Tết là thời điểm giúp con người gợi nhớ! Tiếc nuối làm sao khi bạn bè đang thân thiết nhau… nhưng thế rồi, lại có lúc rời nhau, tách biệt hẳn nhau. Hỏi có ai nghĩ rằng: Một con ngựa có thể trở thành người bạn trung thành và lâu dài nhất của chúng ta nếu chúng ta đối xử tốt với nó - theo một nghiên cứu mới cho biết.
Ngựa không những hiểu được từ ngữ mà còn sở hữu trí nhớ tuyệt vời, cho phép chúng nhớ lại những người mà từng làm bạn với chúng sau thời gian xa cách. Và đặc biệt, đối với chủ tốt mà ngựa đã cảm nhận được, nhất
định ngựa sẽ bảo vệ chủ mình khi gặp nạn.
Trí thông minh - trí nhớ của ngựa
Trí thông minh của ngựa hoạt động ở nhiều cấp độ. Ngựa xử lý thông tin thông qua:
• Nhận thức xã hội: Hiểu động lực bầy đàn và các tín hiệu xã hội của con người
• Xử lý cảm xúc: Nhận biết và phản ứng với cảm xúc của con người
• Củng cố trí nhớ: Lưu trữ những ký ức dài hạn về những trải nghiệm tích cực và tiêu cực
• Nhận dạng mẫu: Học các hành vi và sở thích riêng của con người
Nhà nghiên cứu hành vi ngựa nổi tiếng Temple Grandin nhận xét vào năm 2021 rằng: "Ngựa là những tấm gương cảm xúc - chúng phản chiếu lại năng lượng và ý định mà chúng ta mang đến cho chúng, tạo ra những mối liên kết có thể kéo dài suốt đời." (đăng trên tạp chí Animal Behavior).
Lòng tin với ngựa phát triển dần dần khi những con vật thông minh này đánh giá độ tin cậy và trạng thái cảm xúc của chúng ta.
Nhà nghiên cứu về hành vi động vật Sankey thuộc Đại học Rennes (Pháp Quốc) và các đồng nghiệp đã nghiên cứu 20 con ngựa Anglo-Arabian và ba con ngựa Saddlebred Pháp được nuôi nhốt ở Chamberet, Pháp. Họ đã kiểm tra xem những con ngựa nhớ được người huấn luyện nữ và các chỉ dẫn của cô ấy tốt đến mức nào sau khi bị tách rời trong tối đa tám tháng.
Chương trình huấn luyện bao gồm 41 bước liên quan đến việc chải chuốt cơ bản và chăm sóc y tế. Ví dụ, những
con ngựa phải giữ nguyên tư thế khi nghe lệnh bằng lời nói "reste!", tiếng Pháp có nghĩa là "ở yên". Chúng sẽ
thưởng thức ăn viên. khi tuân theo chỉ dẫn.
Với phần thưởng ngon miệng, ngựa thể hiện nhiều hành vi tích cực hơn đối với người thực nghiệm, chẳng hạn như ngửi và liếm. Ngựa làm điều này như một dấu hiệu của sự gắn bó, chứ không chỉ vì thức ăn.
Sau tám tháng xa cách, những con ngựa được huấn luyện bằng phần thưởng thức ăn có xu hướng quay lại gần người huấn luyện hơn và dễ dàng chấp nhận người mới hơn, cho thấy trí nhớ tích cực về con người.
Trong khi con người thường huấn luyện chó bằng mệnh lệnh bằng lời nói, Tiến sĩ Sankey và nhóm của bà chỉ ra rằng hầu hết việc huấn luyện cưỡi ngựa đều dựa trên cảm giác xúc giác. Tuy nhiên, vì ngựa có thể học và ghi nhớ từ ngữ của con người và nghe giọng nói của con người tốt hơn chó, nên người huấn luyện có thể thành công bằng cách kết hợp nhiều mệnh lệnh bằng giọng nói hơn.
Trí nhớ của ngựa đặc biệt ấn tượng. Ngựa có thể nhớ những cá nhân cụ thể trong nhiều thập kỷ, nhận ra những người “quen” mà chúng đã không gặp trong hơn 20 năm - ngược lại, chúng ta khó nhận ra ngựa nếu xa cách vài, ba năm vì chúng ta không ghi nhớ lâu dài được dáng nét và sắc thái của ngựa. Khả năng nhận thức đáng kinh ngạc này tạo nên nền tảng của lòng trung thành ở ngựa và giải thích tại sao ngựa lại nhớ người rõ ràng đến vậy.
Đặc tính trung thành của ngựa
Ngựa có trung thành không? Câu hỏi này đã thu hút những người yêu ngựa trong nhiều thế kỷ, và câu trả lời có thể khiến chúng ta ngạc nhiên. Mặc dù lòng trung thành của ngựa không giống hệt như lòng trung thành của mấy cô chú khuyển, nhưng những sinh vật tuyệt vời này hình thành những mối liên kết sâu sắc, bền chặt với những người bạn đồng hành của chúng, vượt xa những thói quen huấn luyện hay cho ăn đơn giản.
Ngựa thực sự trung thành, nhưng lòng trung thành của chúng thể hiện khác với những gì chúng ta mong đợi. Thông qua trí thông minh đáng kinh ngạc và khả năng cảm xúc phức tạp, ngựa phát triển những mối liên kết sâu sắc dựa trên sự tôn trọng lẫn nhau, tin tưởng và thấu hiểu. Mối liên kết giữa ngựa và người được xây dựng trên sự tương tác thường xuyên, giao tiếp kiên nhẫn và thiết lập một mối quan hệ bắt nguồn từ sự an toàn và tình bạn.
Nghiên cứu đột phá của Tiến sĩ Carol Sankey đã chứng minh rằng ngựa có thể nhận biết cảm xúc của con người thông qua biểu cảm khuôn mặt và giọng nói, từ đó phản ứng bằng những thay đổi hành vi phù hợp.
Nghiên cứu năm 2022 của Tiến sĩ Sarah Lansdown tại Đại học Hartpury (Anh Quốc) cho thấy ngựa có những thay đổi sinh lý có thể đo lường được (nhịp tim giảm, cortisol giảm) khi tương tác với những người mà chúng yêu thích.
Xây dựng lòng tin với ngựa đòi hỏi phải hiểu được phong cách giao tiếp của chúng. Giao tiếp của ngựa chủ yếu là phi ngôn ngữ, dựa vào:
• Tư thế và chuyển động cơ thể
• Vị trí tai và giao tiếp bằng mắt
• Nhịp thở và độ căng cơ
• Âm thanh và ý nghĩa của chúng
Đây là lý do tại sao tính cách của ngựa lại khác nhau đáng kể. Một số con ngựa tự nhiên hòa đồng và dễ tin người hơn, trong khi những con khác cần thời gian xây dựng mối quan hệ lâu dài trước khi thể hiện dấu hiệu tin
tưởng bạn.
Sự phát triển lòng trung thành của ngựa nhà
Bản chất của ngựa thích nghi đáng kể với cuộc sống thuần hóa. Không giống như những con ngựa hoang dã chủ yếu gắn bó để sinh tồn, ngựa nhà có thể phát triển mối liên kết tình cảm với con người mà không phục vụ mục đích tiến hóa nào - cho thấy tình cảm chân thành hơn là sự phụ thuộc đơn thuần.
Nghiên cứu dài hạn của Tiến sĩ Konstanze Krueger (2020-2023) đã theo dõi 150 con ngựa trong nhiều môi trường khác nhau, cho thấy ngựa nhà thể hiện sở thích cá nhân mạnh mẽ hơn và mối liên kết với con người
lâu dài hơn so với quần thể bán hoang dã. Nghiên cứu này ủng hộ ý tưởng rằng lòng trung thành của ngựa thực
sự có thể được củng cố trong môi trường nuôi nhốt, nơi sự tôn trọng lẫn nhau với ngựa được ưu tiên.
Chất lượng chăm sóc ảnh hưởng trực tiếp đến tâm lý của ngựa. Những con ngựa được đối xử nhẹ nhàng và
nhất quán sẽ phát triển mối quan hệ tương hỗ mạnh mẽ hơn với con người so với những con ngựa bị đối xử khắc nghiệt hoặc không nhất quán.
Nhận biết các hành vi dựa trên sự tin tưởng
Dấu hiệu cho thấy một con ngựa tin tưởng chúng ta không chỉ đơn thuần là sự vâng lời. Các chuyên gia về huấn luyện ngựa dựa trên sự tin tưởng xác định một số chỉ số quan trọng cho thấy khi nào chúng ta đã đạt được mối liên kết thực sự giữa người và ngựa:
• Tiếp cận tự nguyện: Ngựa của bạn chủ động tìm kiếm sự hiện diện của bạn trên đồng cỏ
• Ngôn ngữ cơ thể thư giãn: Ánh mắt dịu dàng, đầu cúi thấp và tư thế thoải mái khi ở bên bạn
• Hành vi chải chuốt lẫn nhau: Ngựa của chúng ta có thể nhẹ nhàng cắn hoặc dụi vào chúng ta
• Đi theo mà không cần dây dắt: Lửng thửng đi bên cạnh chúng ta
• Bình tĩnh trong những tình huống căng thẳng: Nhìn về phía chúng ta để được hướng dẫn trong những khoảnh khắc không chắc chắn
• Chia sẻ không gian một cách tôn trọng: Đứng yên lặng gần chúng ta mà không căng thẳng
• Giao tiếp phản hồi: Chú ý ngay lập tức đến giọng nói hoặc chuyển động của chúng ta
Ngựa có thể bảo vệ chủ nhân của chúng không?
Chắc chắn là có, và bằng chứng vừa cảm động vừa được khoa học ghi nhận. Lòng trung thành của ngựa thường thể hiện qua hành vi bảo vệ, với những trường hợp được ghi nhận về việc ngựa bảo vệ chủ nhân của chúng khỏi các mối đe dọa từ động vật hoang dã đến những tình huống nguy hiểm.
Năm 2023, một câu chuyện đáng chú ý đã xuất hiện ở Montana, nơi một con ngựa cái tên Bella đã đứng chắn giữa người cưỡi bị thương của mình và một con báo núi, từ chối di chuyển cho đến khi có người đến giúp. Những sự việc như vậy không phải là hiếm - chúng là những ví dụ về lòng trung thành của ngựa trong thực tế.
Hiểu về Hành vi Bảo vệ của Ngựa
Nghiên cứu về hành vi của ngựa chỉ ra rằng các phản ứng bảo vệ bắt nguồn từ mối liên kết tình cảm chân thành với con người chứ không phải chỉ đơn thuần là bản năng của chúng.
Các hành vi bảo vệ chính bao gồm:
• Cảnh báo nguy hiểm thông qua sự cảnh giác cao độ
• Đứng chắn giữa con người và các mối đe dọa được nhận biết
• Từ chối rời bỏ người điều khiển bị thương hoặc gặp nạn
• Kêu gọi để tìm kiếm những người bạn đồng hành bị tách rời
• Thể hiện sự kích động khi chủ nhân mà chúng yêu quý gặp nạn
Như tiến sĩ Patricia Barlow-Irick, chuyên gia về hành vi của ngựa, đã lưu ý trong nghiên cứu năm 2022 của mình: "Ngựa không bảo vệ những gì
chúng không coi trọng. Khi một con
ngựa thể hiện hành vi bảo vệ đối với
con người, đó là biểu hiện của lòng
trung thành cao nhất ở loài ngựa."
Bằng chứng về lòng trung thành của ngựa thông qua hành vi bảo vệ đã bác bỏ quan niệm sai lầm rằng ngựa chỉ đơn thuần là những động vật to lớn, dễ huấn luyện. Thay vào đó, nó cho thấy chúng là những sinh vật có trí tuệ cảm xúc cao, có khả năng thể hiện tình cảm và sự chăm sóc chân thành.
Vậy người sanh nhằm năm Ngọ có đạt được một phần nào những đặc tánh quý báu của ngựa không? Xin các nhà thuật số tử vi và chiêm tinh gia trả lời!
R. N., năm Bính Ngọ 2026
