Mấy bữa ni, con gái tui cứ nhìn tui chằm chằm. Hễ tui đứng dậy là nó chạy tới đỡ. Hễ tui đi ra sân là nó hỏi: “Ba có mang giày chống trượt chưa?”. Tui cười: “Cha ni mới sáu mươi mấy… à quên, tám mươi mấy chớ mấy. Đi đứng còn ngon lành”. Nhưng nói rứa chớ trong bụng cũng lo.
Vì thiệt tình mà nói, dạo gần đây tui hay tê chân, đi chừng ba trăm thước là mỏi, đứng lâu thì chân run run, còn
bước xuống bậc thềm thì không vững như trước. Tui cứ nghĩ chắc do lạnh, do ít vận động, do tuổi già.
Nhưng rồi một hôm, đang đi bộ trong công viên, tui suýt té cái oạch. May mà có cái ghế đá gần đó. Ngồi thở một hồi, tui tự nhủ: “Không được. Phải tìm hiểu cho ra lẽ. Không thể để đôi chân phản chủ như ri”.
Vậy là tui – một ông già miền Trung sống ở Úc, vốn quen làm vườn, uống trà nóng, coi bóng đá – bắt đầu hành
trình nghiên cứu… y khoa. Nghe thì oai, chớ thiệt ra là tui lên mạng, hỏi bác sĩ gia đình, hỏi mấy ông bạn già
trong hội cao niên, rồi đọc tài liệu của WHO, Mayo Clinic, NIA… để hiểu coi chuyện chi đang xảy ra với mình.
Và tui phát hiện ra một điều: không phải riêng tui đâu. Tuổi 80 trở lên, cơ thể ai cũng thay đổi khó lường. WHO nói rõ: lão hóa là kết quả của tích lũy tổn thương tế bào theo thời gian, khiến cơ thể suy giảm không đều và… bất ngờ (WHO – Healthy Ageing Report). Mayo Clinic thì bảo rằng người già thường yếu cơ, giảm thăng bằng, giảm trí nhớ, giảm thị lực, giảm thính lực – và tất cả có thể thay đổi “qua đêm” (Mayo Clinic – Aging: What to Expect).
Tui đọc xong mà thở dài: “Ra là rứa. Không phải mình yếu, mà là… quy luật”.
Và đây là những điều tui gom góp được, muốn chia sẻ lại với bà con đồng niên – để ai cũng hiểu, cũng chuẩn bị, cũng sống an toàn hơn.
♠ Ốm đau dễ xảy ra - vì hệ miễn dịch đã… mệt
WHO gọi hiện tượng này là immunosenescence – hệ miễn dịch lão hóa. Nó làm cho người già dễ nhiễm bệnh, hồi phục chậm, dễ biến chứng. Ở Úc, 80% người trên 65 tuổi có ít nhất một bệnh mạn tính, và tỷ lệ tăng mạnh ở nhóm 75–85+ (AIHW – Australia’s Health).
Tui đọc tới đây mới hiểu vì răng mấy bữa ni cảm thấy “hơi gió cũng trúng”.
♠ Đi lại không vững – vì xương, cơ, khớp đều xuống cấp
Mayo Clinic nói rằng tuổi già làm:
• xương loãng
• cơ teo (sarcopenia)
• khớp kém linh hoạt
• phản xạ chậm
Johns Hopkins Medicine (Hoa Kỳ) còn cho biết 15% người trên 80 rơi vào nhóm frailty – già yếu, dễ té ngã. Tui nghiệm lại: đúng thiệt. Hồi xưa đi bộ 1 cây số là chuyện nhỏ. Giờ đi 300 thước là chân nặng như đeo chì.
♠ Tánh tình bực bội – vì não bộ điều khiển cảm xúc cũng… già
NIA (National Institute on Aging) giải thích rằng vùng não điều hòa cảm xúc suy giảm theo tuổi. Thêm vô đó là:
• nghe kém
• nhìn kém
• ngủ kém
• đau nhức
Tất cả khiến người già dễ cáu, dễ buồn, dễ tủi.
Tui nhớ có hôm con gái hỏi: “Ba ăn cơm chưa?”. Tui nổi cáu: “Răng hỏi hoài?”. Giờ đọc tài liệu mới biết: không phải mình khó tính, mà là não bộ đang mệt.
♠ Tâm trí ngổn ngang - vì tốc độ xử lý thông tin giảm
Mayo Clinic nói rằng lưu lượng máu lên não giảm, tốc độ xử lý chậm lại. Người già dễ:
• phân tâm
• lo lắng
• suy nghĩ chậm
• khó tập trung
Tui thấy đúng ghê. Đọc báo mà phải đọc hai lần mới hiểu. Con gái nói chuyện mà tui nghe xong… quên mất nó nói chi.
♠ Nhớ sai, nhớ ít - trí nhớ “đi dạo” không báo trước
WHO liệt kê sa sút trí tuệ (dementia) là tình trạng phổ biến ở người cao tuổi. Còn suy giảm nhận thức nhẹ (MCI) thì càng nhiều hơn.
Biểu hiện:
• quên tên cháu
• quên tắt bếp
• quên uống thuốc
• nhớ chuyện xưa mà quên chuyện nay
Tui từng quên cái nồi kho cá trên bếp, may con gái phát hiện kịp. Giờ đọc tài liệu mới hiểu: đây là chuyện bình thường của tuổi 80+.
♠ Thân thể hao mòn – ăn kém ngon, xuống ký, mất hứng thú
Mayo Clinic giải thích:
• hệ tiêu hóa chậm
• vị giác, khứu giác giảm
• cơ bắp teo
• trầm cảm làm giảm thèm ăn
Tui thấy mình ăn ít hơn, món chi cũng “nhạt như nước ốc”. Không phải con gái nấu dở - mà là… lưỡi tui già.
♠ Nhấc nâng khó khăn - cái gì cũng nặng hơn
Do mất cơ bắp, loãng xương, đau khớp. Một chai nước 1 lít cũng thấy nặng. Tui hiểu vì răng mấy bữa ni xách túi rau mà thở hổn hển.
♠ Và nhiều thay đổi khác
• nghe kém → dễ hiểu lầm
• nhìn kém → dễ vấp
• tiểu són → bàng quang yếu
• ngủ kém → mệt mỏi ban ngày
• cô đơn → vì bạn bè lần lượt ra đi
Tất cả đều là những mảnh ghép của tuổi già.
VẬY CÓ CÁCH CHI LÀM CHẬM LẠI KHÔNG?
Có – khoa học nói rõ
WHO, Mayo Clinic, NIA đều khẳng định: không thể ngăn lão hóa, nhưng có thể làm chậm suy giảm.
Tui ghi ra đây để bà con tham khảo.
- Vận động nhẹ mỗi ngày
WHO khuyên người già nên vận động đều. Không cần chi nhiều:
• đi bộ
• tập thăng bằng
• dưỡng sinh
• yoga
• tập tạ nhẹ
Tui bắt đầu đi bộ 10 phút mỗi sáng. Chậm rãi, nhưng đều đặn.
- Ăn uống lành mạnh
• tăng rau, trái cây
• giảm muối, đường
• uống đủ nước
• bổ sung vitamin D, canxi theo hướng dẫn của bác sĩ gia đình (GP)
- Giữ não bộ hoạt động
NIA nói hoạt động trí tuệ giúp giảm nguy cơ suy giảm nhận thức.
Tui tập:
• đọc báo – có nghĩa đừng coi YouTube suốt ngày
• chơi sudoku
• nói chuyện với hàng xóm
• học dùng điện thoại (khó nhưng vui)
- Kiểm soát bệnh mạn tính
• đo huyết áp
• kiểm tra đường huyết
• khám định kỳ
• uống thuốc đúng giờ
- Giữ tinh thần thoải mái
• thiền
• cầu nguyện
• nghe nhạc
• tham gia hội cao niên
- Môi trường sống an toàn
• chống trơn trượt
• lắp tay vịn
• ánh sáng đủ
• sắp xếp đồ gọn
Con gái tui làm hết mấy cái ni trong nhà. Tui biết ơn lắm.
LỜI NHẮN
Tuổi 80 không phải là dấu chấm hết. Nó giống như mùa thu vàng – đẹp, chậm, sâu sắc. Nhưng cũng mong manh.
Tui viết bài ni để nhắn với bà con đồng niên:
• Đừng chủ quan.
• Đừng xấu hổ khi cơ thể thay đổi.
• Đừng nghĩ mình làm phiền con cháu.
• Đừng bỏ qua những dấu hiệu nhỏ.
Và quan trọng nhất:
• Hãy sống chậm, sống vui, sống an toàn.
• Tuổi già không phải để chịu đựng – mà để tận hưởng.
(Bài của 1 đọc giả Dân Việt News)
