Năm nay năm Bính Ngọ (2026), tất nhiên Dân Việt Xuân viết về Ngựa là hợp lý. Ngựa rất quen thuộc với người Việt dù ở thành thị hay thôn quê. Ở thành thị có trường đua ngựa, ở thôn quê có ngựa kéo xe.

Đời xưa quan Trạng cỡi ngựa về làng, Đời nay Cảnh sát cỡi ngựa dẹp đoàn biểu tình thiếu trật tự. Trong ca dao Việt Nam cũng nói đến ngựa. Trong thơ cũng ngâm nga về ngựa. Nhiều áng văn, tiểu thuyết không thiếu bóng dáng ngựa.
- Tục ngữ, ca dao nhắc đến Ngựa
Ngựa được xem là loài động vật trung thành với người nuôi, có thâm tình với đồng loại trong cùng bầy như tục ngữ Việt đã mượn bản chất này của ngựa viết nên câu răn đời “Một con ngựa đau, cả tàu bỏ cỏ”.
• Ngựa có trí nhớ tốt. Những lối đi qua lắt léo cách mấy cũng biết đường để trở lại, mô tả trong câu tục ngữ “Ngựa quen đường cũ”.
• Ngựa thường búng ngược hai chân sau về phía sau (gọi là đá) để tự bảo vệ khi có mối đe dọa. Ngựa học cách này ngay từ năm đầu đời “Ngựa non háu đá”.
• Người đời có thành ngữ “Nhất ngôn ký xuất tứ mã nan truy” có nghĩa là "Lời nói của người quân tử, như xe ngựa chạy trước, khó mà đuổi kịp được", nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giữ lời hứa và uy tín (nói rồi thì đừng có rút lời).
• Đồng thời người đời cũng hay chúc nhau “Mã đáo thành công” nhất là trong dịp khai trương hàng, khởi đầu cơ nghiệp. Lời chúc này xuất phát từ văn hóa Trung Hoa xa xưa. Hình ảnh ngựa quay về tượng trưng cho thắng lợi theo điển tích gắn liền với hình ảnh tám con ngựa của Tần Thủy Hoàng, vị hoàng đế đầu tiên thống nhất Trung
Hoa. Tương truyền, ông sở hữu tám con ngựa quý, được gọi là “Bát Tuấn Mã”, mỗi con một vẻ, vô cùng dũng mãnh và có khả năng phi nước đại hàng ngàn dặm mỗi ngày. Hình ảnh Bát Tuấn Mã đồng hành cùng Tần Thủy Hoàng trên các chặng đường chinh phạt, thống nhất giang sơn đã trở thành biểu tượng cho sức mạnh, ý chí kiên cường và khát vọng thành công. Từ đó, người Trung Hoa đời sau đã dựa vào điển tích này để sáng tạo nên
những bức tranh tám ngựa phi nước đại, với mong muốn cầu chúc sự nghiệp hanh thông, thành công mỹ mãn.
• Và một người có tính tình ngay thẳng, bộc trực thì được khen bằng câu “Thẳng như ruột ngựa”. Nhưng những ai một mình phải đương đầu khó khăn, không người trợ giúp thì đúng là “Đơn thương, độc mã” (một ngựa với một cây thương).

Một số câu ca dao nói về Ngựa được đơn cử dưới đây:
Ngựa ô chẳng cưỡi, chẳng bò,
Đường ngay không chạy, chạy dò đường quanh.

Hỡi cô thắt dải lưng xanh,
Ngày ngày thấp thoáng bên mành chờ ai?

Ngựa hay chẳng quản đường dài,
Nước kiệu mới biết tài trai anh hùng.

Đường dài ngựa chạy cát bay,
Ngãi nhân thăm thẳm một ngày một xa.

Tiếc thay con ngựa cao bành,
Để cho chủ ấy tập tành không nên.

Em đã có chồng như ngựa đủ yên,
Anh chưa có vợ như chiếc thuyền nghiêng giữa vời.

Sông sâu ngựa lội ngập kiều,
Dầu anh có phụ, có nhiều nơi thương.

Có chồng như ngựa có cương,
Đắng cay cũng chịu, vui thương cũng nhờ.

- Danh nhân nói về Ngựa
Khá nhiều danh nhân trên thế giới đã để lại những câu nói nổi tiếng về Ngựa. Xin dẫn chứng bằng 19 câu dưới đây.
• Một con ngựa tốt không bao giờ ngoan ngoãn. – Winston Churchill
• Ngựa là người bạn tốt nhất của con người. – William Shakespeare
• Sự khác biệt giữa một con ngựa tốt và một con ngựa tuyệt vời là ở đôi mắt. – Bill Gates
• Ngựa là sinh vật mạnh mẽ và thanh lịch nhất trên Trái đất. – Leonardo da Vinci
• Ngựa dạy cho chúng ta lòng trung thành, sự kiên nhẫn và sự dũng cảm. – Helen Keller
• Ngựa là nguồn cảm hứng cho nghệ thuật, âm nhạc và văn học trong nhiều thế kỷ. – Mark Twain
• Ngựa là một món quà quý giá từ thiên nhiên.– Albert Einstein
• Ngựa là biểu tượng của sức mạnh, tốc độ và vẻ đẹp. – Aristotle
• Ngựa là một phần quan trọng trong lịch sử của nhân loại. – Plato
• Ngựa là một sinh vật bí ẩn và kỳ diệu. – Carl Jung
• Ngựa là một người bạn đồng hành trung thành và đáng tin cậy. – Abraham Lincoln
• Ngựa là một biểu tượng của hy vọng và niềm tin. – Nelson Mandela
• Ngựa là một nguồn cảm hứng cho sự sáng tạo và đổi mới. – Steve Jobs
• Ngựa là một sinh vật đầy sức sống và nhiệt huyết. – Theodore Roosevelt
• Ngựa là một phần quan trọng trong văn hóa và truyền thống của nhiều quốc gia. – Mahatma Gandhi
• Ngựa là một biểu tượng của sự tự do và độc lập. – Thomas Jefferson
• Ngựa là một sinh vật đầy lòng trắc ẩn và nhân ái. – Martin Luther King Jr.
• Ngựa là một biểu tượng của chiến thắng và thành công. – Napoleon Bonaparte
• Ngựa là một sinh vật đầy quý phái và thanh lịch. – Queen Elizabeth II

- Tựa của tác phẩm có chữ Ngựa
Nhiều tựa đề của truyện dài và truyện ngắn có sự hiện diện của Ngựa. Chẳng hạn như:

Ngựa người và người ngựa – Nguyễn Công Hoan
Vết thù hằn trên lưng con ngựa hoang – Duyên Anh
Một Mình Một Ngựa - Ma Văn Kháng
Ngựa nản chân bon - Nguyễn Mộng Giác
Ngựa Trắng – Trần Quốc Cưỡng
The Horse and His Boy - C. S. Lewis (xb 1954)
The Pale Horse - Agatha Christie (xb 1961)
War Horse - Michael Morpurgo (xb 1982)
Dark Horses - Tami Hoag (xb 2002)
…
Người nuôi ngựa thường nâng niu, yêu quý ngựa – nhất là ông bà chủ của đua ngựa, nài cỡi ngựa đua, vì nhiều con ngựa giỏi trị giá tới bạc triệu đô. Thế nhưng, cũng có người tận dụng ngựa trong lúc cần rồi sau đó bỏ mặc ngựa. Tình đời vốn ư bạc bẽo.

Để kết thúc bài viết, xin chép lại câu chuyện ngụ ngôn “Con ngựa và kỵ sĩ” của tác giả người Hy-lạp Aesop (sống vào khoảng năm 620–564 trước Công nguyên) phơi bày lòng dạ con người và tiếc thương cho một đời ngựa.

Một kỵ sĩ nọ đã trải qua đủ mọi khó khăn, gian khổ cùng với con ngựa của mình. Trong suốt thời gian xảy ra chiến tranh, chú ngựa luôn được xem là người bạn đồng hành và là trợ thủ đắc lực của anh. Ngựa ta được chải lông cẩn thận mỗi ngày, được cho ăn cỏ khô và yến mạch.
Nhưng khi chiến tranh kết thúc, khẩu phần cỏ khô và ngũ cốc bị cắt giảm, ngựa phải ăn trấu và bất cứ thứ gì nó có thể tìm thấy bên vệ đường.
Nó cũng bị bắt phải làm việc cực nhọc và thường phải chở những kiện hàng nặng quá sức mình.
Thời gian qua đi, chiến tranh lại nổ ra, người kỵ sĩ nọ mang bộ yên cương ra đặt lên lưng con ngựa của mình; sau khi đã khoác lên người bộ áo giáp nặng trịch, anh ta leo lên lưng ngựa phóng ra chiến trường.
Nhưng con ngựa không còn chịu nổi sức nặng đó nữa, nó ngã lăn ra.
Nó nói với ông chủ của mình:
- Ngài phải ra trận bằng chính đôi chân của mình thôi, vì ngài đã biến tôi từ một con chiến mã thành một con lừa rồi. 

BBT Dân Việt News - Bính Ngọ 2026