Tôi năm nay đã bước qua cái tuổi “thất thập cổ lai hy”, cái tuổi mà người ta bảo nên ngồi vuốt râu nhìn mây bay qua đỉnh tháp Sydney Opera House hay thong thả dạo bộ ngắm hoa phượng tím Jacaranda rụng đầy trên vỉa hè vùng Bankstown.

Sống ở đất Úc này đã hơn nửa đời người, chứng kiến bao mùa lá đổi màu, tôi cứ ngỡ cái đầu mình đã đủ
"sạn" để bình thản trước mọi giông bão. Ấy thế mà dạo gần đây, có những đêm tôi giật mình thức giấc lúc
ba giờ sáng, nằm im nghe tiếng gió rít qua khe cửa và thấy tâm trí mình trôi dạt về một miền ký ức xa xăm nào đó từ tận nửa thế kỷ trước. Tôi nhận ra một nghịch lý nực cười của tạo hóa: khi đôi chân ta chậm lại, thì bộ não ta lại bắt đầu tăng tốc đua xe Công Thức Một (Formula One). Người già chúng tôi, hóa ra lại là những kẻ “nghĩ nhiều” nhất thế gian.

Dạo gần đây, đi uống cà phê với mấy ông bạn già ở khu Cabramatta, tôi nghe người ta bàn tán rôm rả về
khái niệm "giải tỏa tâm lý". Có ông bạn lẩm cẩm còn tưởng đó là một bộ môn huyền thuật hay giải bùa chú gì đó của mấy thầy pháp bên quê nhà. Nhưng không, qua những trang tư liệu y khoa và các buổi trò chuyện với lớp trẻ, tôi mới ngộ ra: đó đơn giản là quá trình cởi trói cho những nút thắt trong lòng, giúp con người ta tìm lại sự cân bằng tinh thần bằng những liệu pháp khoa học. Và câu hỏi lớn nhất treo lơ lửng trên đầu những ông già bà lão tóc bạc phơ như chúng tôi luôn là: Vì sao càng lớn tuổi, người ta lại càng dễ nghĩ nhiều đến thế?

Để trả lời câu hỏi này, không thể chỉ đổ lỗi cho cái tuổi già lẩm cẩm. Các nghiên cứu lão khoa đã chỉ ra rằng khi chúng ta bước qua sườn dốc bên kia của cuộc đời, cấu trúc não bộ có sự thay đổi rõ rệt. Sự suy giảm nhẹ của thùy trước trán – nơi chịu trách nhiệm kiểm soát và bộ lọc thông tin – khiến các dòng suy nghĩ không còn được "gác cổng" nghiêm ngặt như trước. Nhưng quan trọng hơn cả là sự thay đổi về mặt sinh
hoạt xã hội. Người trẻ quay cuồng với hóa đơn, tiền thuê nhà tăng vọt, và nỗi ám ảnh khẳng định mình trên
mạng xã hội. Họ không có thời gian để nghĩ vì họ bận sống. Còn người già chúng tôi, sau khi nghỉ hưu, bỗng
nhiên có một thứ tài sản thừa mứa đến mức đáng sợ: thời gian trống. Khi không gian xung quanh trở nên im
ắng, tiếng ồn trong đầu sẽ tự động bật volume lên mức lớn nhất.

Cái sự nghĩ nhiều của tuổi già nó không giống cái lo của tuổi trẻ. Tuổi trẻ lo ngày mai ăn gì, làm sao thăng
tiến. Còn tuổi già lại bị nhốt vào những "vòng lặp của ký ức". Để tôi kể cho các anh các chị nghe chuyện của
ông bạn nối khố của tôi – lão Ba "bún bò". Lão Ba có một quán bún bò rất đông khách ở Sydney này. Cuộc
sống của lão nhìn ngoài vào thì ai cũng thèm: tiền bạc rủng rỉnh, con cái đỗ đạt làm bác sĩ, kỹ sư. Đùng một
cái, cậu con trai cả quyết định ly hôn vợ sau mười năm chung sống. Khỏi phải nói, lão Ba sốc nặng. Với tư tưởng phong kiến cũ kỹ mang theo từ quê nhà, lão coi chuyện ly hôn là một vết nhơ bẽ bàng.

Nhưng điều đáng sợ không phải là thực tế trước mắt, mà là cái vòng lặp tư duy sau đó. Lão giam mình trong phòng, đêm đêm thức trắng. Lão bắt đầu tua lại cuốn băng ký ức: ngày xưa lão nuôi con sai ở chỗ nào? Tại sao ngày xưa lão lại chọn cô con dâu đó? Rồi từ chuyện con trai, lão liên tưởng đến việc cuộc di dân năm xưa của mình có phải là sai lầm? Bộ não của lão Ba lúc đó hoạt động như một cỗ máy thời gian bị hỏng phanh, cứ chạy lùi về quá khứ rồi lại nhảy vọt tới tương lai để tự vẽ ra những kịch bản bi đát nhất về việc dòng họ tuyệt tự, cô đơn lúc lâm chung. Giới chuyên môn gọi đây là hội chứng "nhai lại suy nghĩ" (rumination), một dạng tổn thương tinh thần sâu sắc mà người cao niên rất dễ mắc phải.

Cái vòng lặp đó giống như một bãi lầy, càng giãy giụa ta càng lún sâu. Sự cô đơn của tuổi già ở xứ người đôi khi đáng sợ hơn cả cái lạnh của mùa đông nước Úc – năm nay xem như qua rồi! Từ những ký ức không vui, tâm trí bắt đầu sản sinh ra những mối lo vô hình: lo bệnh tật, lo chết chóc, lo mình trở thành gánh nặng
cho con cái. Sự lo lắng này nếu không được "giải tỏa tâm lý" kịp thời, sẽ dẫn đến những hội chứng tâm thần nguy hiểm, từ chứng quên phân ly cho đến trầm cảm kinh niên. Người Việt mình có một thói quen rất tai hại là đau chân đau tay thì chạy đi mua thuốc ngay, nhưng lòng đau, tim rỉ máu thì lại âm thầm chịu đựng, coi đó là "tính khí tuổi già" hoặc sợ người đời cười chê là "yếu đuối".

Thấy bạn mình ngày càng héo úa như tàu lá chuối gặp sương muối, tôi liền tức tốc kéo lão Ba đến gặp một
chuyên gia tâm lý tại trung tâm Sydney. Ban đầu, lão Ba giãy nảy lên như đỉa phải vôi: "Tôi có điên đâu mà ông dắt tôi đi gặp bác sĩ tâm thần!". Nhưng khi ngồi đối diện với vị chuyên gia, không gian yên tĩnh đã làm lão mềm lòng. Vị chuyên gia sử dụng các kỹ thuật chuyên sâu để giúp lão phân tích những cảm xúc dồn nén bấy lâu. Hóa ra, nỗi đau của lão Ba không chỉ đến từ việc con trai ly hôn, mà nó khơi gợi lại bóng đen quá khứ về sự đổ vỡ của chính cha mẹ lão ngày xưa – hiện tượng "di truyền" cảm xúc vô thức trong tâm lý học.

Vị chuyên gia đã chỉ cho chúng tôi "bài thuốc" quan trọng nhất để phá vỡ vòng lặp này: đó là đưa tâm trí trở về hiện tại. Khi bạn nghĩ về quá khứ, đó là trầm cảm; khi bạn nghĩ về tương lai, đó là lo âu; chỉ khi bạn sống ở hiện tại, bạn mới có bình an.

Để làm được điều đó, chúng tôi được hướng dẫn áp dụng các liệu pháp thực tế. Đầu tiên là liệu pháp viết
(Writing Therapy). Người ta chứng minh rằng, việc viết ra những suy nghĩ hỗn độn trong đầu là một cách cực kỳ hiệu quả để giải tỏa áp lực, thúc đẩy sự tha thứ và nuôi dưỡng lòng biết ơn. Lão Ba bắt đầu tập viết
nhật ký, bao nhiêu ấm ức lão trút hết lên trang giấy thay vì giữ trong lòng.

Biện pháp thứ hai là phương pháp "Thức tỉnh giác quan" (Grounding Techniques). Mỗi khi thấy tâm trí chuẩn bị "bay" về những miền lo lắng, tôi và lão Ba lại thực hành bài tập 5-4-3-2-1: nhìn 5 vật xung quanh, chạm vào 4 thứ, nghe 3 âm thanh, ngửi 2 mùi hương và nếm 1 vị. Cách này ép bộ não phải ngắt kết nối với những ảo tưởng trong đầu để quay về với thực tại vật lý trước mắt. Chúng tôi cũng tích cực tham gia vào các hoạt
động cộng đồng, như đi nghe nhạc tại một đêm gala văn hóa của người đồng hương. Việc kết nối xã hội
giúp người già xóa bỏ cảm giác bị cô lập, mang lại nguồn năng lượng tích cực mới. Sau vài tuần kiên trì "thông cống" tâm lý, lão Ba như trút bỏ được tảng đá ngàn cân. Lão bước ra khỏi phòng khám, thở phào một hơi dài và bảo tôi: "Ừ, hóa ra đời người như dòng nước, khúc nào nghẹt thì mình thông, việc gì phải tự làm
khổ mình hả ông?". Nhìn bạn mình tìm lại được nụ cười, tôi cũng thấy lòng mình nhẹ tênh. "Giải tỏa tâm lý" suy cho cùng không phải là cái gì quá cao siêu, nó đơn giản là học cách chấp nhận rằng quá khứ đã qua, tương lai chưa tới, và món quà duy nhất chúng ta đang có chính là khoảnh khắc hiện tại này. Hãy cảm tạ
Đức Chúa Trời về mọi thứ mình đang được hưởng ở đời này kể cả không khí mình được cho không. Đừng đợi đến khi cái cống tâm lý nó tắc nghẽn hoàn toàn mới cuống cuồng đi sửa. Hãy học cách cởi mở, dũng
cảm đối diện với những góc tối của bản thân để sống những năm tháng xế chiều một cách trọn vẹn và an nhiên nhất.

BBT Dân Việt News