Thú chơi hoa ba miền

Ngay từ ngày xưa – mà thật ra cũng chẳng xa xôi gì – ở dọc dài đất Việt, mỗi độ Tết đến xuân về, người ta lại rộn ràng chuẩn bị cho một thú vui tao nhã: chơi hoa Tết. Ấy là cái thú không chỉ để làm đẹp nhà cửa, mà còn để gửi gắm bao nhiêu mong ước, niềm tin và hơi thở của đất trời vào trong từng cánh hoa.

Người miền Bắc có đào.
Người miền Nam có mai.
Còn miền Trung – dải đất gió Lào cát trắng – lại có những loài hoa riêng, mộc mạc mà bền bỉ như chính con người nơi ấy.

ĐÀO MIỀN BẮC
Sắc hồng trong gió lạnh
Tương truyền rằng từ thời vua Lý, vua Trần, đào đã được trồng nhiều ở vùng Nhật Tân, Nghi Tàm, Quảng Bá. Người xưa tin rằng đào là loài hoa có linh khí, có thể xua đuổi tà ma, mang lại bình an cho gia chủ. Bởi thế, cứ mỗi độ tháng Chạp, khi gió mùa đông bắc tràn về, người miền miền Bắc nói chung và nhất là dân Hà Nội lại thấy những chuyến xe thồ, những gánh hàng rong chở đào từ bãi bồi sông Hồng về phố.

- Nguồn gốc thú chơi đào
Thú chơi đào bắt đầu từ tầng lớp nho sĩ, quan lại. Họ yêu cái vẻ thanh nhã của cành đào: thân xù xì, nụ tròn căng, hoa hồng thắm như má thiếu nữ. Dần dần, thú chơi ấy lan ra dân gian. Nhà giàu thì chơi cả cây đào thế, nhà nghèo cũng cố mua một cành nhỏ cắm bàn thờ.

Đào không chỉ là hoa – đào là tín hiệu của mùa xuân, là lời nhắc rằng sau những ngày rét mướt, đất trời rồi sẽ ấm lại.

- Cách trồng - kỹ thuật cho đào nở đúng Tết
Người trồng đào miền Bắc có cái tính tỉ mỉ, cẩn trọng như người làm nghề kim hoàn.
• Tháng 5 – tháng 6 âm lịch, họ bắt đầu tuốt lá.
• Tháng 10 – tháng 11, họ quan sát thời tiết: nếu rét đến sớm thì phải hãm cây, nếu nắng kéo dài thì phải thúc.
• Hãm là đào đất quanh gốc, cắt bớt rễ, hạn chế nước để cây “ngủ đông”.
• Thúc là tưới nước ấm, bón phân, thậm chí đốt rơm quanh gốc để kích hoa.

Có những đêm rét cắt da, người trồng đào vẫn phải thức canh, che gió, đốt lửa, sợ hoa nở sớm hoặc muộn. Người ta bảo: “Đào mà nở đúng giao thừa thì như nhà có lộc.”

- Cái thú ngắm đào
Người Bắc ngắm đào không vội vàng. Họ nhìn từng nụ, đoán từng ngày. Họ thích cái vẻ “hàm tiếu” – nụ hoa chúm chím như đang cười.

Đêm 30 Tết, khi trời còn se lạnh, cả nhà quây quần bên cành đào mới rước về, ai cũng thấy lòng rộn ràng. Một bông đào nở đúng lúc giao thừa là dấu hiệu của một năm mới may mắn, tròn đầy.

MAI MIỀN NAM
Vàng rực nắng phương Nam
Nếu miền Bắc có cái rét để đào khoe sắc, thì miền Nam có nắng ấm để mai vàng rực rỡ. Mai đã có mặt ở đất phương Nam từ thời khẩn hoang mở cõi. Người Việt đi vào Nam, mang theo ký ức về đào, nhưng khí hậu nóng bức không hợp. Thế là họ chọn mai – loài hoa bản địa, chịu nắng giỏi, lại nở đúng dịp Tết.

- Nguồn gốc thú chơi mai
Mai xuất hiện trong thơ ca từ rất sớm. Người xưa gọi mai là “hoa của người quân tử” vì dáng cây thẳng, cánh hoa mỏng manh mà bền bỉ.

Ở miền Nam, thú chơi mai bắt đầu từ các gia đình điền chủ, thương nhân. Sau này, khi Sài Gòn – Gia Định trở thành đô thị sầm uất, mai vàng trở thành biểu tượng của sự sung túc, phú quý.

- Kỹ thuật chăm mai để nở đúng Tết
Người miền Nam chăm mai cũng kỳ công chẳng kém người Bắc chăm đào.
• Tháng 7 – tháng 8 âm lịch, họ bắt đầu tuốt lá.
• Nếu muốn hoa nở sớm, họ tuốt lá sớm; muốn nở muộn, họ tuốt trễ.
• Mai cần nắng, nên phải đặt cây nơi thoáng.
• Trước Tết khoảng 10 ngày, họ quan sát nụ: nếu nụ còn xanh thì phải phơi nắng nhiều; nếu nụ vàng quá thì phải đưa vào chỗ mát.
Có người còn đùa: “Chăm mai như chăm con mọn, lơ là một chút là Tết mất vui.”

- Cái thú ngắm mai
Mai nở là nắng lên trong lòng người. Cánh hoa vàng mỏng như tơ, rụng xuống sân nghe nhẹ như tiếng thở. Người miền Nam tin rằng mai nở đúng Tết là điềm lành, báo hiệu một năm làm ăn phát đạt.

Nhà nào có cây mai trổ bông đúng giao thừa thì cả xóm đều chúc mừng.

MIỀN TRUNG
Hoa của gió, của nắng, của sự can cường
Miền Trung không lạnh như Bắc, cũng không nắng ấm quanh năm như Nam. Khí hậu khắc nghiệt, bão lũ triền miên, nên thú chơi hoa Tết của người miền Trung cũng rất riêng.

- Người miền Trung chơi hoa gì?
Tùy vùng mà có những loài hoa đặc trưng:
• Huế: chơi hoa ngũ sắc, hoa vạn thọ, hoa huệ, và đặc biệt là thược dược.
• Quảng Nam – Đà Nẵng: chuộng cúc đại đóa, cúc mâm xôi.
• Quảng Ngãi – Bình Định: thích mai vàng, nhưng là mai rừng, dáng mảnh, hoa nhỏ.
• Phú Yên – Khánh Hòa: chơi trạng nguyên, sống đời, hải đường.

Nhưng có một loài hoa mà hầu như nhà nào cũng có: hoa cúc.

- Vì sao người miền Trung chuộng cúc?
Cúc là loài hoa chịu nắng, chịu gió, chịu đất cằn. Nó giống như người miền Trung: bền bỉ, kiên cường, ít nói mà sâu sắc.
Cúc nở đúng Tết là niềm vui lớn. Người miền Trung tin rằng cúc vàng tượng trưng cho sự trường thọ, may mắn và bình an.

- Cách chăm hoa Tết miền Trung
Người miền Trung không có điều kiện chăm hoa cầu kỳ như Bắc – Nam, nhưng có sự kiên nhẫn và tỉ mỉ.
• Cúc được trồng từ tháng 9 âm lịch.
• Được bấm ngọn nhiều lần để cây ra nhiều bông.
• Gặp mưa bão, họ che bằng lá chuối, bằng bạt.
• Gặp nắng gắt, họ tưới nước giếng mát.

Có những năm bão về sát Tết, hoa đổ rạp hết. Vậy mà chỉ cần vài ngày nắng, cúc lại ngẩng đầu, nở vàng rực
rỡ. Người miền Trung nhìn hoa mà như nhìn thấy chính mình.

VÌ SAO HOA NỞ ĐÚNG TẾT LẠI MANG NIỀM VUI LỚN?
Tết là thời khắc thiêng liêng nhất của người Việt. Hoa nở đúng Tết không chỉ là chuyện thời tiết hay kỹ thuật – đó là sự hòa hợp giữa con người và đất trời.
• Đào nở đúng Tết: báo hiệu mùa xuân đã về sau những ngày rét buốt.
• Mai nở đúng Tết: báo hiệu nắng ấm, sự sung túc, phát tài.
• Cúc nở đúng Tết: báo hiệu sự bền bỉ, trường thọ, bình an.
Hoa nở đúng Tết là lời chúc của thiên nhiên dành cho con người.

Người Việt tin rằng năm mới bắt đầu bằng sắc hoa đẹp thì cả năm sẽ hanh thông. Bởi thế, dù nghèo hay giàu, dù ở Bắc – Trung – Nam, ai cũng mong hoa nở đúng giao thừa.

CHUYỆN HOA – CHUYỆN NGƯỜI
Mỗi loài hoa Tết đều mang trong mình một câu chuyện:
• Đào là sự tinh tế, thanh nhã của người Bắc.
• Mai là sự phóng khoáng, rực rỡ của người Nam.
• Cúc và các loài hoa miền Trung là sự bền bỉ, chịu thương chịu khó.

Ba miền Nam Trung Bắc, ba sắc hoa, nhưng chung một tấm lòng hướng về Tết, hướng về sum vầy, đoàn tụ.
Ngày nay, dù cuộc sống hiện đại bận rộn, thú chơi hoa Tết vẫn còn đó. Người ta có thể mua hoa dễ dàng hơn, nhưng cái cảm giác hồi hộp chờ hoa nở, cái niềm vui khi thấy nụ bung cánh đúng thời khắc giao thừa – vẫn nguyên vẹn như xưa.

Bởi hoa không chỉ là hoa. Hoa là ký ức, là niềm tin, là hơi thở của mùa xuân. Ở đâu hoa nở rộ vào dịp Tết là ở đó Trời Đất hòa thuận, lòng người vui vầy sum họp, hạnh phúc. Hoa muôn thuở đã gần gũi với người, đã biểu lộ được sức sống và cuộc sống của người dân. Nhìn hoa biết người là vậy! 

BBT Dân Việt News