Buổi chiều cuối tuần ở Bankstown, ba ông bạn già – chú Tư, chú Bảy, chú Tám – lại tụ tập trong sân sau nhà chú Tư. Trên bàn là ấm trà nóng, dĩa đậu phộng rang, và một câu chuyện đang nóng hơn cả ấm trà: ốc vòi voi.
“Các ông này, tôi coi clip người ta đào ốc vòi voi ở Mỹ - bãi biển tại tiểu bang Washington mà mê quá. Nhìn cái vòi nó trồi lên khỏi cát như… ờ thì như cái vòi voi thiệt. Mà đào nó cực lắm nghen, không phải muốn là lấy được đâu.” – chú Tư mở màn.
Chú Bảy gật gù: “Ờ, con đó tên khoa học là Panopea generosa, tên tiếng Anh là geoduck, đọc là gooeyduck,
nghe như ‘gùy-đắc’ chứ không phải ‘geo’ gì hết. Nghe như vịt kêu mà lại là loài ốc mắc nhất nhì thế giới.”
Chú Tám cười: “Mắc là phải. Đào nó cực như đi khai thác vàng. Mà họ đào chuyên nghiệp lắm, có cả dụng cụ riêng.”
Và thế là câu chuyện đi vào một hành trình kỳ thú: đời sống – hình dáng – lợi ích – và đặc biệt là nghệ thuật đào ốc vòi voi, thứ mà không phải ai cũng biết.
Hình dáng – cái vòi dài làm nên thương hiệu
Ốc vòi voi là loài nhuyễn thể hai mảnh vỏ, nhưng vỏ chỉ là “phụ kiện”. Phần chính là cái vòi dài tới 1 mét, to, phồng, mềm, trông như một sinh vật ngoài hành tinh.
Vỏ của nó chỉ khoảng 15–20 cm, nhưng phần thân mềm – gọi là siphon – mới là thứ khiến nó nổi tiếng.
Khi trưởng thành, nó nặng từ 0.7 đến 2 kg, có con nặng gần 4 kg.
Chú Tư nói: “Nhìn nó là biết ngay, trời sinh ra để gây tò mò.”
Sống ở đâu - quê nhà Washington, nhưng lan khắp bờ Tây Bắc Thái Bình Dương
Ốc vòi voi sống tự nhiên ở vùng:
• Washington State (Puget Sound) – thủ phủ của nghề đào ốc
• British Columbia, Canada
• Alaska
• Xuống tới Baja California
Ngoài ra, họ hàng gần của nó - Panopea zelandica - sống ở New Zealand.
Úc thì không có ốc vòi voi tự nhiên, nhưng thị trường hải sản vẫn nhập về từ Canada và Mỹ.
Đời sống - sống lâu như cụ già 168 tuổi
Ốc vòi voi sống cực lâu. Con già nhất từng ghi nhận 168 năm tuổi.
Chúng sống chui sâu dưới lớp cát hoặc bùn mềm, ở độ sâu 5–25 m.
Chúng ăn bằng cách lọc nước biển, hút tảo và vi sinh vật qua cái vòi dài.
Mỗi mùa sinh sản, con cái thả 1–2 triệu trứng vào nước. Trứng nở thành ấu trùng trôi nổi, rồi rơi xuống đáy và đào sâu để sống đời ẩn sĩ.
Lợi ích cho sức khỏe
Trong 100 g thịt geoduck có:
• 74 kcal
• 12.7 g protein
• 1 g chất béo
• Giàu sắt, ít cholesterol
Lợi ích:
• Giàu protein nạc
• Ít béo
• Tốt cho người cần khoáng chất
• Dễ tiêu
Nhưng ăn nhiều quá cũng không nên, vì:
• Có thể chứa kim loại nặng nếu vùng nước ô nhiễm
• Người dị ứng hải sản cần cẩn trọng
Món ngon - từ sashimi tới xào bơ tỏi
Ốc vòi voi nổi tiếng vì giòn – ngọt – thơm biển.
Các món phổ biến:
• Sashimi
• Xào bơ tỏi
• Nướng mỡ hành
• Lẩu hải sản
• Hấp gừng
Chú Bảy nói: “Ăn sashimi là số một. Giòn rụm, ngọt lịm.”
Ở Úc có không?
Có bán, nhưng không có tự nhiên.
Bạn có thể tìm ở:
• Sydney Fish Market
• Các cửa hàng hải sản nhập khẩu
• Nhà hàng Nhật cao cấp
Giá thì… “đau ví”, vì vận chuyển khó và nhu cầu cao.
Việc bắt ốc vòi voi – có cần giấy phép không?
Ở Washington:
• Phải có giấy phép
• Giới hạn: 1 con/người/ ngày
• Chỉ được đào khi thủy triều xuống thấp
• Phải lấp lại hố đào Ở Úc, vì không có tự nhiên nên không có quy định khai thác.
Nghệ thuật đào ốc vòi voi - chuyện cực mà vui
Đây là phần mà ba ông trung niên bàn tán sôi nổi nhất.
Chú Tư nói: “Tao coi clip mà thấy tụi Mỹ đào như đi khai thác kho báu. Mà đúng là kho báu thiệt, một con
bán cả trăm đô.”
Dụng cụ đào ốc vòi voi Người ta thường dùng:
• Ống nhựa PVC lớn (đường kính 25–30 cm, cao 60–80 cm)
• Xẻng nhỏ hoặc bay đào
• Xô đựng ốc
• Găng tay
• Đôi ủng chống nước
• Bơm tay hoặc xô nước để xả cát
Ống PVC là “vũ khí bí mật”. Nó giúp giữ thành hố không bị sập khi đào sâu.
Cách đào – từng bước một
Chú Bảy kể như đang hướng dẫn lớp học:
Bước 1: Tìm dấu hiệu ốc
Khi thủy triều rút, trên mặt cát sẽ có hai lỗ nhỏ hoặc một lỗ phun nước. Đó là dấu hiệu ốc đang ở dưới.
Bước 2: Đặt ống PVC lên vị trí lỗ
Ấn mạnh xuống để cố định. Ống sẽ giữ cát không tràn vào khi đào.
Bước 3: Đào cát bên trong ống
Dùng xẻng nhỏ hoặc tay để múc cát ra.
Càng xuống sâu, cát càng ướt và nặng.
Chú Tám chen vô: “Đào tới nửa mét là bắt đầu thấm mệt rồi đó.”
Bước 4: Xả nước để làm cát loãng
Đổ nước vào ống để cát mềm, dễ múc hơn.
Ốc vòi voi thường nằm sâu 70–100 cm.
Bước 5: Khi thấy cái vòi – đừng kéo!
Đây là sai lầm của người mới.
Ốc vòi voi bám rất chắc vào lớp cát bằng cơ thịt mạnh.
Kéo mạnh sẽ làm đứt vòi, mất giá trị.
Bước 6: Đào rộng ra, luồn tay xuống dưới thân ốc
Mục tiêu là ôm trọn phần vỏ, rồi nhẹ nhàng nhấc lên.
Bước 7: Lấp hố
Quy định bắt buộc để bảo vệ môi trường.
Tại sao đào ốc vòi voi khó?
• Nó nằm rất sâu
• Cát dễ sập
• Ốc bám chặt
• Vòi dễ đứt nếu kéo sai cách
• Thủy triều xuống không lâu, phải tranh thủ
Chú Tư nói: “Đào một con mà như tập gym cả buổi. Nhưng vui!”
Mùa nào có nhiều?
Không theo mùa cố định, mà theo lịch thủy triều thấp.
Thường rơi vào:
• Cuối xuân
• Đầu hè
• Một số đợt triều đặc biệt trong năm
Chuyện ốc, chuyện người
Chú Tám nhấp ngụm trà, thở dài: “Thiệt, con ốc này nhìn kỳ cục mà ngon hết biết. Đào thì cực, mua thì mắc. Nhưng ăn thì… trời ơi, đáng.”
Chú Bảy cười: “Mai mốt tụi mình qua Washington chơi, tao bắt tụi bây đi đào thử. Để biết cảm giác moi được một con ốc có vòi dài cả mét nó sung sướng cỡ nào.”
Chú Tư gật gù: “Ừ, đời sống ở Úc yên bình, nhưng thỉnh thoảng làm chuyện điên điên như đào ốc vòi voi cũng vui. Mà thôi, giờ chưa đi được thì… đặt mua về làm lẩu trước đã.”
Ba ông lại cười vang trong buổi chiều gió nhẹ.
Câu chuyện về con ốc vòi voi – kỳ lạ, ngon, đắt đỏ, khó bắt – lại trở thành một phần của những buổi tán dóc đầy hương vị biển, hương vị quê nhà, và hương vị của tình bạn lâu năm.
(Bài viết của bạn đọc ở Bankstown gửi về Dân Việt News)
