Tôi năm nay đã ngoài bảy mươi, sống ở Úc hơn bốn mươi năm, quen cái kiểu già ở đây: sáng đi bộ, chiều tưới cây, tối bật TV coi thời sự rồi càu nhàu với mấy đứa cháu gọi FaceTime mà chỉ thấy… trán. Già ở Úc cũng cô đơn, nhưng kiểu cô đơn có nắng, có gió, có hàng xóm thỉnh thoảng hỏi “How are you?”.
Còn ở Nhật – nơi tôi chưa sống ngày nào nhưng đọc nhiều đến mức tưởng như đã từng ở đó – người già cô đơn theo một cách rất Nhật: lặng lẽ, kỷ luật, và đôi khi… công nghệ hóa. Ở đó, người ta đang giải bài toán cô đơn bằng một thứ nghe vừa hiện đại vừa hơi buồn cười: robot trò chuyện.
Theo Báo cáo Xã hội Cao niên Nhật Bản – 2024/2025, tính đến 1/10/2024, Nhật Bản có:
• 36.24 triệu người từ 65 tuổi trở lên, chiếm 29.3% dân số
• Trong đó:
- Nam: 15.72 triệu người → 26.1% nam giới
- Nữ: 20.53 triệu người → 32.3% nữ giới
Nói cách khác, cứ 100 phụ nữ Nhật thì có hơn 32 người trên 65 tuổi, trong khi 100 đàn ông Nhật chỉ có khoảng 26 người thuộc nhóm này.
- Robot trò chuyện – từ nghiên cứu y khoa đến đời sống
Tôi biết chuyện này không phải từ phim hoạt hình, mà từ những nghiên cứu nghiêm túc của các viện lão khoa Nhật Bản. Một nghiên cứu năm 2025 của Murayama & Takase cho thấy robot giao tiếp BOCCO emo giúp giảm đáng kể mức độ cô đơn của người già sống một mình. Trong thử nghiệm với 73 người trên 65 tuổi, nhóm dùng robot giảm mức cô đơn trung bình 3.1 điểm, đồng thời tăng tần suất… cười mỗi ngày (Murayama & Takase, 2025).
Tôi đọc đến đoạn “tăng tần suất cười” mà bật cười theo. Hóa ra robot cũng biết làm người ta vui – ít nhất là ở Tokyo.
Một nghiên cứu khác năm 2026 tích hợp robot với mô hình ngôn ngữ lớn (LLM), cho phép robot trò chuyện tự nhiên hơn. Các cụ ở Nhật và Anh tham gia thử nghiệm đều nói robot giúp họ “đỡ buồn”, “đỡ quên”, và “đỡ phải làm phiền con cháu” (UK–Japan LLM Robot Study, 2026). Nghe mà thấy thương: người già ở đâu cũng sợ làm phiền con cháu, chỉ khác là ở Nhật, họ có thêm lựa chọn… làm phiền robot.
Đại học Osaka thì nghiên cứu robot dành cho người già suy giảm nhận thức: robot nhắc uống thuốc, hỏi han, động viên, thậm chí trò chuyện khi các cụ buồn. Kết quả cho thấy robot giúp giảm trầm cảm và cải thiện thói quen sinh hoạt (Nagata et al., 2025).
Tôi tưởng tượng cảnh một cụ bà ở Osaka, tay run run đặt tách trà xuống, nghe robot hỏi: “Hôm nay bà thấy thế nào?” – và bà trả lời như thể đang nói với một người thật. Có gì đó vừa ấm áp, vừa chênh vênh.
- Giá robot – quy đổi sang đô Úc để thấy… không hề rẻ
Đọc sâu hơn, tôi mới giật mình: robot cho người già ở Nhật không hề rẻ, mà quy đổi sang đô Úc thì càng… chát.
Robot trò chuyện (PALRO, Pepper, BOCCO emo)
• 15–35万円 → 1,500–3,500 đô Úc Robot hỗ trợ nâng đỡ, tắm, theo dõi sức khỏe
• 50–220万円 → 5,000–22,000 đô Úc
Với mức giá ấy, tôi nghĩ bụng: “Nếu tôi mà sống ở Nhật, chắc tôi chỉ đủ tiền mua… cái nút bấm gọi robot.”
Không lạ khi phần lớn robot hiện nay được dùng trong viện dưỡng lão, trung tâm chăm sóc, hoặc các hộ gia
đình khá giả. Người già thu nhập thấp – vốn đã cô đơn – đôi khi lại càng tủi thân vì “robot cũng xa xỉ như con cháu bận rộn”.
Cô đơn mà còn… cô đơn theo tầng lớp kinh tế.
- Chính phủ Nhật có trợ cấp – quy đổi sang đô Úc để thấy mức hỗ trợ cũng rất lớn
May thay, người Nhật không để người già tự xoay xở. Chính phủ có chương trình trợ cấp 介護テクノロ
ジー導入支援事業 – hỗ trợ đưa công nghệ vào chăm sóc người cao tuổi.
Mức hỗ trợ tối đa: 100万円 → tương đương 10,000 đô Úc.
Tỷ lệ hỗ trợ 50–75%
Ví dụ robot giá 100万円 (≈ 10,000 đô):
• Hỗ trợ 50% → chính phủ trả 5,000 đô, người già trả 5,000 đô
• Hỗ trợ 75% → chính phủ trả 7,500 đô, người già chỉ trả 2,500 đô Robot giá 150万円 (≈ 15,000 đô):
• Hỗ trợ 50% → 7,500 đô
• Hỗ trợ 75% → 11,250 đô
Robot giá 220万円 (≈ 22,000 đô):
• Hỗ trợ 50% → 11,000 đô
• Hỗ trợ 75% → 16,500 đô
Một số tỉnh Nhật còn hỗ trợ thêm Giảm chi phí thực tế xuống chỉ còn 20–30% giá robot, tức robot giá 10,000 đô, người già hợp lệ chỉ còn trả từ 2,000 đô đến 3,000 đô.
Nhờ vậy, robot không còn là giấc mơ quá xa vời. Nhưng dù có trợ cấp, robot vẫn chưa thật sự phổ biến trong từng hộ gia đình. Người già Nhật vẫn phải cân nhắc: “Mua robot hay để dành tiền mua thuốc?”
Trong khi đó, ở Úc – nơi tôi đang sống – người già được chăm sóc kỹ lưỡng, từ Medicare đến các dịch vụ
hỗ trợ tại nhà, đôi khi cảm giác như đang sống ở “bồng lai tiên cảnh”. Nhìn sang Nhật, tôi thấy thương: công nghệ hiện đại đến đâu cũng không thể che hết những khoảng trống của một xã hội già hóa nhanh và sống quá độc lập.
- Robot có thay thế được con người không?
Tôi nghĩ là không. Robot chỉ lấp được những khoảng trống nhỏ – những lúc người già cần nghe một giọng
nói, cần được nhắc uống thuốc, cần ai đó hỏi “Bác ổn không”.
Những khoảng trống lớn hơn – như tình thân, sự hiện diện, cái nắm tay – thì robot không thể lấp. Nhưng ở Nhật, nơi những khoảng trống ấy ngày càng rộng, robot ít nhất giúp người già không bị rơi vào khoảng không hoàn toàn.
- Khi công nghệ chạm vào phần người mong manh nhất
Có lần tôi đọc được một câu trong một báo cáo lão khoa Nhật Bản: “Robot không làm con người bớt cô đơn. Robot chỉ giúp họ không cô đơn một mình.”
Tôi gấp tài liệu lại, ngồi lặng một lúc. Câu ấy, với tôi, chính là bản chất của công nghệ nhân văn: không phải thay thế, mà là đỡ lấy những phần mong manh nhất của đời người.
Tuổi già, dù ở Tokyo hay Sydney, đều có những buổi chiều dài hơn bình thường, những khoảng lặng không biết chia cho ai. Nếu một con robot có thể lấp được một phần nhỏ của khoảng lặng ấy – bằng một câu hỏi han, một lời nhắc uống thuốc, hay chỉ đơn giản là một sự hiện diện – thì đó không phải là chiến thắng của máy móc, mà là chiến thắng của lòng người.
Và biết đâu, một ngày nào đó, trong căn nhà nhỏ ở Sydney, giữa tiếng gió biển và mùi trà nóng, tôi cũng sẽ có một người bạn như thế: không phải để thay thế ai, mà để nhắc tôi rằng dù già đến đâu, con người vẫn luôn cần một giọng nói bên cạnh.
BBT Dân Việt News
Nguồn tham khảo:
•1Murayama H., Takase M. Digital Social Robots in Reducing Loneliness - JMIR Aging, 2025.
•LLM-supported Companion Robots for Older Adults - UK-Japan Qualitative Study, ScienceDirect, 2026.
•Nagata Y. et al. Conversational Robot for Cognitively Impaired Older People - Psychogeriatrics, 2025.
•SoftBank Robotics - Pepper & PALRO Pricing Report, 2024.
•Panasonic Care Robotics - Market Overview, 2025.
•Ministry of Health, Labour and Welfare Japan –介護テクノロジー導 入支援事業, 2025.
