Tin Úc Trong tuần

Ba mươi năm xa quê, người Việt hồi hương mang theo trong tim một vali ký ức: mùi nước mắm thoảng trong bếp cũ, tiếng rao đêm như sợi dây níu tuổi thơ, và những giấc mơ chưa kịp khép. Họ trở về bằng ba con đường khác nhau - người tị nạn về thăm thân nhân, bạn bè; người di dân tự nguyện tìm lại bản sắc, và người bị trục xuất trở lại trong nghịch cảnh. Nhưng dù lý do nào, khi bánh máy bay chạm xuống Tân Sơn Nhất, lòng họ đều rung lên như dây đàn cũ gặp gió mới.

Nếu có một nhân vật chính trong đời sống con người mà ta không bao giờ nhìn thấy trực tiếp, không bao giờ chạm vào, nhưng lại quyết định mọi thứ từ việc ta yêu ai, ghét ai, ăn gì, nhớ gì, quên gì, và tại sao ta lại đứng trong bếp mà không nhớ mình vào đó để làm gì - thì đó chính là bộ óc.

Tôi sinh ra ở Úc, lớn lên giữa những con đường rợp bóng bạch đàn và những mùa hè dài bất tận. Nhưng trong căn bếp nhỏ của mẹ, lúc nào cũng có một góc rất Việt Nam: mùi nước cốt dừa béo thơm, tiếng dao lách cách cắt trái cây, và nồi chè bửu lượng thơm ngon mỗi cuối tuần. Trong cái hỗn hợp ngọt ngào ấy, thứ khiến tôi mê mẩn nhất không phải là nhãn nhục, không phải là củ năng, cũng chẳng phải thạch màu mè. Mà là những hạt trắng trắng, dai dai, dẻo dẻo – thứ mà mẹ gọi là hạt Thốt Nốt.

Trong nhiều thế kỷ, người Á Đông vẫn tự hào về kho tàng thảo dược của mình - từ những rễ cây phơi trên mái ngói đến những thang thuốc sắc thơm lừng trong gian bếp. Nhưng rồi một ngày, khi truyền hình phương Tây bắt đầu quảng cáo “Western Herbal Medicine” với giọng điệu tự tin như thể đây là phát minh mới, nhiều người châu Á không khỏi bật cười: “Ủa, Tây cũng có thảo dược nữa hả?”

Nếu bạn chưa từng nghe về người Celt, cũng đừng vội lo. Trên thế giới này có không ít người nhầm họ với nhân vật trong phim thần thoại, hoặc tưởng họ chỉ tồn tại trong những câu chuyện về phù thuỷ, rồng và những bản nhạc du dương vang lên từ chiếc đàn harp dưới ánh trăng. Nhưng thật ra, người Celt là một cộng đồng văn hoá cổ xưa ở châu Âu, xuất hiện từ thời kỳ đồ sắt, sống rải rác ở Ireland, Scotland, Wales, Brittany, Cornwall và Isle of Man. Họ không phải một quốc gia, mà là một “gia đình văn hoá” – nơi ngôn ngữ, âm nhạc, lễ hội và truyền thuyết được truyền từ đời này sang đời khác như những dòng suối nhỏ chảy mãi không ngừng.

Có những buổi chiều, khi mặt trời nghiêng xuống mái nhà hàng xóm, tôi ngồi một mình bên tách trà, nhìn lại những năm tháng đã đi qua. Không phải để hoài niệm, cũng chẳng phải để than thở với ai, mà để tự hỏi: vì sao con người chỉ thật sự lớn lên sau những lần bị đời quật ngã? Và tại sao, dù biết vậy, nhiều người trẻ vẫn sợ sóng gió như sợ một cơn bão không lối thoát?

Tối thứ Hai, ngày 8 tháng Sáu năm 2026, bác Phán – một người Việt trung niên sống ở Adelaide – vừa rửa xong cái chén cuối cùng thì TV bật lên bản tin thời sự. Giọng người dẫn chương trình vẫn cái chất đều đều quen thuộc, nhưng câu chữ thì như một cú gõ mạnh vào sống lưng: một người đàn ông 44 tuổi ở Clare, Nam Úc, tử vong sau khi cảnh sát sử dụng Taser trong lúc khống chế ông ta tại Opie Street.

Người Việt ta từ xưa vốn có hai niềm vui lớn: một là sống sao cho đẹp, hai là sống sao cho… đáng. Thời ông bà, cái “đẹp” ấy mang tên phong lưu – nhẹ như gió, thanh như trăng, chỉ cần chén trà và tấm lòng là đủ.

Tôi không phải là một con người. Tôi không biết già, cũng chẳng biết chết. Tôi là một nguyên tố - một kim loại vàng óng đã đi qua lòng đất hàng triệu năm trước khi con người biết gọi tên tôi. Nhưng nếu bạn chịu khó lắng nghe, tôi có câu chuyện của mình.

Tháng Bảy, nước Úc đang vào giữa mùa đông. Ở Adelaide, cái lạnh đến bằng những buổi sáng mờ sương, còn ở Sydney, nó len lỏi qua từng con phố ven biển, vừa đủ để người ta kéo cổ áo lên mà vẫn cười. Hai người bạn Việt tuổi trung niên – ông ở Adelaide, bà ở Sydney – mỗi người sống trong một nhịp lạnh khác nhau, nhưng đều mang trong lòng một thứ cảm xúc giống nhau: nỗi buồn man mác của người xa quê, pha chút dí dỏm của người đã quen với xứ sở này.