Dưới những ngày Tết rực rỡ, khi phố xá lấp lánh sắc hoa và lòng người chùng xuống sau một năm bươn chải, hình ảnh người Việt rộn rã bước vào chùa, nhà thờ, hội thánh hay những nơi thờ tự linh thiêng đã trở thành một nét văn hoá quen thuộc. Đó không chỉ là một thói quen, mà còn là một trạng thái tâm linh đặc biệt: vừa tìm về cội nguồn, vừa gửi gắm hy vọng, vừa tự soi lại mình trong khoảnh khắc giao mùa.

- Nguồn gốc của thói quen đi lễ đầu năm
Tập tục này bắt nguồn từ rất xa, từ khi người Việt còn sống trong nền văn hoá nông nghiệp lúa nước. Con người phụ thuộc vào thiên nhiên, nên niềm tin vào thần linh, tổ tiên, vào những lực lượng siêu nhiên trở thành chỗ dựa tinh thần. Mỗi dịp Tết đến, họ đi lễ để:
• Tạ ơn vì một năm đã qua, dù khó khăn hay thuận lợi.
• Cầu an cho gia đình bình yên, mùa màng tốt tươi, công việc hanh thông.
• Gửi gắm ước vọng về một khởi đầu mới.
Khi Công Giáo, Tin Lành, Cao Đài, Hoà Hảo… có mặt tại Việt Nam, tinh thần ấy không mất đi mà chỉ chuyển hoá. Người theo đạo đến nhà thờ, hội thánh; người theo tín ngưỡng dân gian đến chùa, đền, miếu. Dù hình thức khác nhau, nhưng động lực sâu xa vẫn giống nhau: tìm sự bình an trong tâm hồn.

- Vì sao thói quen này vẫn được duy trì?
Dù xã hội hiện đại đã thay đổi rất nhiều, nhu cầu tâm linh vẫn không hề giảm. Con người càng bận rộn, càng chịu nhiều áp lực, thì càng cần một nơi để:
• Tĩnh lại sau những tháng ngày chạy theo công việc.
• Tự soi chiếu những điều đã làm được và chưa làm được.
• Tìm cảm giác được che chở, dù chỉ là trong khoảnh khắc.

Đi lễ đầu năm vì thế không chỉ là tín ngưỡng, mà còn là một cách chăm sóc sức khoẻ tinh thần. Nó giống như một nghi thức giúp con người “reset” lại cảm xúc, để bước vào năm mới với tâm thế nhẹ nhàng hơn.

- Ảnh hưởng đến đời sống và hành vi ra sao?
Đối với đời sống cá nhân
Đi lễ đầu năm giúp nhiều người:
• Cảm thấy an tâm, bớt lo âu.
• Có động lực để bắt đầu lại.
• Nuôi dưỡng lòng biết ơn và sự khiêm nhường.
Một người bước ra khỏi chùa hay nhà thờ thường nhẹ nhõm hơn khi bước vào. Không phải vì họ tin chắc mọi điều sẽ thành sự thật, mà vì họ đã có một khoảnh khắc để thở, để buông, để hy vọng.

Đối với hành vi
Nhiều người sau khi đi lễ thường:
• Sống chậm rãi hơn trong những ngày đầu năm.
• Cố gắng làm điều thiện, tránh xung đột, tránh nói lời nặng nề.
• Giữ tâm thế cẩn trọng, vì họ tin “đầu năm suôn sẻ thì cả năm may mắn”.

Dù mang màu sắc tín ngưỡng, những hành vi ấy lại có tác dụng tích cực: giúp cộng đồng sống hoà nhã hơn trong dịp Tết.

Đối với công việc và làm ăn
Trong tâm thức người Việt, “có thờ có thiêng, có kiêng có lành”. Đi lễ đầu năm được xem như:
• Một cách cầu may cho việc kinh doanh.
• Một cách tạo niềm tin để mạnh dạn bắt đầu dự án mới.
• Một cách giữ cân bằng tâm lý, giúp họ tự tin hơn khi ra quyết định.

Dù không thể chứng minh bằng khoa học, nhưng niềm tin ấy lại có tác dụng thực tế: người có niềm tin thường kiên trì hơn, bớt sợ hãi hơn, và đó chính là yếu tố giúp họ thành công.

- So sánh thời xưa và thời hiện đại
Thời xưa
• Đi lễ là nghi thức bắt buộc trong nhiều gia đình.
• Mang tính cộng đồng rất mạnh: cả làng cùng đi, cả họ cùng cúng.
• Người ta đi lễ với tâm thế kính sợ thần linh.

Thời hiện đại
• Đi lễ mang tính tự nguyện nhiều hơn.
• Người trẻ đi lễ không chỉ để cầu may mà còn để tìm sự bình yên.
• Nhiều người xem đó như một hoạt động văn hoá, không quá nặng về tín ngưỡng.
• Một số nơi trở thành điểm du lịch tâm linh, vừa linh thiêng vừa nhộn nhịp.

Dù thay đổi, nhưng cốt lõi vẫn còn: đi lễ là cách người Việt kết nối với truyền thống và với chính mình.

- Giới nào giảm thói quen đi lễ trong dịp Tết?
Người trẻ
Đây là nhóm giảm rõ nhất. Lý do:
• Lối sống nhanh, bận rộn.
• Ít gắn bó với tín ngưỡng truyền thống.
• Tết trở thành dịp du lịch, gặp gỡ bạn bè hơn là nghi lễ tâm linh.

Tuy vậy, nhiều người trẻ vẫn đi lễ theo cách riêng: không cầu xin nhiều, chỉ đứng yên vài phút để cảm nhận sự tĩnh lặng.

Người trung niên và người già
Họ vẫn duy trì thói quen này rất mạnh, vì:
• Gắn bó với truyền thống.
• Cần sự bình an sau những biến động cuộc đời.
• Tìm thấy ý nghĩa trong việc cầu cho con cháu.

Nam hay nữ?
Phụ nữ thường đi lễ nhiều hơn, vì họ là người giữ lửa gia đình, lo toan nhiều, nên nhu cầu tìm sự an yên cũng lớn hơn.

- Nên hay không nên duy trì?
Đi lễ đầu năm không phải là điều bắt buộc, nhưng là một nét đẹp nếu được thực hiện với tâm thế đúng:
• Nên nếu đó là cách giúp ta sống chậm lại, biết ơn hơn, hướng thiện hơn.
• Nên nếu nó giúp ta kết nối với truyền thống và gia đình.
• Không nên nếu biến nó thành mê tín, đặt gánh nặng lên bản thân hoặc người khác.
• Không nên nếu xem đó là “mua bán may mắn”, càng cúng nhiều càng được nhiều.

Đi lễ đẹp nhất khi ta đi bằng tấm lòng nhẹ nhàng,không xin quá nhiều, chỉ mong đủ bình an để sống tử tế.

Người Sydney