Thạc sĩ Nguyễn Văn Phong và Nhà báo Nguyễn Ru, BBT Báo Dân Việt News

Làm báo, người ta thường nói nhiều về trách nhiệm, về tiếng nói xã hội, về quyền được thông tin và sứ mệnh phụng sự cộng đồng. Nhưng phía sau mỗi trang báo đến tay bạn đọc còn có biết bao điều ít được nhắc tới: những đêm thức muộn, những khoản chi âm thầm, những nỗi lo trước mỗi kỳ phát hành và cả câu hỏi luôn đau đáu: Làm gì để tờ báo tiếp tục tồn tại?

Đối với một tờ báo cộng đồng như Dân Việt News tại Australia, câu hỏi ấy lại càng day dứt hơn.

Ở những cơ quan truyền thông lớn, phía sau một bản tin là cả một guồng máy chuyên nghiệp, với ngân sách, nhân sự, kỹ thuật và hệ thống phát hành tương đối ổn định. Còn đối với báo chí cộng đồng, mỗi số báo được ra đời nhiều khi nhờ vào sự tận tâm của một nhóm người, một ít tiền quảng cáo từ các cửa hàng, doanh nghiệp và phần không nhỏ từ tiền túi của những người trực tiếp điều hành tờ báo.

Vậy vì sao vẫn làm?

Có lẽ câu trả lời nằm trong hai tiếng: yêu thương.

Đó là tình yêu dành cho giống nòi Việt, cho chữ viết và tiếng nói Việt; là sự trân trọng đối với văn hóa, cội nguồn và những giá trị đã theo mỗi người Việt vượt qua hàng ngàn cây số để đến sinh sống tại quốc đảo rộng lớn Australia này.

CÁI “ĐƯỢC” CỦA NGHỀ BÁO

Nếu chỉ nhìn bằng những con số thu vào, chi ra, làm báo cộng đồng có thể là một công việc khó lý giải. Nhưng có những giá trị không thể đo bằng lợi nhuận.

Cái được trước hết là được góp phần lưu giữ tiếng Việt nơi xứ người.

Giữa một xã hội đa văn hóa, nơi thế hệ trẻ học tập, làm việc và giao tiếp chủ yếu bằng tiếng Anh, mỗi trang báo tiếng Việt chính là một không gian để tiếng mẹ đẻ tiếp tục hiện diện. Một bài báo được đọc, một câu chuyện được kể lại, một cái tên Việt Nam được nhắc đến – tất cả đều là những hạt giống nhỏ bé nuôi dưỡng sợi dây nối liền các thế hệ.

Tờ báo không chỉ chuyển tải thông tin. Tờ báo còn lưu giữ ký ức.

Trong đó có câu chuyện của những người Việt đầu tiên đặt chân đến Australia với hai bàn tay trắng; những gia đình đã vượt qua khác biệt ngôn ngữ và văn hóa để xây dựng cuộc sống mới; những người lao động cần cù, những doanh nhân thành đạt, những người trẻ đang làm rạng danh cộng đồng. Có cả những phong tục, lễ hội, món ăn, câu ca và lời ăn tiếng nói mà nếu không được ghi chép, một ngày nào đó có thể phai nhạt trong trí nhớ của những thế hệ sinh ra và lớn lên trên đất Úc.

Làm báo cộng đồng còn được gặp gỡ và lắng nghe nhiều phận người. Mỗi cuộc đời là một câu chuyện; mỗi thành công đều có những tháng ngày gian khó phía sau. Khi những câu chuyện ấy được kể bằng sự tôn trọng và chân thành, người đọc không chỉ nhận được thông tin mà còn tìm thấy niềm tin, sự đồng cảm và đôi khi cả động lực để bước tiếp.

Cái được của người làm báo còn là được làm chiếc cầu nối.

Một thông báo về sinh hoạt cộng đồng, một chương trình văn hóa, một hoạt động từ thiện, một lễ hội truyền
thống hay một câu chuyện cần sự chung tay – khi được lan tỏa qua tờ báo sẽ giúp những người xa lạ tìm thấy nhau. Từ đó, cộng đồng trở nên gần gũi hơn, hiểu nhau hơn và cùng nhau gìn giữ một mái nhà tinh thần chung giữa quê hương thứ hai.

Đó là những điều rất lớn lao, dù đôi khi bắt đầu từ một trang báo nhỏ.

VÀ NHỮNG ĐIỀU ĐÃ MẤT

Nhưng để có được những giá trị ấy, người làm báo cũng phải chấp nhận nhiều mất mát.

Mất trước hết là thời gian. Là những ngày cuối tuần đáng lẽ dành cho gia đình nhưng phải đi dự sự kiện, gặp gỡ nhân vật, viết bài, sửa bản in. Là những đêm khuya vẫn còn dò từng lỗi chính tả, chỉnh từng tấm hình, sắp xếp từng trang báo để kịp thời hạn phát hành.

Rồi đến công sức, tiền bạc và cả những cơ hội riêng.

Báo in ngày càng đối diện với nhiều khó khăn: giá giấy, chi phí thiết kế, in ấn và phân phối đều tăng; trong khi nguồn thu quảng cáo ngày càng hạn hẹp. Thói quen tiếp nhận thông tin của công chúng cũng thay đổi nhanh chóng. Chỉ cần một chiếc điện thoại, người đọc có thể biết những gì đang xảy ra trên khắp thế giới
trong vài giây. Một tờ báo cộng đồng vì thế vừa phải duy trì bản in, vừa phải thích nghi với môi trường số, trong khi nguồn lực lại rất giới hạn.

Phần lớn các kỳ báo, tiền quảng cáo không đủ bù chi phí. Phần thiếu hụt ấy được bù bằng tiền cá nhân của chủ nhiệm báo. Không phải vì chủ nhiệm dư dả, càng không phải vì tờ báo mang lại lợi ích vật chất nào đặc biệt, mà chỉ vì không đành lòng nhìn một tiếng nói Việt phải ngừng lại.

Người làm báo còn có thể mất đi sự bình thản. Một bài viết chân thành chưa chắc đã được mọi người thấu hiểu. Một cách diễn đạt sơ suất có thể dẫn đến những phản ứng ngoài mong muốn. Người viết phải học cách lắng nghe, sửa mình và chịu trách nhiệm với từng câu chữ. Đôi khi phải chấp nhận cả những hiểu lầm, những lời phê bình, thậm chí là sự thờ ơ.

Nhưng có lẽ điều đáng sợ nhất không phải là thiếu tiền, thiếu người hay thiếu phương tiện. Điều đáng sợ nhất là một ngày nào đó, cộng đồng không còn cảm thấy tờ báo tiếng Việt là cần thiết.

TỜ BÁO KHÔNG THỂ SỐNG CHỈ BẰNG LÒNG YÊU NGHỀ

Tình yêu có thể giúp người ta bắt đầu và bền bỉ vượt qua nhiều năm tháng, nhưng một tờ báo không thể tồn tại lâu dài nếu chỉ dựa vào sự hy sinh của một vài cá nhân.

Dân Việt News hoạt động chủ yếu bằng tiền cá nhân cùng nguồn quảng cáo khiêm tốn từ một số cửa tiệm và doanh nghiệp. Sự đóng góp ấy đáng quý, nhưng chưa thể tạo nên một nền tảng vững chắc cho tương lai. Nếu tất cả trách nhiệm chỉ đặt lên vai Ban Biên tập và Ban Chủ nhiệm, đến một lúc nào đó, những đôi vai ấy cũng sẽ mỏi mệt.

Để tờ báo tiếp tục đồng hành cùng cộng đồng, cần có sự chung tay của chính cộng đồng.

Sự chung tay ấy không nhất thiết phải bắt đầu từ những điều lớn lao. Một doanh nghiệp dành ngân sách quảng cáo cho báo cộng đồng không chỉ là mua một vị trí giới thiệu sản phẩm; đó còn là góp phần nuôi dưỡng tiếng nói chung của người Việt. Một độc giả đón nhận tờ báo, giới thiệu cho bạn bè, gửi bài cộng tác, góp ý chân thành hoặc chia sẻ những bài viết hữu ích cũng chính là đang tiếp sức cho tờ báo.

Đặc biệt, những người trẻ có thể góp phần đưa báo chí tiếng Việt bước vào một hành trình mới. Các em có khả năng sử dụng công nghệ, sáng tạo nội dung và kết nối với nhiều nhóm độc giả khác nhau. Khi thế hệ đi trước trao lại ký ức, kinh nghiệm và vốn văn hóa; thế hệ sau mang đến tư duy mới cùng kỹ năng của thời đại số, tờ báo sẽ không chỉ tồn tại mà còn có thể phát triển mạnh mẽ hơn.

GIỮ MỘT TỜ BÁO LÀ GIỮ MỘT PHẦN QUÊ HƯƠNG

Australia rộng lớn, người Việt sinh sống rải rác ở nhiều tiểu bang và thành phố. Chính khoảng cách địa lý ấy càng khiến chúng ta cần những nhịp cầu chung. Một tờ báo tiếng Việt, dù khiêm tốn, vẫn có thể trở thành nơi gặp gỡ của ký ức và hiện tại, của thế hệ đi trước và thế hệ mai sau, của quê hương nguồn cội và quê hương đang cưu mang mình.

Sẽ có người hỏi: Trong thời đại mạng xã hội, một tờ báo cộng đồng còn cần thiết không?

Câu trả lời nằm ở chỗ chúng ta muốn trao lại điều gì cho con cháu. Nếu tiếng Việt chỉ còn được sử dụng trong vài câu giao tiếp trong gia đình, nếu những câu chuyện của cộng đồng không được ghi lại, nếu không còn một nơi nghiêm túc để gìn giữ và truyền tải các giá trị văn hóa, thì sự mất mát ấy không xảy ra trong một ngày. Nó diễn ra rất chậm, cho đến khi chúng ta nhận ra thì đã quá muộn.

Làm báo, có được và cũng có mất. Người làm báo có thể mất thời gian, tiền bạc, công sức và sự bình yên riêng. Nhưng đổi lại, họ được góp phần gìn giữ tiếng Việt, kết nối cộng đồng và lưu lại dấu chân của người Việt trên đất Australia.

Dẫu vậy, hành trình ấy không thể chỉ dựa vào nhiệt huyết của Ban Biên tập hay sự hy sinh của Ban Chủ nhiệm. Một tờ báo cộng đồng chỉ thực sự sống khi được cộng đồng đọc, tin tưởng, đóng góp và bảo vệ.

Bởi giữ cho Dân Việt News tiếp tục hiện diện không đơn thuần là giữ lại một tờ báo. Đó còn là giữ gìn chữ Việt, tiếng Việt và một phần hồn Việt giữa lòng Australia.

Chúng tôi làm báo bằng tình yêu. Nhưng để tình yêu ấy đi được đường dài, chúng tôi cần có bạn đọc đồng hành.

Phong Nguyen
Chủ nhiệm Dân Việt News