Tin Úc Trong tuần

Tôi là một phụ nữ Việt trung niên sống ở Úc, trước giờ chỉ quen mua vàng. Vàng dễ bán, dễ cất, dễ tính. Còn hột xoàn? Trời đất, tôi từng nghĩ đó là thứ dành cho mấy bà “quý tộc”, còn mình thì… thôi khỏi. Nhưng rồi bạn bè ai cũng lấp lánh như đêm Noel ở thành phố Cảng, tôi nhìn lại tay mình thấy trống trải quá. Thế là tôi quyết định “đi học lại từ đầu”, tìm hiểu xem hột xoàn từ đâu ra, sao lại đắt đỏ, sao có viên to viên nhỏ, sao nghe nói Ấn Độ đang thiếu hột để mài, và quan trọng nhất: làm sao để khỏi mua lầm hột xoàn nhân tạo.

Nếu có một nơi trên thế giới mà con người dường như sống chậm hơn, khỏe mạnh hơn, và ăn uống như thể mỗi bữa ăn là một lễ hội nhỏ, thì đó chính là vùng Mediterranean basin – cái nôi của một trong những mô hình dinh dưỡng được ca ngợi nhất hành tinh. Người ta nói: “Muốn sống lâu, hãy ăn như người Địa Trung Hải.” Nhưng họ là ai? Họ sống ra sao? Và vì sao người Việt, người Úc - những cư dân cách xa nửa vòng trái đất – lại được khuyên học theo?

Nếu phải chọn một biểu tượng văn hoá khiến người Úc đồng loạt gật gù “đúng rồi đó”, thì ngoài kangaroo, Vegemite và cricket, chắc chắn phải kể đến BBQ. Nhưng để hiểu vì sao BBQ lại trở thành một phần không thể tách rời của đời sống Úc, ta phải lần ngược lại một chút - về nguồn gốc của nó, về cách mà một phương thức nấu ăn đơn giản đã trở thành một nghi thức xã hội, rồi thành một “tôn giáo nhẹ” của người dân nơi đây.

Nếu phải chọn một chữ để mô tả con người từ cổ chí kim, từ Đông sang Tây, từ vua chúa đến dân thường, từ triết gia đến… hàng xóm, thì chữ đó có lẽ là “kiêu”. Một chữ nhỏ xíu, nhưng đủ sức làm người ta đứng thẳng, cũng đủ sức làm người ta… ngã sõng soài.

Trong mọi nền nghệ thuật sân khấu – từ tuồng cổ, chèo, cải lương đến kịch nghệ Âu – Mỹ – luôn có một nhân vật đặc biệt: anh hề. Người ta tưởng anh chỉ để mua vui, làm khán giả bật cười, xua tan không khí căng thẳng. Nhưng thật ra, anh hề chính là “mũi kim bọc nhung”: đâm trúng tim gan kẻ quyền thế mà vẫn khiến họ… bật cười.

Tôi năm nay sáu mươi lăm tuổi, tóc đã bạc gần hết, sống ở Úc hơn bốn mươi năm, vậy mà mỗi lần nhắm mắt lại, tôi vẫn thấy rõ mồn một cái sân sau nhà ba má ở Huế. Nơi đó có một gốc khế già, thân sần sùi, rễ nổi lên như những đường gân của người lao động lam lũ. Dưới gốc khế ấy, ba chị em tôi – tôi, con chị Hai, và con em Út – đã từng nô đùa, cãi nhau, rồi lại ôm nhau cười khúc khích.

Có những chữ trong tiếng Việt nhìn qua tưởng đơn giản, nhưng càng soi càng thấy như đang nhìn vào một tấm gương phản chiếu chính mình. “Phản” là một chữ như thế. Trong Hán tự, chữ 反 trông như một bàn tay đang xoay một vật trở ngược lại, như thể ai đó đang nói: “Không, tôi không theo hướng đó đâu, tôi quay đầu đây.” Chữ “phản” vì vậy mang trong nó tinh thần của sự nghịch, sự trở mặt, sự đi ngược dòng.

Buổi chiều ngày 15/6, đài ABC Úc đưa tin: mỗi ngày có tới bảy người Úc qua đời vì uống thuốc quá liều. Con số ấy, nghe qua tưởng như một thống kê lạnh lùng, nhưng thực chất là bảy cuộc đời, bảy gia đình, bảy tiếng khóc bị xé toạc khỏi sự bình yên vốn có của một đất nước được xem là an toàn và văn minh. Theo phân tích mới nhất của Penington Institute, năm 2024 nước Úc ghi nhận 2,596 ca tử vong do quá liều, mức cao nhất từ trước đến nay.

Sydney, một đêm giữa mùa Thu. Trong khu dân cư yên tĩnh phía tây thành phố, nơi những hàng mimosa đứng im như đang giữ hơi thở, một người đàn ông trung niên bất ngờ mở cửa nhà, bước ra sân, đi thẳng đến hàng rào và bắt đầu… tưới cây. Không có gì lạ, ngoại trừ việc ông đang ngủ say, mắt mở nhưng không nhìn thấy gì, và chiếc bình tưới thì… không có nước.

Nếu có một “môn học” mà chẳng học sinh nào đăng ký nhưng lại… ai cũng từng trải qua, thì đó chính là bắt nạt. Ở Úc, nơi trẻ em được dạy nói “sorry” từ khi còn chưa biết buộc dây giày, nạn bắt nạt vẫn tồn tại như một vết xước khó lành trong hệ thống giáo dục. Và điều thú vị – hay đáng buồn – là câu chuyện này không chỉ của riêng nước Úc. Nó là một bản giao hưởng chát chúa vang lên từ Âu sang Mỹ, từ Á sang Úc.