diện, và đôi khi có vẻ “né tránh” sự trực diện. Điều này không phải ngẫu nhiên, cũng không phải chỉ vì “tính cách dân tộc” chung chung, mà là kết quả của hàng trăm năm văn hoá chịu ảnh hưởng của Nho giáo, của quan niệm về “giữ hoà khí”, “giữ thể diện”, và của cách nuôi dạy trong gia đình Việt truyền thống. Nụ cười và ánh mắt – hai yếu tố tưởng chừng nhỏ bé – lại là chìa khoá để hiểu sâu về tâm lý giao tiếp của người Việt.

Khoảng bảy mươi năm trước, trong nhiều gia đình Việt Nam, hình ảnh người phụ nữ đứng bếp, quán xuyến nhà cửa, chăm lo từng bữa ăn giấc ngủ cho chồng con được xem như một biểu tượng của sự đảm đang và quyền lực mềm. Người ta gọi họ bằng những cái tên đầy trân trọng: “bà nội trợ”, “nội tướng”. Không phải là sự giam hãm, mà là niềm tự hào – bởi trong một xã hội còn nhiều giới hạn, đó là vị trí mà người phụ nữ có thể tỏa sáng, thể hiện sự khéo léo, trí tuệ và tình yêu thương của mình.

Tối nay, khi ngồi trong phòng khách nhỏ của mình ở Sydney, tôi bật TV như thói quen. Màn hình hiện lên hình ảnh một nữ doanh nhân Úc, mái tóc bạc sang trọng, đang trao tặng 1 triệu đô la Úc cho một bệnh viện nhi đồng. Bà đứng đó, không phô trương, không diễn giải dài dòng—chỉ một nụ cười hiền và lời nói giản dị: “Tôi chỉ muốn các cháu nhỏ được chăm sóc tốt hơn.”

Sau khi phân loại, việc tiêm vắc xin COVID-19 được đặt vào ô “quan trọng, cần gấp”. Vấn đề là: tiêm ở đâu? Ai chấp nhận tiêm cho gia đình tôi? “Nhà tôi” – vốn làm trong lĩnh vực IT – nhanh chóng tìm ra các trung tâm quản lý dịch bệnh tại Úc. Nhưng để tiêm, cần có ID trong hệ thống. Và khó khăn bắt đầu từ đây.

Tôi sống ở Adelaide đã hơn hai mươi năm, quen với nhịp sống chậm rãi, những con đường rộng mà thưa xe, và cái cảm giác mỗi buổi chiều gió biển thổi vào thành phố như một lời ru. Nhưng lúc này, mỗi lần đi ngang trạm xăng, nhìn bảng giá nhảy vọt từng ngày, tôi lại tự hỏi: nếu một ngày nào đó, Adelaide – và cả Sydney – chỉ còn toàn xe hơi điện, cuộc sống của chúng ta sẽ đổi khác đến mức nào?

Buổi chiều Sydney hôm ấy trời đổ nắng vàng như mật ong, thứ ánh sáng khiến tôi luôn cảm thấy lòng mình mềm lại, như được ai đó vuốt ve bằng một bàn tay ấm. Tôi đứng trong bếp, mở tủ lạnh và nhìn vào những hộp phô mai Ý mà mình vừa mua hôm qua: Ricotta trắng mịn như mây, Cottage mềm lổn nhổn như cơm nếp đánh tơi, và Parmesan cứng, thơm nồng, màu vàng nhạt như nắng cuối ngày. Tự nhiên tôi bật cười. Một người phụ nữ Việt, lớn lên với nước mắm, mắm tôm, đậu hũ và rau thơm, vậy mà giờ lại đứng đây, mê mẩn những món phô mai Ý như thể chúng là một phần ký ức tuổi thơ.

Tôi năm nay 42 tuổi, sống ở Sydney, cái tuổi mà người ta hay nói là đủ chín chắn để biết mình muốn gì, nhưng đôi khi vẫn ngây thơ như một đứa trẻ khi bước vào những thứ mình chưa từng trải qua. Tôi vẫn nhớ cái buổi chiều mùa thu ấy, khi tôi đứng ở bến xe bus, gió lạnh thổi qua mặt, và tôi tự nhủ: “Đã đến lúc mình phải có một chiếc xe.” Không phải để khoe khoang, mà để cuộc sống bớt phụ thuộc, bớt những ngày chạy vội trong mưa, bớt những chuyến tàu trễ giờ khiến tôi thở dài.