Có những chiếc ghế chẳng bao giờ được gọi tên, chẳng ai đặt lịch để ngồi, nhưng nếu một ngày người ta đem nó đi, cả căn phòng bỗng nhiên có vẻ thiếu mất một điều gì đó.
Buổi chiều ở nhà bà Sáu thường có thứ nắng xiên rất hiền, đi qua cửa sổ rồi nằm lại trên sàn như một tấm khăn mỏng. Trong góc phòng khách, chiếc ghế gỗ cũ vẫn kê ở đó, hơi nghiêng một chút như người già đứng lâu mỏi chân. Không ai ngồi. Ít nhất là từ ngày ông Sáu mất.
Con cháu nhiều lần đề nghị đổi chiếc ghế mới. “Cũ quá rồi mẹ ơi,” đứa thì nói. “Để ông ngoại về ngồi nữa chắc?” đứa thì đùa. Bà Sáu chỉ cười, cái kiểu cười của người biết rõ mình đang giữ gì nhưng không muốn giải thích. Có những câu hỏi trong gia đình mà câu trả lời, nếu nói ra, sẽ làm người nghe buồn hơn là hiểu.
Chiếc ghế ấy từng là nơi ông Sáu bắt đầu ngày mới: ly cà phê đen, tờ báo, và đôi khi là một giấc ngủ gật rất… có phong cách. Buổi tối, ông ngồi đó xem thời sự, bình luận những chuyện mà cả nhà nghe đến mức thuộc lòng. Hễ quảng cáo là ông đứng dậy đi lấy nước, rồi quên mất mình định làm gì. “Ba đi đâu vậy?” – “Ba… đi…” – rồi ông đứng giữa nhà suy nghĩ như đang giải một bài toán khó. Cả nhà cười. Bây giờ, người
hay quên ấy lại trở thành người mà cả nhà nhớ nhất.
Một chiếc ghế, nhiều câu chuyện
Trong nhiều gia đình Việt, phòng khách không chỉ là nơi tiếp khách. Đó là nơi người ta ngồi với nhau, uống trà, ăn trái cây, bàn chuyện cưới hỏi, chuyện tiền bạc, chuyện bệnh tật, chuyện con cháu – nói chung là mọi thứ trên đời. Những vật dụng trong phòng vì thế cũng mang theo lịch sử riêng của gia đình.
Chiếc bàn từng đặt mâm trái cây ngày Tết. Bộ tách trà mang từ Việt Nam sang Úc. Cái tủ nhỏ chứa những tấm hình cũ. Và chiếc ghế – món đồ mà chẳng ai nghĩ sẽ trở thành một “nhân chứng”.
Nó chứng kiến người ta đến rồi đi. Một đứa trẻ từng ngồi đó học bài, nay đã thành người lớn. Một người cha từng ngồi đó chờ con đi học về. Một người mẹ từng ngồi đó bóc tỏi, nhặt rau. Một ông cụ từng ngồi đó nghe điện thoại từ quê nhà.
Đồ vật trong nhà thường bị đánh giá bằng câu hỏi: “Còn dùng được không?” hơn là “Nó đã đi cùng mình bao lâu rồi?” Nhưng ký ức không chỉ nằm trong đầu. Nó nằm trong tay vịn của chiếc ghế, trong tiếng kéo ghế trên nền gạch, trong cái khoảng trống nơi một người từng ngồi.
Người không còn đó, nhưng chỗ của người vẫn còn
Có một điều lạ: con người có thể biến mất khỏi căn nhà rất nhanh, nhưng dấu vết của họ thì ở lại rất lâu.
Một đôi dép cũ dưới gầm giường. Một chiếc áo khoác treo sau cửa. Một cái ly trên kệ. Và một chiếc ghế vẫn ở đúng chỗ cũ.
Không phải vì gia đình không biết người ấy đã mất. Mà vì biết quá rõ nên những vật ấy trở thành một cách khác để nhớ.
Trong tâm lý học có khái niệm continuing bonds – mối liên kết tiếp diễn. Nghĩa là sau khi một người qua đời, tình cảm với họ không nhất thiết phải biến mất. Con người có thể tiếp tục giữ một mối liên hệ mang tính biểu
tượng với người đã khuất, đưa họ vào đời sống hiện tại theo một hình thức khác.
Một người góa vợ giữ chiếc ghế của vợ. Một người con giữ chiếc đồng hồ của cha. Một bà mẹ giữ cái chén mà đứa con từng thích dùng.
Không phải vì họ không chịu buông bỏ. Đôi khi, đó chỉ là cách họ học cách sống tiếp.
Người Việt và những chỗ ngồi để dành
Trong nhiều gia đình Việt, chuyện “để dành một chỗ” là điều rất tự nhiên. Ngày giỗ, người ta dọn mâm cơm và nhắc tên người đã mất. Tết đến, bàn thờ được lau dọn cẩn thận. Trong nhà có những vật dụng cũ được giữ lại không phải vì chúng còn cần thiết, mà vì chúng thuộc về một thời đã qua.
Với những gia đình di cư, điều này càng rõ hơn. Một chiếc ghế mang từ Việt Nam sang Úc có thể chẳng đáng bao nhiêu tiền, nhưng nó đã theo gia đình qua một chặng đường dài: từ căn nhà cũ, qua những lần chuyển nhà, qua những năm tháng con cái trưởng thành.
Con cháu nhìn thấy một cái ghế. Cha mẹ nhìn thấy ba mươi năm.
Hai cách nhìn ấy không hẳn đúng – sai. Chỉ là mỗi thế hệ nhìn một món đồ bằng một quãng đời khác nhau.
Đừng vội vứt chiếc ghế đi
Có một thời người ta thích nói rằng phải “buông bỏ quá khứ để bước tiếp”. Điều đó đúng, nhưng chưa đủ.
Con người có thể bước tiếp mà vẫn nhớ. Có thể mở cửa cho ngày mai mà không cần đóng sầm cánh cửa
của hôm qua.
Ta không khóc vì cái ghế. Ta khóc vì người từng ngồi trên đó. Và sâu hơn nữa, ta khóc vì chính mình của
những ngày ấy – một phiên bản trẻ hơn, đông đủ hơn, vô tư hơn mà thời gian không thể trả lại.
Chiếc ghế vì thế trở thành một “hộp thời gian” rất giản dị. Chỉ cần nhìn thấy nó, cả một buổi chiều có thể quay về: một giọng nói, một tiếng cười, một câu trách nhẹ, một bàn tay đặt lên vai.
Nhưng chiếc ghế cũng phải được ngồi
Ký ức không nên biến ngôi nhà thành bảo tàng. Chiếc ghế có thể được giữ lại, nhưng rồi một ngày, người cháu có thể ngồi lên đó đọc sách. Một đứa trẻ có thể leo lên nghịch ngợm. Một người khách có thể ngồi xuống uống trà. Thậm chí chính bà Sáu, sau nhiều năm, có thể ngồi vào chiếc ghế ấy và bật cười khi nhớ
ông Sáu từng ngủ gật ở đó nhưng cứ nói là “đang suy nghĩ”.
Đó mới là lúc ký ức thật sự sống: khi nó được kể lại, được chia sẻ, được truyền đi.
Chiếc ghế trống cũng là một phần của gia đình
Có những thứ trong nhà càng cũ càng khó thay.Không phải vì chúng còn tốt, mà vì chúng đã chứng kiến quá nhiều. Một chiếc ghế trống có thể khiến căn phòng buồn đi, nhưng nó cũng có thể nhắc người ta rằng căn
phòng này từng đầy tiếng nói, từng có người chờ nhau, từng có những buổi chiều chẳng có gì đặc biệt.
Mà chính những buổi chiều “chẳng có gì đặc biệt” ấy lại thường là thứ người ta nhớ nhất.
Lần sau khi bước vào phòng khách và nhìn thấy một chiếc ghế không ai ngồi, đừng vội nghĩ nó đang thừa.
Biết đâu chiếc ghế ấy đang giữ một câu chuyện. Biết đâu nó đang giữ một người. Hoặc ít nhất, nó đang
giữ lại một phần của chúng ta – phần đã từng ngồi ở đó, từng yêu thương ai đó, từng có một mái nhà đầy tiếng người.
Một ngày nào đó, chiếc ghế có thể phải sửa, phải đóng lại chân, phải thay lớp đệm. Nhưng nếu gia đình còn muốn giữ, cứ giữ. Không phải để sống mãi trong quá khứ, mà để nhớ rằng mình đã đi từ đâu tới.
Bởi trong một gia đình, có những chỗ ngồi không chỉ dành cho người đang có mặt. Có những chiếc ghế
trống dành cho ký ức – và đôi khi, chính ký ức ấy làm cho một căn nhà trở thành một mái nhà.
BBT Dân Việt News
Nguồn tham khảo
•Elise van den Hoven, Daniel Orth & Annemarie Zijlema, “Possessions and memories”, Current Opinion in Psychology, 2021 - tổng quan về mối quan hệ giữa đồ vật, ký ức, tuổi tác và bản sắc.
•S. Christian Wheeler & Christopher J. Bechler, “Objects and self-identity”, Current Opinion in Psychology, 2021 - về cách những vật sở hữu có thể gắn với bản sắc cá nhân và những sự kiện quan trọng trong đời.
•American Psychological Association, APA Dictionary of Psychology - “Continuing bond” - khái niệm về mối liên hệ tình cảm tiếp diễn với người đã qua đời.
