Tết – hai chữ ngắn ngủi nhưng chất chứa cả một trời ký ức, một miền hương sắc, một nếp văn hóa đã thấm vào máu thịt của người Việt. Khi rời quê hương, người ta có thể mang theo vài món đồ, vài tấm hình, vài kỷ vật…nhưng Tết thì không thể gói ghém trong vali. Vậy mà thật lạ, dù đi đến đâu, dù sống ở xứ sở nào, Tết vẫn tìm cách nảy mầm trong lòng người Việt, rồi từ đó lan ra thành những mảnh hương vị riêng, rất Việt, rất thân thương. Ở Úc, hành trình của Tết ta cũng trải qua bao thăng trầm, như chính hành trình của cộng đồng người Việt nơi đây.

Những ngày đầu bỡ ngỡ:Tết rời rạc giữa xứ người

Sau năm 1975, những chuyến tàu, chuyến bay, những cuộc vượt biển đầy hiểm nguy đã đưa hàng chục ngàn người Việt đến Úc. Họ đến với ước nguyện có được không khí tự do, mang theo nỗi đau chia cắt, nỗi nhớ quê hương và một niềm hy vọng về tương lai chưa thể định hình. Trong những năm đầu tiên ấy, cuộc sống còn quá nhiều chật vật: lo học tiếng, lo tìm việc, lo dựng lại mái nhà. Tết – vốn là dịp sum họp, là khoảnh khắc thiêng liêng nhất trong năm – bỗng trở thành một điều xa xỉ.

Những năm cuối thập niên 70, đầu 80, Tết của người Việt ở Úc chỉ là vài nén nhang thắp vội trước bàn thờ tạm bợ, là nồi thịt kho trứng nấu trong căn bếp nhỏ, là cành đào giả mua ở tiệm Á Châu, là vài phong bao lì xì đỏ được giữ lại từ những năm còn ở quê. Không có chợ hoa, không có tiếng pháo, không có dòng người du xuân. Tết rời rạc, lạc lõng giữa một quốc gia rộng đất thưa người, nơi mùa xuân lại rơi đúng vào những ngày nóng nhất trong năm.

Nhưng chính trong sự rời rạc ấy, hạt giống của Tết Việt đã được gieo xuống. Bởi người Việt, dù ở đâu, vẫn không thể quên Tết.

Ba thập niên sôi động: Khi cộng đồng lớn mạnh, Tết nở rộ
Từ giữa thập niên 80 đến năm 2019, cộng đồng người Việt tại Úc phát triển mạnh mẽ. Những khu phố Việt hình thành, những tiệm tạp hóa, tiệm phở, tiệm bánh mì mọc lên, rồi các hội đoàn, chùa chiền, nhà thờ, hội thánh, hội cao niên, hội phụ nữ, trung tâm sinh hoạt cộng đồng cũng dần đầy đủ.Khi đời sống ổn định, người ta bắt đầu tìm lại những giá trị văn hóa đã từng bị bỏ quên trong những năm đầu bươn chải. Dần dần Tết Việt ở Úc bước vào thời kỳ rực rỡ nhất.

Chợ Tết cộng đồng được tổ chức ở nhiều tiểu bang: New South Wales, Victoria, Queensland… Người ta dựng sân khấu, treo cờ, treo đèn lồng, bày gian hàng bán bánh chưng, bánh tét, mứt gừng, mứt dừa, áo dài, câu đối đỏ. Trẻ con mặc áo dài chạy tung tăng, người lớn xếp hàng mua nem nướng, bún bò, chè ba màu. Tiếng trống lân vang lên giữa cái nắng 35–40 độ của mùa hè Úc, nghe vừa lạ vừa quen.

Dù chợ Tết thường tổ chức trước hoặc sau Tết – hiếm khi đúng ngày mùng Một – nhưng không khí vẫn náo nhiệt. Người ta đến đó không chỉ để mua sắm, mà để tìm lại cảm giác “được làm người Việt” giữa xứ người. Đó là nơi gặp gỡ bạn bè, nơi nghe lại những bản nhạc xuân cũ, nơi nhìn thấy màu đỏ rực rỡ của Tết quê hương.

Tết trong gia đình cũng ấm áp hơn. Nhiều nhà bắt đầu chưng mai, chưng đào giả, mua mâm ngũ quả, chuẩn bị bánh mứt. Những cuộc thăm viếng, chúc Tết, lì xì dần trở thành thói quen. Dù không thể giống hoàn toàn như ở Việt Nam, nhưng Tết ở Úc trong ba thập niên ấy vẫn mang một sức sống mạnh mẽ, đầy tự hào.

Từ năm 2020: Tết chững lại giữa đại dịch và sự chuyển hướng trong cộng đồng
Rồi năm 2020 đến, mang theo đại dịch COVID-19. Những buổi chợ Tết bị hủy, những cuộc sum họp bị hạn chế, những chuyến bay bị đóng lại. Tết ở Úc bỗng trở nên im ắng, như quay về thời rời rạc của những năm đầu định cư. Nhưng khác với trước, lần này sự im ắng không đến từ nghèo khó hay bận rộn, mà đến từ nỗi lo lắng và sự cách ly y tế.

Sau đại dịch, khi đường bay mở lại, một hiện tượng mới xuất hiện: người Việt ở Úc về Việt Nam ăn Tết nhiều hơn bao giờ hết. Những người lớn tuổi – những người từng gồng gánh cả gia đình trong những năm đầu tha hương – giờ muốn trở về quê hương để sống lại cái Tết đúng nghĩa. Họ muốn nghe tiếng pháo (dù chỉ là pháo
hoa), muốn ngửi mùi nhang trầm, muốn đi chùa đầu năm, muốn nhìn thấy hoa mai thật nở vàng rực cả góc sân, hoa đào thật vươn sắc thắm.

Và thế là Tết ở Úc trở nên “lạnh” hơn, dù thời tiết vẫn nóng hực. Nhiều gia đình vắng bóng ông bà, cha mẹ trong dịp Tết. Những buổi họp mặt thưa thớt hơn. Chợ Tết vẫn có, nhưng không còn đông như trước. Người ta đến đó chủ yếu để ăn uống, để thưởng thức món nướng, món chiên, món nước – hơn là để du xuân hay tìm lại phong vị truyền thống.

Khói pháo, khói nhang trầm ngày xưa giờ được thay bằng khói BBQ – thứ khói rất Úc, rất đặc trưng của những buổi tụ họp ngoài trời. Tết Việt ở Úc vì thế mang một hương vị rất riêng: pha trộn giữa truyền thống và hiện đại, giữa quê nhà và xứ lạ.

Tết Ta giữa trời Tây: Một hương vị vừa lạ vừa quen
Tết ở Úc không thể giống Tết ở Việt Nam. Không có mưa phùn se lạnh, không có hoa đào nở rộ, không có dòng người chen nhau đi lễ chùa, không có tiếng rao bánh chưng bánh tét vang lên trong đêm. Thay vào đó là cái
nắng gay gắt, là tiếng ve kêu, là những buổi picnic ngoài bãi biển, là những cành mai nhựa được tái sử dụng mỗi năm.

Nhưng chính sự khác biệt ấy lại tạo nên một hương vị Tết rất đặc biệt.

Tết ở Úc là sự kiên trì của những người Việt không muốn đánh mất cội nguồn. Là nồi thịt kho hột vịt nấu trong căn bếp hiện đại. Là mâm ngũ quả được bày trên bàn ăn kiểu Tây. Là tiếng trẻ con nói tiếng Anh líu lo nhưng vẫn
biết chúc Tết “Con chúc ông bà mạnh khỏe”. Là những người mẹ, người bà cặm cụi gói bánh tét dù lá chuối phải mua đông lạnh. Là những người cha lặng lẽ treo câu đối đỏ lên tường, như một cách giữ lại chút hồn quê.

Tết ở Úc cũng là sự giao thoa văn hóa. Người Việt mời bạn bè người Úc đến nhà ăn Tết, giới thiệu bánh chưng, mứt gừng, dưa món. Nhiều người Úc thích thú với phong tục lì xì, với múa lân, với áo dài. Tết vì thế không chỉ
là của riêng người Việt, mà trở thành một phần của bức tranh đa văn hóa nơi xứ sở chuột túi.

Tết – nơi ký ức và hiện tại gặp nhau
Dù Tết ở Úc có thay đổi theo thời gian, có lúc sôi động, có lúc trầm lắng, nhưng nó vẫn là một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần của cộng đồng người Việt. Tết là sợi dây nối quá khứ với hiện tại, nối quê hương
với xứ sở mới, nối những người đã khuất với những thế hệ đang lớn lên.

Có thể Tết ở Úc không còn đông vui như trước. Có thể nhiều người chọn về Việt Nam để tận hưởng cái Tết trọn vẹn. Nhưng với những ai ở lại, Tết vẫn là dịp để nhớ về nguồn cội, để dạy con cháu về văn hóa Việt, để giữ lại
chút hương vị quê nhà giữa cuộc sống bận rộn.

Và có lẽ, chính sự giản dị, trầm lắng ấy lại làm cho Tết ở Úc trở nên sâu sắc hơn. Bởi Tết không chỉ nằm ở tiếng pháo, ở chợ hoa, ở mâm cỗ. Tết nằm trong lòng người. Chỉ cần còn người Việt, còn nỗi nhớ quê hương, thì Tết
vẫn sẽ sống - dù ở bất cứ nơi đâu.

Dân Việt News, Bính Ngọ