Tết của người Việt có một điều kỳ lạ: dù trong năm có giận hờn, có hiểu lầm, có những câu nói lỡ lời khiến hai bên “cạch mặt”, thì đến Tết, gặp nhau vẫn cười. Cái cười ấy không phải lúc nào cũng thoải mái, đôi khi hơi gượng, hơi ngượng, nhưng vẫn là cười. Vì sao? Vì người Việt có một thứ gọi là ân tình – một khái niệm mềm mại như tấm bánh tráng nhúng nước, nhưng dai bền như sợi dây ràng buộc cả chòm xóm, khu phố.
Ân tình, nói theo kiểu sách vở, là sự gắn bó, biết ơn, thương mến giữa người với người. Nhưng nói theo kiểu Việt Nam, ân tình là thứ “không nói mà hiểu”, “không ghi mà nhớ”, “không đòi mà vẫn trả”.
Ân tình là:
• Bát cháo gà hàng xóm mang sang khi nhà cóngười bệnh.
• Cái áo cũ mẹ giữ lại cho đứa cháu nghèo.
• Lời xin lỗi không nói thành lời nhưng thể hiện bằng việc gắp miếng ngon cho nhau trong mâm cơm.
• Cái gật đầu nhẹ khi gặp lại người từng làm mình buồn, như muốn nói: “Thôi bỏ qua đi, Tết mà.”
Ân tình là thứ không đo bằng tiền, không cân bằng lý, mà đo bằng… tim. Người Việt vốn sống trong làng xã, trong khu phố, trong “con hẻm”, trong những mối quan hệ chằng chịt như mạng nhện. Mạng nhện ấy giữ người ta lại với nhau, dù đôi khi cũng làm người ta vướng víu.
Và Tết chính là lúc mạng nhện ấy sáng lên, lung linh như sương mai trên cành đào.
Vì sao người Việt dễ bỏ qua cho nhau vào dịp Tết?
Có ba nguồn ảnh hưởng lớn: văn hoá, tâm linh và… thói quen sống cộng đồng.
- Ảnh hưởng văn hoá: Tết là thời điểm “làm mới”
Người Việt quan niệm: năm mới phải sạch sẽ, nhẹ nhàng, không mang theo oán hờn.
Giận nhau mà không làm hoà thì… xui.
Nói nặng lời ngày đầu năm thì… mất lộc.
Gặp nhau mà không cười thì… mất vía.
Thế là dù trong lòng còn chút gai, người ta vẫn cố gắng mỉm cười. Cái cười ấy không phải giả tạo, mà là một cách “gỡ nút” rất Việt Nam: nhẹ nhàng, tế nhị, không cần phân tích dài dòng.
- Ảnh hưởng tâm linh: Tết là lúc tổ tiên chứng giám
Người Việt tin rằng tổ tiên về thăm nhà trong ba ngày Tết.
Mà trước mặt ông bà, con cháu phải hoà thuận. Không lẽ để tổ tiên nhìn thấy cảnh mặt nặng mày nhẹ?
Thế là người ta tự điều chỉnh cảm xúc, tự “hạ hoả”, tự nhắc mình:
“Thôi, Tết mà, bỏ qua đi.”
- Ảnh hưởng cộng đồng: sống gần nhau thì phải thương nhau
Ngày xưa, cả làng sống dựa vào nhau: mượn nhau cái cuốc, nhờ nhau gặt lúa, trông nhau con gà, con heo. Giận nhau lâu thì… bất tiện. Tết là dịp để nối lại, để tiện đường sống tiếp.
Ngày nay, dù đô thị hoá mạnh, tinh thần ấy vẫn còn. Người Việt vẫn thích “hoà cả làng”, vẫn thích “dĩ hoà vi quý”, vẫn thích “đầu năm vui vẻ”.
Tết trở thành một cái cớ tuyệt vời để làm điều mà trong năm người ta ngại làm: làm hoà.
Tâm trạng ân tình này sẽ kéo dài được bao lâu nữa?
Một câu hỏi vừa buồn vừa thật.
Thực tế, xã hội càng hiện đại, con người càng cá nhân hoá. Người ta sống trong căn hộ riêng, đi làm bằng xe riêng, ăn uống theo lịch riêng. Sự phụ thuộc lẫn nhau giảm đi, kéo theo sự cần thiết của “ân tình” cũng giảm.
Nhưng ân tình không biến mất. Nó chỉ… thay hình đổi dạng.
• Ngày xưa, ân tình là “cho nhau củ khoai”.
• Ngày nay, ân tình là “mua giúp nhau ly cà phê”.
• Ngày xưa, ân tình là “qua nhà chúc Tết”.
• Ngày nay, ân tình là “gửi tin nhắn chúc Tết lúc giao thừa”.
Tâm trạng “Tết là để bỏ qua” vẫn còn, nhưng có thể không mạnh như xưa. Người trẻ có xu hướng rạch ròi hơn: ai tốt thì chơi, ai không hợp thì… thôi. Họ ít khi cố gắng duy trì những mối quan hệ gượng ép.
Tuy vậy, khi Tết đến, ngay cả người trẻ cũng mềm lòng. Có thể họ không đến tận nhà, nhưng họ vẫn gửi lời chúc, vẫn thả một cái “heart” vào tấm hình gia đình, vẫn gọi video cho ông bà.Ân tình không mất – nó chỉ chuyển sang dạng… kỹ thuật số.
Giới trẻ ngày nay có còn giữ được tinh thần ấy không?
Có – nhưng theo cách của họ.
Giới trẻ không thích hình thức. Họ không thích những lời chúc rập khuôn, không thích những cuộc gặp gỡ gượng ép. Nhưng họ lại rất chân thành khi đã chọn ai để thương.
Họ có thể:
• Không chúc Tết cả xóm, nhưng sẽ chúc Tết đúng người họ quý.
• Không đến nhà họ hàng xa, nhưng sẽ dành thời gian cho bố mẹ.
• Không ép mình làm hoà với người từng làm tổn thương họ, nhưng sẽ chủ động hàn gắn với người họ trân trọng.
Giới trẻ không “hoà cả làng”, nhưng họ “hoà đúng người”.
Đó cũng là một dạng ân tình – tinh gọn hơn, chọn lọc hơn, nhưng không kém phần sâu sắc – “ân tình kiểu bỏ túi”.
Nếu truyền thống này thay đổi, điều gì sẽ xảy ra trong tâm tư mỗi người?
Nếu một ngày nào đó, người Việt không còn dùng Tết để làm hoà, để nối lại tình thân, để cười xoá bỏ giận hờn, thì Tết sẽ mất đi một phần linh hồn.
Điều sẽ xảy ra là:
• Tết trở nên “kỹ thuật” hơn, ít cảm xúc hơn Không còn những cái bắt tay bất ngờ.
Không còn những nụ cười “thôi bỏ qua đi”.
Không còn những cuộc gặp gỡ khiến người ta nhẹ lòng.
Tết sẽ chỉ còn là kỳ nghỉ – không phải là kỳ “nghỉ ngơi trong tâm hồn”.
• Con người dễ cô đơn hơn
Khi không còn những dịp để hàn gắn, những vết nứt nhỏ sẽ thành vết nứt lớn.
Người ta sẽ xa nhau dần, không phải vì ghét nhau, mà vì… không có lý do để gần lại.
• Mỗi người sẽ phải tự chữa lành một mình
Ngày xưa, Tết giúp người ta “reset” cảm xúc.
Ngày nay, nếu không còn truyền thống ấy, mỗi
người sẽ phải tự tìm cách chữa lành – đôi khi khó hơn, lâu hơn.
• Nhưng cũng có mặt tích cực
Sự thay đổi có thể giúp người ta sống thật hơn, không phải gượng cười, không phải duy trì những mối quan hệ không còn ý nghĩa.
Tết sẽ trở thành dịp để sống đúng với cảm xúc, không phải sống theo kỳ vọng xã hội.
Xem như vậy, ân tình là sợi chỉ đỏ nối người Việt với nhau – và Tết là lúc sợi chỉ ấy sáng nhất
Dù xã hội thay đổi, dù giới trẻ có cách sống khác, ân tình vẫn là một phần của người Việt. Nó có thể mỏng đi, có thể biến dạng, nhưng không biến mất.
Tết là dịp để người Việt:
• Nhìn lại những điều đã qua.
• Buông bỏ những điều nặng lòng.
• Nối lại những điều dang dở.
• Và mỉm cười với nhau – dù chỉ một lần trong năm.
Vì ân tình, với người Việt, không phải là nghĩa vụ.
Nó là… bản năng.
BBT Dân Việt News, Tết Bính Ngọ 2026
