Xông nhà ngày Tết: Nên duy trì hay không ?
Tục lệ xông nhà (hay “nhập trạch đầu năm”) xuất hiện từ thời Nho giáo ảnh hưởng mạnh vào đời sống Việt. Người xưa tin rằng:
• Năm mới mở đầu bằng ai thì vận khí của người đó sẽ “định hướng” cho cả năm.
• Người đầu tiên bước vào nhà sau giao thừa mang theo “khí” của bản mệnh họ.
• Nếu hợp tuổi – hợp mệnh – hợp tính, gia chủ sẽ gặp may mắn. Tín ngưỡng này hòa quyện với quan niệm âm dương – ngũ hành, tạo thành một phong tục kéo dài đến nay.
Xông nhà diễn ra như thế nào? Tùy vùng mà có khác biệt, nhưng thường gồm:
• Người được chọn bước vào nhà đầu tiên sau giao thừa.
• Mang theo lời chúc, đôi khi kèm theo vật tượng trưng như lộc, bao lì xì, nhành cây.
• Gia chủ đón tiếp bằng trà, bánh, lời chúc lại.
Điều quan trọng nhất không phải là nghi thức, mà là tâm trạng vui vẻ, hòa khí.
Trong tục lệ xông nhà, việc chọn người hợp tuổi với gia chủ là quan trọng hơn cả.
Người xưa tin rằng:
• Tuổi hợp → mang lại may mắn.
• Tuổi xung → dễ gây xui rủi.
• Người tính tình vui vẻ → mang năng lượng tốt.
• Người đang gặp vận đen → nên tránh để không “lây xui”.
Nhưng nếu nhìn bằng con mắt hiện đại, đây là một hệ thống tâm lý – xã hội, không phải quy luật siêu nhiên.
Ý nghĩa thực sự:
• Gia chủ muốn bắt đầu năm mới bằng cảm giác an tâm.
• Người xông nhà là biểu tượng của “khởi đầu tốt đẹp”.
• Việc chọn người hợp tuổi giúp gia chủ cảm thấy chủ động, không bị động trước năm mới.
Nói cách khác, xông nhà là một nghi thức tạo niềm tin.
THỰC TẾ: XÔNG NHÀ CÓ ẢNH HƯỞNG THẬT KHÔNG?
Nếu xét theo khoa học, câu trả lời là “không”.
Nếu xét theo tâm lý, câu trả lời là “Có”.
Một khởi đầu vui vẻ, được chúc tụng, được quan tâm – tất nhiên tạo cảm giác tốt.
Một khởi đầu căng thẳng, lo lắng, cãi vã – dễ khiến cả năm mang màu sắc tiêu cực.
Tức là, xông nhà không quyết định vận mệnh, nhưng quyết định tâm trạng của chủ nhà.
CÓ THAY ĐỔI THEO THỜI GIAN VÀ VẬN MỆNH ĐẤT NƯỚC KHÔNG?
Theo thời gian và vận mệnh đất nước, tục lệ xông nhà cũng có phần uyển chuyễn cách rõ rệt.
Thời chiến tranh
• Người ta không quá câu nệ tuổi tác.
• Quan trọng là người thân còn sống, còn về được nhà.
Thời khó khăn
• Xông nhà đơn giản, chủ yếu là hàng xóm thân thiết.
• Ít ai tính tuổi vì đời sống khó khăn, ai đến chúc Tết là quý.
Thời kinh tế sáng lạn
• Tục xông nhà “hồi sinh” mạnh.
• Nhiều người xem tuổi kỹ lưỡng, thậm chí thuê người xông nhà.
Tục lệ này biến đổi theo tâm lý xã hội: khi đời sống bất ổn, người ta càng cần niềm tin.
NGƯỜI THÀNH PHỐ – NÔNG THÔN HẢI NGOẠI: MỖI NƠI MỘT CÁCH
Ngày nay, có thể nói hình thức xông chi phối bởi nơi sinh sống.
Người thành phố
• Giữ tục xông nhà ở mức nhẹ nhàng.
• Ít quan tâm đến tuổi, chủ yếu chọn người vui vẻ, hợp tính.
• Nhiều gia đình tự xông nhà bằng cách để một thành viên ra ngoài rồi bước vào lại.
Người nông thôn
• Giữ tục xông nhà truyền thống hơn.
• Chọn tuổi kỹ, tránh người “đang gặp chuyện buồn”.
• Xông nhà là chuyện cả làng đều biết, mang tính cộng đồng.
Người Việt hải ngoại
• Giữ tục này như một cách nhớ quê.
• Ít quan tâm đến tuổi vì môi trường sống khác.
• Tập trung vào lời chúc và tinh thần sum họp.
NGƯỜI THEO ĐẠO CƠ ĐỐC VÀ TỤC XÔNG NHÀ
Đây là điểm khác biệt rõ rệt giữa người theo đạo Cơ Đốc (gồm Công Giáo và Tin Lành) và người thờ cúng tổ tiên, theo Phật Giáo…
Vì sao họ không kiêng xông nhà?
• Họ tin rằng Thiên Chúa mới là nguồn phướcc lành, không phải tuổi tác hay bản mệnh.
• Không có khái niệm “hợp tuổi – kỵ tuổi” trong giáo lý.
• Không tin rằng ai đó có thể “mang xui” hoặc “mang hên” đến cho người khác.
• Tết với họ là lễ văn hóa, không phải lễ tâm linh.
Vì vậy, họ đón khách đầu năm một cách tự nhiên, không chọn lọc.
Nhưng họ vẫn giữ tinh thần Tết:
• Chúc nhau điều lành.
• Gặp gỡ, sum họp.
• Giữ hòa khí trong gia đình.
Họ bỏ phần tín ngưỡng dân gian, nhưng giữ phần văn hóa.
CÓ NÊN DUY TRÌ TỤC XÔNG NHÀ KHÔNG?
Nên duy trì khi:
• Nó tạo niềm vui, sự háo hức.
• Nó giúp gia đình cảm thấy an tâm.
• Nó là dịp để gắn kết với người thân, hàng xóm.
Nên tránh khi:
• Gây áp lực cho người khác (ví dụ: “nhà tôi kỵ tuổi anh, anh đừng đến”).
• Làm tổn thương người đang gặp chuyện buồn.
• Khiến gia chủ lo lắng quá mức.
• Trở thành dịch vụ “thuê người xông nhà” mang tính mê tín.
Tục lệ đẹp khi nó không làm ai buồn.
Như vậy, xông nhà không quyết định vận mệnh của một năm. Nhưng nó quyết định tâm thế của ngày đầu năm.
Tết, suy cho cùng, không phải là cuộc thi xem ai giữ nhiều kiêng kỵ hơn, cũng không phải là thời điểm để sợ hãi những điều vô hình. Tết là khoảnh khắc để con người tự làm mới mình, để gia đình mở lòng với nhau, để cộng
đồng nối lại những sợi dây tình cảm đôi khi bị đứt quãng bởi nhịp sống bận rộn.
Những kiêng kỵ – trong đó có tục xông nhà – tồn tại vì chúng đáp ứng một nhu cầu rất người: mong một khởi đầu tốt đẹp. Khi xã hội còn nhiều bất trắc, con người càng cần những nghi thức giúp họ cảm thấy an tâm. Khi đời sống ổn định hơn, những nghi thức ấy tự nhiên nhẹ đi, trở thành nét văn hóa hơn là mệnh lệnh tâm linh.
Người theo đạo Cơ đốc không giữ tục xông nhà hay nhiều kiêng kỵ khác không phải vì họ xa rời truyền thống, mà vì họ có một hệ thống niềm tin khác để nương tựa. Người thành phố giữ tục nhẹ nhàng hơn vì nhịp sống hiện đại khiến họ thực tế hơn. Người nông thôn giữ nhiều hơn vì cộng đồng gắn bó và tín ngưỡng dân gian vẫn là nền tảng. Người Việt hải ngoại giữ những gì gợi nhớ quê hương, bỏ những gì không phù hợp với môi trường mới.
Nhìn rộng ra, sự khác biệt ấy không làm Tết mất đi bản sắc. Ngược lại, nó cho thấy văn hóa Việt Nam có khả năng thích ứng mạnh mẽ, biết dung hòa giữa truyền thống và hiện đại, giữa tín ngưỡng và lý trí, giữa quê nhà và xứ người.
Điều quan trọng nhất không phải là kiêng hay không kiêng, xông nhà hay không xông nhà, mà là tinh thần Tết: sự tử tế, sự hòa thuận, sự hướng thiện và niềm tin vào điều tốt lành. Khi những giá trị ấy còn, Tết vẫn trọn vẹn — dù ở bất kỳ miền đất nào, trong bất kỳ tôn giáo nào, hay giữa bất kỳ hoàn cảnh nào của cuộc đời.
R.N. (viết riêng cho Dân Việt News)
