Chia sẻ là một trong những phẩm chất đẹp nhất của con người. Nó không ồn ào, không phô trương, nhưng lại có sức lan tỏa mạnh mẽ, đủ để làm ấm một trái tim, thay đổi một cuộc đời, hoặc đơn giản chỉ để nhắc chúng ta rằng mình không hề đơn độc. Chúng ta có thể chia sẻ của cải, tiền bạc (nhằm giúp đỡ), chia sẽ kinh nghiệm, thông tin (hướng dẫn hay chỉ dạy) hoặc chia sẻ nỗi niềm riêng tư (tâm sư). Nhưng chia sẻ bắt nguồn từ đâu? Vì sao có người sẵn lòng mở lòng, còn có người lại khép chặt? Và chia sẻ như thế nào để không biến mình thành nạn nhân của sự lợi dụng?
Những câu hỏi ấy tưởng chừng đơn giản, nhưng để trả lời một cách thấu đáo, chúng ta cần nhìn sâu vào bản chất của con người và những mối quan hệ chung quanh.
Chia sẻ bắt nguồn từ đâu?
Khởi nguồn, chia sẽ có thể đã bắt đầu từ sự hợp quần, bản năng sinh tồn và liên đới gữa thừa và thiếu.
Con người vốn là sinh vật sống theo bầy đàn. Từ thuở sơ khai, việc chia sẻ thức ăn, nơi trú ẩn, thông tin về nguy
hiểm… là cách để cả nhóm tồn tại. Bản năng ấy được lưu giữ trong tâm lý con người đến tận ngày nay: khi ta
chia sẻ, ta cảm thấy mình thuộc về một cộng đồng.
Từ nhu cầu kết nối
Không ai muốn sống trong sự cô lập. Mà thực sự, sống cô lập là một sự đầy đọa bản thân và khó có thể sinh tồn.
Do vậy, chia sẻ là cách ta nói với thế giới rằng: “Tôi ở đây, tôi muốn được hiểu và cũng muốn hiểu bạn.”
Một lời tâm sự, một câu chuyện nhỏ, một kinh nghiệm sống… đều là những nhịp cầu nối giữa người với người.
Hơn thế nữa, người có cái này mà không có cái nọ nên thường chia sẻ và trao đổi nhau.
Từ lòng trắc ẩn và sự đồng cảm
Khi ta từng trải qua khó khăn, ta hiểu cảm giác ấy và muốn giúp người khác bớt khổ. Chia sẻ lúc này không còn là hành động, mà là sự đồng cảm được cụ thể hóa.
Từ sự trưởng thành nội tâm
Người càng trưởng thành càng hiểu rằng giữ mọi thứ cho riêng mình không làm ta mạnh hơn. Chia sẻ là biểu hiện của sự đủ đầy - đủ để cho đi mà không sợ mất; mình no đủ, người khác cũng no đủ đó là niềm vui.
VÌ SAO MỘT SỐ NGƯỜI KHÔNG BAO GIỜ MUỐN CHIA SẺ?
Thế nhưng, trong xã hội, không phải mọi người đều giống nhau. Người Việt xưa dạy rằng “mỗi người mỗi tánh” (bá nhân bá tánh). Điều này có nghĩa rằng có người rất dễ dàng mở lòng chia sẻ điều mình có với người thiếu nó; nhưng không phải ai cũng dễ dàng mở lòng. Có những người gần như không bao giờ chia sẻ điều gì - từ
cảm xúc, suy nghĩ đến tài sản hay kinh nghiệm. Điều này không phải lúc nào cũng là ích kỷ; đôi khi nó là kết quả
của nhiều căn nguyên sâu xa. Chúng ta có thể đơn cử như sau.
Vì từng bị tổn thương
Một người từng chia sẻ và bị phản bội, bị cười nhạo, bị xem thường… sẽ học cách im lặng. Họ tin rằng giữ kín
là an toàn nhất.
Vì thiếu niềm tin vào người khác
Một số người lớn lên trong môi trường mà sự cảnh giác là điều bắt buộc. Họ quen với việc tự lo cho mình và không tin rằng người khác có thể hiểu hoặc giúp họ.
Vì sợ bị đánh giá
Chia sẻ đồng nghĩa với việc để lộ một phần con người thật. Với những người tự ti hoặc quá cầu toàn, điều này
là nỗi sợ lớn. Không cho ra. Chẳng ai đụng đến mình; nhưng khi cho ra, có thể bị chê là “bủn xỉn”; cho quá người, bị người thứ ba chê là “dại”!
Vì tính cách hướng nội - kín đáo
Không phải ai cũng thích nói về bản thân. Có người chọn cách sống lặng lẽ, không phải vì họ không muốn chia sẻ, mà vì họ không thấy cần thiết.
Vì tâm lý “giữ lợi thế”
Trong môi trường cạnh tranh, một số người xem thông tin hay kinh nghiệm là tài sản chiến lược. Họ sợ rằng chia
sẻ sẽ khiến mình mất đi ưu thế.
CHIA SẺ RA SAO, VỚI AI, VÀ KHI NÀO THÌ ĐÚNG?
Chia sẻ là một nghệ thuật. Không phải cứ cho đi là tốt, và không phải ai cũng xứng đáng để ta mở lòng. Chia sẻ đúng cách là biết đúng người - đúng lúc - đúng mức.
Chia sẻ với người biết trân trọng
Đó là những người lắng nghe bằng sự chân thành, không phán xét, không lợi dụng. Họ khiến ta cảm thấy an toàn khi nói ra điều thật lòng.
Chia sẻ khi bản thân đã sẵn sàng
Đừng chia sẻ khi tâm trạng còn hỗn loạn. Khi ta chưa hiểu rõ cảm xúc của mình, ta dễ nói quá, nói sai hoặc nói
những điều khiến mình hối hận.
Chia sẻ điều phù hợp
Không phải chuyện gì cũng nên kể. Có những điều thuộc về riêng tư, có những điều liên quan đến người khác,
có những điều chưa đến lúc nói ra.
Chia sẻ đúng là biết giữ lại phần cần giữ
Chia sẻ để giúp đỡ, không để khoe khoang. Khi chia sẻ kinh nghiệm, mục đích nên là giúp người khác tránh sai
lầm, chứ không phải chứng minh mình giỏi hơn.
Chia sẻ trong giới hạn an toàn
Đặc biệt là trong môi trường công việc hoặc mạng xã hội, ta cần biết đâu là ranh giới giữa chia sẻ và tự làm lộ
điểm yếu của mình.
CHIA SẺ NHƯ THẾ NÀO THÌ SAI VÀ DỄ BỊ LỢI DỤNG?
Chia sẻ sai không chỉ khiến ta tổn thương mà còn tạo cơ hội cho người khác thao túng, lội dụng.
Chia sẻ quá nhiều, quá nhanh
Khi ta vừa gặp ai đó đã kể hết chuyện đời mình, ta đang trao cho họ quyền lực để làm tổn thương ta.
Chia sẻ với người không đáng tin
Có những người chỉ chờ ta sơ hở để khai thác thông tin, để đồn thổi, để dùng nó chống lại ta.
Chia sẻ vì muốn được tiếng
Khi ta chia sẻ chỉ để được khen, được chú ý, ta dễ bị dẫn dắt bởi những người biết cách lợi dụng nhu cầu ấy.
Chia sẻ mà không suy nghĩ về hậu quả
Một câu nói bộc phát có thể khiến ta mất bạn, mất cơ hội, hoặc gây hiểu lầm kéo dài.
Chia sẻ những điều thuộc về bí mật của người khác
Nên cẩn thận, hình thức này không phải chia sẻ, mà là phản bội.
CHIA SẺ KHÁC VỚI BỐ THÍ NHƯ THẾ NÀO?
Nhiều người nhầm lẫn hai khái niệm chia sẻ và bố thí xem như là một; nhưng bản chất chúng rất khác nhau.
Chia sẻ là sự đồng hành - bố thí là sự ban phát.
Chia sẻ đặt hai người ở vị trí ngang hàng.
Bố thí đặt một người ở vị trí cho và một người ở vị trí nhận.
Chia sẻ xuất phát từ sự thông cảm và thấu hiểu trong khi bố thí xuất phát từ lòng thương hại hoặc trách nhiệm
(làm vậy để giảm nghiệp báo).
Khi chia sẻ, ta nói: “Tôi hiểu bạn.”
Khi bố thí, ta nói: “Tôi giúp bạn vì bạn thiếu.”
Chia sẻ tạo ra kết nối – bố thí tạo ra khoảng cách.
Người được chia sẻ cảm thấy được tôn trọng.
Người được bố thí đôi khi cảm thấy mình thấp hơn.
Chia sẻ là trao đổi hai chiều - bố thí là một chiều.
Chia sẻ có thể là cảm xúc, kiến thức, thời gian, sự hiện diện.
Bố thí thường là vật chất.
Chia sẻ nuôi dưỡng lòng biết ơn - bố thí đôi khi nuôi dưỡng sự phụ thuộc.
Một người được chia sẻ sẽ học cách chia sẻ lại.
Một người quen được bố thí có thể mất đi động lực tự đứng lên.
Tóm lại, chia sẻ là một hành trình của trí tuệ và lòng nhân. Chia sẻ không phải là hành động bộc phát, mà là sự
lựa chọn có ý thức. Nó đòi hỏi sự tinh tế, sự hiểu mình - hiểu người chan chứa sự cảm thông.
Chia sẻ đúng cách giúp ta mở rộng trái tim mà vẫn giữ được sự an toàn.
Chia sẻ đúng người giúp ta xây dựng những mối quan hệ bền vững.
Chia sẻ đúng lúc giúp ta trưởng thành và làm giàu cho cuộc sống của chính mình.
Và quan trọng nhất: Chia sẻ là cho đi mà không làm mình nhỏ lại.
Nó là ánh sáng lan tỏa từ bên trong, không phải sự ban phát từ trên xuống.
Nếu mỗi người biết chia sẻ một cách thông minh và chân thành, thế giới này sẽ nhẹ nhàng hơn rất nhiều.
R.N.
(viết riêng cho Dân Việt News)
