Khi Đấng Tạo hóa dựng nên vòm trời bao la, đất đai rộng lớn, biển nước mênh mông để trong đó có con người, cây cỏ và sinh vật… thì nhất định ở đời này cái gì rồi ít nhất cũng phải có bộ ba.

Chuyện to lớn như một quốc gia phải bao gồm lãnh thổ, dân tộc và chính thể; thiếu một trong ba chẳng là gì. Nhìn vào thiên nhiên: Có núi cao, có đồng bằng thì cũng có vực thẳm. Trong thực phẩm có thịt thà, tôm cá và rau củ… Có bình minh êm ả, giữa trưa ồn ào và hoàng hôn lắng đọng… Thân thể có đầu, mình và tứ chi… thậm chí còn có linh hồn, tâm hồn và thể chất… Trên Internet, cái tiến bộ cực kỳ của khoa học, có Facebook, có Email và YouTube.

Kể ra không thể nào hết, nhưng chắc chắn một điều… bất luận thứ gì, lãnh vực nào rồi chung cuộc vẫn phải có… bộ ba.

Nay nghĩ về Tết, tưởng đâu Tết chỉ là… Tết, nhưng hiện tại người Việt đang có ba hình thức Tết thật rõ rệt. Đó là Tết Thành phố, Tết Miền quê và Tết Hải ngoại.

Trước năm 1975, mặc dầu cũng có người Việt sống ở nước ngoài, nhất là tại Pháp, nhưng chưa đủ nhiều để tạo ra một cộng đồng Việt trên đất khách quê người; hoặc đa số của lớp người đó thuộc thành phần “dân Tây” nên có thể họ không màng tới “gốc Việt” nữa.

TẾT HẢI NGOẠI
Nhưng sau năm 1975, số lượng người Việt sống tại hải ngoại rất đông, tính tới năm 2025 có khoảng 5 triệu người; phần lớn là người Việt vì ánh sáng tự do, vì đời sống ấm no, đã bôn ba ra nước ngoài sinh sống và lập nghiệp. Ngày nay, sự phát triển mạnh mẽ của cộng đồng người Việt trên toàn cầu và tất nhiên năm mới đến không thể nào không có Tết.

Tết Hải ngoại hình thành trong cộng đồng người Việt là đương nhiên vì bản chất của người Việt không thể quên nơi chôn nhau cắt rốn và lớn lên, luôn nhớ đến ông bà tổ tiên, nhớ đến văn hóa truyền thống – những điều đó ươm đượm trong tiềm thức và tâm hồn của một dân tộc biết ơn thì bảo sao mà không có Tết!

Mỗi khi năm âm lịch bắt đầu, ngày Tết truyền thống trở lại, cho dù đang định cư tại Bắc Mỹ xa xôi băng giá như Hoa kỳ, Canada, đến châu Âu lạnh lẽo, Úc châu nóng cháy hay các nước tại châu Á như Trung Quốc, Đại Hàn, Nhật Bản hoặc Đài Loan… cộng đồng người Việt đều tổ chức đón Tết bộc lộ những nét đẹp truyền thống. Dịp
này, cộng đồng người Việt có cơ hội giới thiệu văn hóa dân tộc Việt, ẩm thực của người Việt đến bạn bè thế giới.

Đón Tết ở hải ngoại, mỗi gia đình cũng trang trí, bày biện không thua gì tại quê nhà; cũng đến chùa chiền hay nhà thờ hoặc hội thánh để cúng bái, cầu nguyện cho một năm mới an vui, phát đạt và hạnh phúc; cũng sum họp gia đình, bạn thân, cũng chúc mừng năm mới, cũng ăn uống rộn ràng, các bé cũng nhận bao lì-xì. Ngoại trừ giới trẻ sanh ra và lớn lên ở nước ngoài, những người khác lại bồi hồi nhớ Tết quê nhà. Những nơi mà cộng đồng người Việt đủ lớn và có ảnh hưởng rộng thường đều tổ chức Chợ Tết dầu đó không nhằm đúng đầu năm Âm lịch nhưng cũng được nhiều đồng hương rủ nhau đến để thưởng thức một số món ăn, nghe nhạc sống từ các ca sĩ địa phương, xem múa lân, chứng kiến xảnh đốt pháo đì đùng...

“Hồi còn ở Việt Nam, mỗi dịp Tết đến, mình cùng ba me dọn dẹp nhà cửa, chuẩn bị lá dong, gạo nếp để gói bánh chưng. Đêm 29, 30, cả nhà quây quần bên nồi bánh, trò chuyện và chia sẻ mong ước cho năm mới. Giờ đây, tất cả việc ấy chỉ còn là ký ức”, đó là tâm sự tiêu biểu của người Việt sống xa quê hương trong những ngày đón Tết. Nỗi nhớ nhung da diết, hoài niệm chợt đến và bừng sống cách mãnh liệt tùy theo nhịp đập con tim, tâm trí của mỗi người hướng về cố hương yêu quý!

Không khí đón Tết phải rộn ràng, lễ nghi truyền thống được đầy đủ, sự gắn bó giữa vòng người thân trong gia đình thêm chặt chẽ, và tình đồng hương trong cộng đồng luôn thật thà thắm thiết… Tết Hải ngoại của người Việt chắc chắn được duy trì và phát triển vượt cả thời gian lẫn không gian!

TẾT THÀNH PHỐ
Dân thành phố gồm một phần thường trú có gốc gác người thành thị và hai phần tạm trú ở khắp nơi dồn về… dường như quanh năm bị cầm chân với công việc đa đoan, bận rõn kiếm tiền sống… nên gần đến Tết, đa số như bầy ong vỡ tổ, họ thu xếp để về quê - trả lại thành phố những khu đông đúc nay thưa thớt người qua lại, những đường nhỏ đậu kín xe máy, đống rác nằm chù ụ nay rộng rãi có lối đi và sạch sẽ hơn nhiều. Trong khi đó, dân có
tiền cũng đặt vé đi du lịch – giàu sụ thì du hí nước ngoài, xoàng xoàng đi chơi đâu đó trong nước.

Giới chức hành chánh và hàng quán thương mại của thành phố có cái lo âm thầm nên kết hợp tìm mọi cách để hấp dẫn du khách nước ngoài, người từ dưới quê lên, ở vùng xa đến. Các quận sử dụng công viên tổ chức triển lãm, tạo điểm vui chơi; hoa và đèn rực sáng làm nổi bật nét đẹp về đêm.Từ những quán cà phê trên tầng cao hay phố lớn, đến những quán nép trong các con đường tương đối yên tĩnh cũng phải làm một điều gì đó để thu hút khách hàng. Các siêu thị lớn có chương trình giảm giá, mở cửa nhiều giờ hơn ngày thường chào đón giới tiêu thụ.

Nếu không có tiếng trống, tiếng chủm chọe hòa tấu điệu “tùng, chèng” cùng với đầu lân, thân rồng nhảy múa… tất nhiên chỉ một cái Tết im lìm đến với thành phố theo kiểu “đèn nhà ai nấy sáng” bởi lẽ họ đã quen sử dụng iPhone, Facebook hay Email để thăm hỏi, chúc tụng thậm chí qua những cánh thiệp ảo, lời lẽ có AI soạn sẵn và gửi đến những người mà họ cho là rất thân của nhau. Người thành phố phố không chờ Tết mới có mâm cao, cỗ đầy vì những ngày thường họ đã ăn uống phủ phê, nhất là qua các dịch vụ làm ăn của giới kinh doanh, mại bản; giới có chức, có quyền!

TẾT MIỀN QUÊ
Khi nói đến miền quê, người ta nhắc tới “Hồn quê”. Trong các vùng đất sống, ngoài “hồn thiêng sông núi” đề cập tới đất nước, chỉ có miền quê mới có “hồn”. Có thể nhờ đó, Tết ở miền quê được ví như hơi thở của người đương thời, như hồn thiêng của tiền nhân.

Bất luận ở vùng quê nào, trong Nam, ngoài Bắc hoặc tại miền Trung, không khí đón Tết thật rộn ràng. Làng xã dựng nêu, nhà dân treo tranh Đông Hồ, dán câu đối đỏ hoặc mấy chữ thư pháp như Phúc, Đức hay Nhẫn với nét vẽ tựa rồng bay, phượng múa.

Cứ ba bốn nhà xùng xóm thường chung nhau đụng heo chuẩn bị món giò thủ, giò nạc; trong khi các bà gói bánh chưng, bánh tét; các cụ lớn tuổi chao chuốt gọt tỉa củ thủy tiên, lặt lá mai, đào cố sao để bông nở rực đúng ngày đầu năm; các em bé chờ mẹ sắm cho bộ quần áo mới… Dẫu hoàn cảnh có khó khăn, người dân nông thôn vẫn nô nức đón Tết như đón thời vận mới do Trời ban mà vươn lên. Các mâm cỗ thịnh soạn dâng lên tạ ơn Trời Đất, sau đó mọi người quây quần thưởng thức. Những câu chuyện trao đổi, lời hỏi han, chúc tụng ròn rã.

Phong tục Tết ở nông thôn Việt Nam không đơn thuần chỉ là những nghi thức mà mỗi phong tục đều chứa đựng một thông điệp sâu sắc. Lòng thành kính với tổ tiên, học trò biết ơn thầy, con cái trong gia đình sum họp, chòm xóm láng giềng liên kết, tập tục cúng đình tạ ơn Thần hoàng, van vái ông Trời cho mưa thuận gió hòa, mùa màng
tươi tốt quanh năm...

Người ở miền quê không đơn giản hóa Tết như dân thành thị. Họ không để mất đi một phong tục truyền thống nào kể cả sinh hoạt giải trí rất bình dân trong ba ngày Tết như bài Chòi miền Trung, Tam Cúc miền Bắc và Bầu cua miền Nam – những bản sắc dân tộc, những giá trị văn hóa đã được xây dựng qua hàng nghìn năm luôn được cư dân thôn dã bảo tồn và phát huy theo dòng chảy của hồn quê!

Tết miền quê hồn nhiên, thân thiện, ấm áp lạ kỳ! 

Người Sydney