Những câu chuyện về ngựa đã tồn tại hàng thế kỷ, đan xen giữa lịch sử, trí tưởng tượng và sự pha trộn của các tín ngưỡng văn hóa từ khắp nơi trên thế giới. Thật thú vị khi biết rằng Ngựa xuất hiện trong rất nhiều thần thoại, truyền thuyết và truyện dân gian. Việc tìm hiểu những câu chuyện này không chỉ mang tính giải trí; nó còn là cánh cửa giúp hiểu được cách con người nhìn nhận ngựa và vai trò mà chúng đã đóng, cả thực tế và tưởng tượng, trong suốt lịch sử.
Ngựa trong thần thoại Nhật Bản
Truyền thuyết về Bạch Mã Samurai lấy bối cảnh thời kỳ phong kiến của Nhật Bản, một thời kỳ đặc trưng bởi hệ thống phân cấp xã hội nghiêm ngặt và chiến tranh liên miên giữa các gia tộc đối địch. Samurai, một tầng lớp chiến binh, đã đóng một vai trò quan trọng trong thời kỳ hỗn loạn này, thể hiện các quy tắc ứng xử nhấn mạnh lòng trung thành, danh dự và kỹ năng võ thuật. Ngựa không chỉ đơn thuần là
phương tiện di chuyển của samurai; chúng còn là tài sản thiết yếu khi giao chiến và là biểu tượng của quyền lực và uy tín. Mối liên hệ giữa một samurai và con ngựa của anh ta rất sâu sắc, thường phản ảnh địa vị và tính cách của samurai.
Trong văn hóa dân gian Nhật Bản, ngựa trắng (bạch mã) mang nhiều ý nghĩa và tầm quan trọng khác nhau. Đặc điểm của nó thường bao gồm sự duyên dáng, sức mạnh và vẻ đẹp thanh tao quyến rũ tất cả những ai chiêm ngưỡng nó.Màu trắng tự nó gắn liền với sự thuần khiết, giản dị và chân thật, khiến nó trở thành một màu sắc được tôn kính trong văn hóa Nhật Bản.
Bạch Mã Samurai được miêu tả như một hình mẫu lý tưởng, thể hiện những đức tính của một chiến binh quả cảm (gọi là samurai). Anh ta thường được miêu tả là một chiến binh tài giỏi, với lòng dũng cảm không gì sánh kịp khi đối mặt với nghịch cảnh. Xuất thân của anh ta gắn liền với truyền thống, thường đến từ dòng dõi được kính trọng, nổi tiếng về lòng dũng cảm và danh dự.
Từ Người Muối Thành Người Như Ngựa
Ở Hokuriku, tây bắc Nhật Bản, có một câu chuyện kể về Shio no Chojiro (shio = muối), một người đàn ông thích ăn như ngựa và, đúng như tên gọi, rất thích ăn thịt ngựa. Chuyện này xảy ra vào thời Edo khi ăn thịt động vật vẫn còn bị coi là điều cấm kỵ. May mắn thay cho Chojiro, ông ta rất giàu có, nên những quy định đó không áp dụng cho ông.
Mỗi khi một trong hàng trăm con ngựa của ông sắp lìa đời vì đuối sức, Chojiro sẽ cho giết thịt và ướp muối, vì vậy ông có biệt danh “Người Muối”. Tuy nhiên, thời gian trôi qua, vận may của ông ta đã hết. Tài sản, tiền bạc
của ông Chojiro tiêu tan sạch; ông ta chỉ còn lại một con ngựa già duy nhất. Cuối cùng, con ngựa này đã trở thành thức ăn trong dạ dày của ông Chojiro lúc đúng ngọ (giữa trưa).
Sau đó, Chojiro bắt đầu gặp ác mộng về việc con ngựa cắn cổ họng mình. Rồi, trong thế giới thực, cứ vào mỗi bữa trưa, hồn ma ngựa liên tục hiện ra tấn công tâm linh của Chojiro đúng giờ nó bị giết thịt. Con ngựa ma sau đó ập vô miệng ông ta, lọt xuống cổ họng rồi vào dạ dày và từ trong đó ma ngựa đá ông ta dữ dội.
Các bác sĩ đã khám cho Chojiro nhưng không tìm thấy bất cứ điều gì bất thường về thể chất. Có lẽ họ đã không tuyên bố Chojiro "khỏe mạnh như ngựa", vì thương cảm cho sự đau khổ của ông ta. Cuối cùng Chojiro chết vì những trò quậy phá của ma ngựa và, theo truyền thuyết, khi người ta tìm thấy thi thể của ông ta, nó cong queo như một con ngựa già quá sức làm việc.
Một số sinh vật đáng sợ nhất trong thần thoại Nhật Bản, bao gồm thủy quái tên gọi yamawaro hay hyosube, đều biết không nên đùa giỡn với ngựa. Không ai thực sự biết tại sao, nhưng đây là một gợi ý: ngay cả khi bỏ qua truyền thuyết về Chojiro – người Muối, những thần thoại về ngựa thường là nỗi kinh hoàng thuần túy.
Câu chuyện về Mezu là một ví dụ như vậy. Trong Phật giáo Nhật Bản, ác quỷ Mezu là một quái vật đáng sợ, mang hình dạng một người đàn ông khổng lồ với cái đầu ngựa và là một trong những người canh giữ cổng địa ngục. Hắn cũng là kẻ mà Diêm vương (vua Địa ngục) phái đi để thu hồi những linh hồn trốn thoát.
Vùng Kyushu phía Tây cũng kể một câu chuyện về hồn ma sagari tàn phá tâm trí con người - hồn ma này mang hình dạng một cái đầu ngựa quái đản. Người ta nói rằng nó từ những cây dâu Nhật cao nghễu (hackberry, cao tới 20m) nhảy xuống và hét vào tai những người qua đường không ngờ tới.
Trong lịch sử Nhật Bản, ngựa cũng được liên kết với thần thánh, có từ thế kỷ thứ 8, khi Kojiki - tác phẩm văn học cổ nhất của Nhật Bản - được sáng tác.
Sách thứ nhất đề cập rằng khi Amaterasu, nữ thần Mặt trời, giám sát việc dệt y phục thiêng liêng, em trai của bà là Susanoo, “đã đục một lỗ trên mái của xưởng dệt và thả xuống đó một con ngựa con màu loang lổ của thiên đường, đã bị lột da từ đuôi trở xuống.” Hành động xúc phạm đến con ngựa thần thánh này đã khiến Amaterasu rút lui vào một hang động, nhấn chìm thế giới vào bóng tối. Điều này nói lên rất nhiều về tầm quan trọng của ngựa, loài vật đã trở thành đối tượng thờ cúng trong Thần đạo suốt hơn một thiên niên kỷ.
Thần thoại Bato Kannon (Quan Âm Đầu Ngựa - 馬頭音楽) kết hợp bản chất thần thánh và đáng sợ của ngựa thành một vị thần hữu dụng. Bato là hình dạng hung dữ của nữ thần từ bi và thương xót, nhắc nhở mọi người rằng tha thứ không đồng nghĩa với yếu đuối.
Thường được miêu tả với ba khuôn mặt người giận dữ và một cái đầu ngựa ở trên, Bato Kannon giúp đỡ các linh hồn trong kiếp làm động vật (theo Phật giáo) và bảo vệ ngựa trong thế giới loài người bằng kiếm, rìu và gậy mà bà cầm trong hai đến tám cánh tay của mình. Nhiều người cầu nguyện với nữ thần này để xin sức mạnh, điều mà họ tin rằng nữ thần có rất nhiều.
Thần thoại về Ngựa khắp nơi
Trong thần thoại Ấn Độ, ngựa không chỉ là động vật mà còn được coi là thần thánh với biểu tượng của nhiều thuộc tính khác nhau. Chúng gắn liền với các vị thần, anh hùng và các sinh vật trên trời, đóng vai trò quan trọng trong các sử thi cổ đại, kinh sách và truyền thuyết. Cũng như ở nhiều quốc gia khác, Ngựa thường được miêu tả là biểu tượng của sức mạnh, tốc độ, sự duyên dáng và thần thánh. Trong số các huyền thoại Ấn Độ, Uchchaihshravas là một con ngựa bay bảy đầu, được coi là vua của loài ngựa. Nó gắn liền với các sự kiện khuấy động đại dương.
Trong thần thoại Hy Lạp, một câu chuyện nổi tiếng về ngựa kể rằng, Pegasus được sinh ra từ máu của Medusa khi bị anh hùng Perseus giết chết. Sau khi chào đời, Pegasus bay đến núi Helicon, nơi nó tạo ra suối Hippocrene bằng một cú đạp mạnh chân, thiết lập một dòng suối thiêng liêng truyền cảm hứng cho các nhà thơ và nghệ
sĩ uống nước từ suối này. Sau đó, người anh hùng Bellerophon đã bắt được Pegasus với sự giúp đỡ của nữ thần Athena, người đã cung cấp một chiếc dây cương vàng cho phép cột giữ ngựa để thuần hóa sinh vật tuyệt vời này.
Ngoài ra, còn có một số ngựa khác được nêu rõ tên trong huyền thoại liên hệ.
• Sleipnir: Trong truyền thuyết Bắc Âu, Sleipnir là một con ngựa tám chân phục vụ Odin, vị thần đứng đầu các vị thần. Sleipnir có thể di chuyển giữa các thế giới, và nổi tiếng với tốc độ đáng kinh ngạc và bản chất ma thuật của mình.
• Kelpie: Những câu chuyện của Scotland kể về kelpie, một linh hồn nước thường xuất hiện dưới hình dạng một con ngựa. Kelpie có thể thân thiện hoặc nguy hiểm. Người ta nói rằng chúng dụ dỗ mọi người lên lưng trước khi lao xuống nước, vì vậy chúng đã tạo ra rất nhiều câu chuyện ma quái kể bên lửa trại.
• Unicorn: là con ngựa thần thoại quyến rũ nhất. Sinh vật một sừng này là biểu tượng của sự thuần khiết và chữa lành, với những truyền thuyết trải dài từ Ấn Độ và Trung Quốc cổ đại đến châu Âu thời trung cổ.
• Hippogriff: là một sinh vật huyền thoại có nửa trước là đại bàng và nửa sau là ngựa. Nó được Ludovico Ariosto, tại Âu châu, sáng tạo ra vào đầu thế kỷ 16 trong tác phẩm "Orlando Furioso" và đã xuất hiện trong nhiều câu chuyện, bài thơ và tác phẩm nghệ thuật, khiến nó trở thành một trong những sinh vật thần thoại nổi tiếng nhất.
Những câu chuyện thần thoại về ngựa đôi khi đã thay đổi chút ít theo thời gian, nhưng về cốt lõi, tất cả đều mang đến cho ngựa một vẻ bí ẩn và tầm quan trọng vượt ra ngoài thế giới thường nhật.
BBT Dân Việt News, Bính Ngọ 2026
