Tin Úc Trong tuần

Tôi đặt chân đến Úc vào một buổi chiều mùa thu năm 1976. Khi ấy, Sydney còn thưa thớt người Việt, những khu chợ Việt nhỏ bé như Cabramatta hay Bankstown vẫn chưa hình thành. Năm mươi năm trôi qua, tôi đã chứng kiến đất nước này lớn lên, giàu có hơn, văn minh hơn, và cũng nhân ái hơn.

Nếu bạn sống ở Adelaide, hay từng ghé qua Fairfield (NSW), chắc hẳn bạn đã chứng kiến cảnh tượng quen thuộc: những con đường nhỏ, xe đậu san sát, và đôi khi… một chiếc thùng rác đứng chễm chệ như một “vệ sĩ” giữ chỗ cho chủ nhà. Câu chuyện đậu xe trước nhà dân - đặc biệt ở những khu gần trường học, bệnh viện hay trung tâm thương mại — từ lâu đã trở thành đề tài gây tranh cãi, thậm chí có lúc còn căng thẳng hơn cả chuyện hàng xóm nuôi gà gáy sáng.

Có những buổi chiều thật yên, khi tiếng gió lùa qua khe cửa sổ và lòng người bỗng chùng xuống, ta tự hỏi: làm một người Phật tử nghĩa là gì? Có phải chỉ là thắp nén nhang trước tượng Phật, cúi đầu lạy ba lạy rồi xem như tròn bổn phận? Hay còn điều gì sâu xa hơn, lặng lẽ hơn, nhưng cũng thiết tha hơn?

Tui năm nay cũng đã bước qua tuổi sáu mươi, tóc bạc lốm đốm như mấy cây bạch đàn mùa đông. Sống ở Úc hơn ba chục năm, vậy mà có những chuyện tưởng đơn giản như ba chữ bổn phận – trách nhiệm – nghĩa vụ lại làm tui lấn cấn hoài. Không phải vì tui không hiểu tiếng Việt, mà vì… con cháu tui nó hiểu khác.

Tôi sinh ra trong một gia đình mà bàn thờ tổ tiên luôn đặt ở vị trí trang trọng nhất, nơi ánh sáng của ngọn đèn dầu không bao giờ tắt, nơi mỗi bước chân đi qua đều khiến lòng người khẽ chùng xuống vì sự hiện diện thầm lặng của những người đã khuất. Từ nhỏ, tôi đã quen với mùi trầm hương, với tiếng mẹ khấn thì thầm mỗi sáng, với dáng cha đứng nghiêm trang trước bàn thờ vào những ngày giỗ chạp.

Người Việt từ lâu vẫn được nhận xét là hay cười, nói chuyện thì nhẹ nhàng, tránh nhìn thẳng vào mắt người đối diện, và đôi khi có vẻ “né tránh” sự trực diện. Điều này không phải ngẫu nhiên, cũng không phải chỉ vì “tính cách dân tộc” chung chung, mà là kết quả của hàng trăm năm văn hoá chịu ảnh hưởng của Nho giáo, của quan niệm về “giữ hoà khí”, “giữ thể diện”, và của cách nuôi dạy trong gia đình Việt truyền thống. Nụ cười và ánh mắt – hai yếu tố tưởng chừng nhỏ bé – lại là chìa khoá để hiểu sâu về tâm lý giao tiếp của người Việt.

Khoảng bảy mươi năm trước, trong nhiều gia đình Việt Nam, hình ảnh người phụ nữ đứng bếp, quán xuyến nhà cửa, chăm lo từng bữa ăn giấc ngủ cho chồng con được xem như một biểu tượng của sự đảm đang và quyền lực mềm. Người ta gọi họ bằng những cái tên đầy trân trọng: “bà nội trợ”, “nội tướng”. Không phải là sự giam hãm, mà là niềm tự hào – bởi trong một xã hội còn nhiều giới hạn, đó là vị trí mà người phụ nữ có thể tỏa sáng, thể hiện sự khéo léo, trí tuệ và tình yêu thương của mình.

Tối nay, khi ngồi trong phòng khách nhỏ của mình ở Sydney, tôi bật TV như thói quen. Màn hình hiện lên hình ảnh một nữ doanh nhân Úc, mái tóc bạc sang trọng, đang trao tặng 1 triệu đô la Úc cho một bệnh viện nhi đồng. Bà đứng đó, không phô trương, không diễn giải dài dòng—chỉ một nụ cười hiền và lời nói giản dị: “Tôi chỉ muốn các cháu nhỏ được chăm sóc tốt hơn.”

Tôi sống ở Adelaide đã hơn hai mươi năm, quen với nhịp sống chậm rãi, những con đường rộng mà thưa xe, và cái cảm giác mỗi buổi chiều gió biển thổi vào thành phố như một lời ru. Nhưng lúc này, mỗi lần đi ngang trạm xăng, nhìn bảng giá nhảy vọt từng ngày, tôi lại tự hỏi: nếu một ngày nào đó, Adelaide – và cả Sydney – chỉ còn toàn xe hơi điện, cuộc sống của chúng ta sẽ đổi khác đến mức nào?

Buổi chiều Sydney hôm ấy trời đổ nắng vàng như mật ong, thứ ánh sáng khiến tôi luôn cảm thấy lòng mình mềm lại, như được ai đó vuốt ve bằng một bàn tay ấm. Tôi đứng trong bếp, mở tủ lạnh và nhìn vào những hộp phô mai Ý mà mình vừa mua hôm qua: Ricotta trắng mịn như mây, Cottage mềm lổn nhổn như cơm nếp đánh tơi, và Parmesan cứng, thơm nồng, màu vàng nhạt như nắng cuối ngày. Tự nhiên tôi bật cười. Một người phụ nữ Việt, lớn lên với nước mắm, mắm tôm, đậu hũ và rau thơm, vậy mà giờ lại đứng đây, mê mẩn những món phô mai Ý như thể chúng là một phần ký ức tuổi thơ.