Hiểu thấu lễ vật thách cưới trong Sơn Tinh - Thủy Tinh
Sơn Tinh, Thủy Tinh từ lâu đã không chỉ là một câu chuyện thần thoại về cuộc chiến giữa hai vị thần mà còn là một tấm gương phản chiếu những nét văn hóa, phong tục độc đáo của người Việt cổ, trong đó nổi bật nhất là tục thách cưới. Vua Truyện Hùng, với vai trò là người cha, đã đặt ra những sính lễ mà ngày nay chúng ta gọi là “thách cưới”. Những vật phẩm này là thước đo cho tình yêu và sự chân thành của hai chàng rể.
Đồng thời ẩn chứa những giá trị văn hóa sâu sắc, những câu chuyện về thế giới tự nhiên phong phú của người Việt.
Trong truyện, Vua Hùng đã thách cưới Sơn Tinh và Thủy Tinh bằng những sính lễ vô cùng đặc biệt: “Một trăm ván cơm nếp, một trăm nệp bánh chưng, voi chín ngà, gà chín cựa, ngựa chín hồng mao”. Những yêu cầu này vừa thể hiện tình yêu của nhà vua đối với con gái mình, vừa là một thử thách để tìm ra người xứng đáng nhất.
“Voi chín ngà, gà chín cựa, ngựa chín hồng mao”
Trong kho tàng truyền thuyết Việt Nam, Sơn Tinh – Thủy Tinh là một trong những câu chuyện cổ xưa và quen thuộc nhất, được kể lại từ đời này sang đời khác như lời giải thích cho hiện tượng lũ lụt hàng năm ở đồng bằng Bắc Bộ. Nhưng vượt lên trên lớp vỏ huyền thoại ấy, câu chuyện còn hàm chứa một hệ thống biểu tượng sâu sắc về trí tuệ, bản lĩnh và nhân sinh quan của người Việt cổ trong hành trình chung sống, chế ngự và thích nghi với thiên nhiên.
Giữa câu chuyện ấy, ba lễ vật thách cưới của vua Hùng:
“Voi chín ngà, gà chín cựa, ngựa chín hồng mao” từ lâu đã trở thành một ẩn số văn hóa, khiến bao thế hệ người Việt tò mò và suy ngẫm. Đó không chỉ là những lễ vật kỳ lạ, mà là một bài kiểm tra tinh tế về phẩm chất của người anh hùng.
Vì sao lại là số chín?
Trong văn hóa phương Đông, số chín (9) là con số thiêng. Đây là con số lớn nhất trong hàng đơn vị, tượng trưng cho sự viên mãn, trường tồn và quyền lực tối thượng. Trong Hán tự, “cửu” đồng âm với “vĩnh cửu”; trong cung đình xưa có Cửu trùng đài, Cửu đỉnh; trong triết học phương Đông, số chín gắn với cực dương, với trời.
Việc vua Hùng không đòi “một voi quý”, “một con gà lạ” hay “một con ngựa tốt”, mà là chín ngà, chín cựa, chín hồng mao, cho thấy đây không phải yêu cầu vật chất, mà là một thử thách mang tính biểu tượng. Những lễ vật ấy gần như không tồn tại trong đời thực, buộc người cầu hôn phải vượt qua giới hạn thông thường – bằng trí tuệ, bản lĩnh và sự hiểu biết về quy luật tự nhiên.
Voi chín ngà – sức mạnh của trí tuệ và quyền năng núi rừng Voi, trong văn hóa Việt và Đông Nam Á, là biểu tượng của sức mạnh, trí tuệ và sự điềm tĩnh. Voi không hung hãn như thú dữ, nhưng một khi đã chuyển động thì không gì ngăn cản được. Voi cũng gắn với núi rừng, với không gian sinh tồn nguyên sơ của người Việt cổ.
“Voi chín ngà” vì thế không chỉ là con vật quý hiếm, mà là biểu trưng của quyền năng siêu việt, của người có khả năng làm chủ thiên nhiên. Chín chiếc ngà – vượt xa giới hạn tự nhiên – là hình ảnh của trí tuệ đạt đến độ viên mãn, sức mạnh được dẫn dắt bởi hiểu biết, chứ không phải bản năng.
Sơn Tinh – vị thần núi – chính là hiện thân của sức mạnh ấy: vững vàng, trầm tĩnh, biết “nâng núi cao, dời non lớn”, đại diện cho khả năng thích nghi và kiểm soát môi trường sống.
Gà chín cựa – tinh thần tỉnh thức và bền bỉ Nếu voi tượng trưng cho sức mạnh lớn, thì gà lại là con vật rất đỗi gần gũi với đời sống nông nghiệp. Nhưng trong văn hóa dân gian, gà không hề tầm thường. Gà là con vật báo sáng, đánh thức mặt trời, mở đầu cho một ngày mới. Gà trống còn gắn với năm đức tính: văn – võ – dũng – nhân – tín.
“Gà chín cựa” là hình ảnh vượt khỏi quy luật tự nhiên, biểu trưng cho ý chí kiên cường và tinh thần vượt lên số phận. Chín cựa không để chiếnđấu, mà để đứng vững trên mọi địa hình – một ẩn dụ về con người biết giữ thăng bằng trước nghịch cảnh.
Hình ảnh thể hiện đời sống có đôi có cặp: đàn ông - đàn bà, con trống - con mái được tìm thấy trên trống
đồng Đông Sơn
Trong xã hội nông nghiệp thường xuyên đối mặt với thiên tai, hạn hán, lũ lụt, tinh thần chịu đựng, bền bỉ và không khuất phục chính là yếu tố quyết định sự tồn tại của cộng đồng. Gà chín cựa vì thế là phẩm chất của người biết thức tỉnh, không buông xuôi, luôn sẵn sàng bắt đầu lại.
Ngựa chín hồng mao – khát vọng hành động và tự do
Ngựa là con vật của hành trình, tốc độ và khát vọng vươn xa. Trong văn hóa Việt, ngựa gắn với người anh hùng, sứ giả, kẻ lên đường mở cõi.
“Hồng mao” – lông đỏ – là màu của lửa, của sinh khí, của đam mê và hành động.
“Ngựa chín hồng mao” vì thế tượng trưng cho năng lượng sống ở mức cao nhất, cho khát vọng bứt phá khỏi giới hạn cũ. Chín lớp lông đỏ không chỉ là vẻ đẹp, mà là biểu hiện của ý chí không mệt mỏi, của tinh thần dấn thân vì mục tiêu lớn.
Người Việt cổ hiểu rằng: trí tuệ và bền bỉ thôi chưa đủ, mà còn cần hành động đúng lúc, quyết đoán và mạnh mẽ. Ngựa chín hồng mao chính là lời nhắc về sức mạnh của việc “dám làm”.
Ba lễ vật – ba phẩm chất làm nên người anh hùng
Khi đặt cạnh nhau, voi – gà – ngựa tạo thành một hệ biểu tượng hoàn chỉnh:
• Voi chín ngà: trí tuệ và sức mạnh nền tảng
• Gà chín cựa: ý chí, tỉnh thức và bền bỉ
• Ngựa chín hồng mao: khát vọng, hành động và tự do
Ba lễ vật ấy tương ứng với ba phẩm chất cốt lõi của người dựng nước: trí – nhân – dũng. Đó không phải là của cải để khoe giàu, mà là thước đo nhân cách.
Sơn Tinh vượt qua thử thách không chỉ vì quyền năng, mà vì hiểu được ý nghĩa sâu xa của thử thách. Ngược lại, Thủy Tinh – dù hùng mạnh – lại đại diện cho sức mạnh bốc đồng, nóng nảy, dùng lực để áp chế. Sự thất bại của Thủy Tinh vì thế mang tính tất yếu.
Từ truyền thuyết đến bài học hôm nay
Hàng nghìn năm đã trôi qua, nhưng lễ vật “voi chín ngà, gà chín cựa, ngựa chín hồng mao” vẫn vang vọng trong tiềm thức dân tộc như một ẩn dụ về hành trình hoàn thiện con người. Đó là chín nấc thang để con người Việt vươn tới sự hài hòa: làm chủ bản thân, chinh phục thiên nhiên và sống thuận với trời đất.
Trong mỗi độ xuân về, khi người Việt nhắc lại truyền thuyết Sơn Tinh – Thủy Tinh, ta không chỉ kể một câu chuyện cổ tích, mà đang ôn lại những giá trị cốt lõi mà tổ tiên gửi gắm: trí tuệ, kiên trì, nhân nghĩa và khát vọng vươn lên.
Bởi sau cùng, “chín ngà, chín cựa, chín hồng mao” không phải là lễ vật để cưới một nàng công chúa, mà là lễ vật để con người cưới được tương lai của chính mình.
Bình Đào, 2026
