Mẹ tôi mất ở tuổi ngoài 90. Bà đã đi qua gần trọn một thế kỷ, từ những ngày bận rộn ở Việt Nam đến lúc tuổi già an lành nơi xứ người. Khi mẹ nằm xuống, tôi chỉ nghĩ rằng việc cuối cùng mình cần làm là lo cho bà một nơi an nghỉ tử tế: một phần đất nhỏ, một tấm bia có tên tuổi để con cháu biết mà đến thăm phần mộ.
Đám tang xong, tôi tưởng mình đã có thể thở ra sau những ngày tất bật. Nhưng khi liên hệ thợ làm bia, xây mộ, tôi nhận được một câu hỏi khiến mình khựng lại: “Anh đã đứng tên interment right chưa? Nếu chưa, chúng tôi không thể vào nghĩa trang thi công.”
Tôi ngạc nhiên. Mẹ tôi đã được chôn cất nơi ô đất mua ở nghĩa trang đứng tên mẹ, gia đình đã trả tiền đầy đủ. Tại sao còn phải “sang tên” phần mộ? Chẳng lẽ chôn xong rồi, phần đất ấy vẫn chưa thuộc về gia đình?
Câu hỏi ấy mở ra một hành trình tìm hiểu mà trước đây tôi chưa từng nghĩ tới.
Không phải mua đất – mà là mua quyền an táng
Khi đọc tài liệu của Cemeteries & Crematoria NSW, tôi mới hiểu rằng cách gọi “miếng đất của gia đình” chỉ đúng trong lời ăn tiếng nói, nhưng không đúng về mặt pháp lý.
Ở NSW, người mua chỗ chôn cất được cấp một interment right – quyền sử dụng một vị trí cụ thể để an táng hài cốt hoặc tro cốt. Quyền này không phải quyền sở hữu đất như khi mua nhà hay mua đất. Người đứng tên interment right là người có thẩm quyền:
• cho phép an táng
• dựng bia, sửa bia, bảo trì phần mộ
• quyết định các công việc liên quan đến vị trí đó.
Điều này giải thích vì sao thợ làm bia không thể chỉ dựa vào câu nói “đây là mộ mẹ tôi”. Họ cần biết ai là người có quyền ký giấy, tránh trường hợp một người đặt làm bia nhưng người khác phản đối.
Ở nhà, con cái có thể tranh nhau xem ai giống mẹ nhất; nhưng ở nghĩa trang, hồ sơ phải chỉ rõ ai có quyền ký.
Vì sao đã chôn người thân rồi vẫn phải sang tên?
Interment right có thể đứng tên một người hoặc nhiều người. Khi người đứng tên qua đời, quyền này không tự động chuyển sang con cái, mà phải được cập nhật theo:
• di chúc (theo Cemeteries and Crematoria Act 2013), hoặc
• luật thừa kế khi không có di chúc
Nếu interment right có nhiều người cùng đứng tên, khi một người mất, quyền tự động chuyển cho người còn sống.
Nghĩa trang chỉ công nhận người đứng tên mới sau khi hồ sơ được cập nhật trong sổ đăng ký. Vì vậy, dù mẹ
tôi đã được chôn cất, tôi vẫn phải làm thủ tục để trở thành người đứng tên hợp lệ.
Tôi cũng biết thêm rằng interment right có hai loại:
• Perpetual interment right - quyền vĩnh viễn
• Renewable interment right - quyền có thời hạn, phải gia hạn sau một số năm tùy nghĩa trang
Không phải nghĩa trang nào cũng giống nhau, nên gia đình phải xem kỹ giấy chứng nhận.
Giấy khai tử và chuyện tên con: có nhưng không quyết định tất cả
Giấy khai tử là bản ghi chính thức về việc một người qua đời, dùng để chứng minh cái chết và mối quan hệ
với người đã mất. Khi xin chuyển interment right, giấy khai tử giúp:
• chứng minh người đứng tên trước đã qua đời
• xác định quan hệ gia đình của người xin nhận quyền coi phần mộ.
Nhưng có một điều quan trọng: Tên con xuất hiện trên giấy khai tử không đồng nghĩa người đó đương nhiên
được đứng tên phần mộ.
Nghĩa trang phải xem:
• quyền cũ đứng tên ai
• có di chúc hay không
• người xin chuyển quyền có đủ điều kiện không
• hồ sơ bổ sung cần những gì
Ngược lại, thiếu tên con trên giấy khai tử cũng không có nghĩa người đó mất quyền thừa kế. Tuy nhiên, quá
trình xác minh sẽ phức tạp hơn: phải nộp giấy khai sinh (hoặc giấy nhận con nuôi) hoặc tài liệu chứng minh
quan hệ.
Chính phủ NSW cũng quy định rằng người không có tên trên giấy khai tử có thể gặp giới hạn khi xin cấp bản
sao, trừ khi đáp ứng điều kiện nhất định.
Hành chính không thể nhìn vào đôi mắt đỏ hoe của người con để biết người ấy có quan hệ pháp lý gì với
người nằm dưới mộ.
Thiếu tên con – những phiền toái có thể xảy ra
Tôi thử hình dung một gia đình có ba người con. Người con cả lo tang lễ, người con thứ sống xa, người con
út ở nước ngoài. Nếu giấy tờ thiếu tên một người hoặc ghi sai, gia đình có thể gặp:
• Mất thời gian: nghĩa trang yêu cầu bổ sung hồ sơ để xác minh quan hệ.
• Phát sinh chi phí: xin bản sao giấy tờ, chứng thực, phí xử lý, thậm chí nhờ luật sư.
• Khó thống nhất trong gia đình: ai có quyền quyết định?
• Chậm việc dựng bia hoặc sửa mộ: thợ không được phép thi công nếu chưa xác định người có thẩm quyền.
• Rắc rối trong thủ tục thừa kế: nếu interment right thuộc tài sản của người đã mất.
Không phải lúc nào thiếu tên cũng gây rắc rối, nhưng rõ ràng hồ sơ đầy đủ sẽ giúp mọi việc thuận lợi hơn.
Người đứng tên không chỉ để làm bia
Sau khi tìm hiểu, tôi nhận ra rằng đứng tên interment right không chỉ để dựng bia.
Người đứng tên có quyền:
• yêu cầu lắp đặt, sửa chữa, bảo trì bia
• cho phép an táng thêm người thân
• xử lý các công việc liên quan đến phần mộ
Nếu sau này gia đình muốn khắc thêm tên người thân, sửa bia bị nứt hoặc an táng thêm một người, hồ sơ
rõ ràng sẽ tránh được nhiều phiền toái.
Vì vậy, tôi đã hỏi nghĩa trang:
• quyền hiện đứng tên ai
• quyền thuộc loại nào
• cần giấy khai tử bản nào
• có cần giấy khai sinh không
•có cần di chúc hoặc giấy tờ của executor không
• lệ phí chuyển quyền là bao nhiêu
Tôi cũng hỏi thợ làm bia xem họ cần giấy phép thi công riêng hay chỉ cần sự chấp thuận của người đứng
tên.
Tôi không muốn đến ngày thợ mang dụng cụ tới nơi rồi mới phát hiện thiếu một tờ giấy.
Một bài học nhỏ sau ngày tiễn mẹ
Trước đây, tôi nghĩ chuẩn bị cho tuổi già là để dành tiền, mua bảo hiểm, lập di chúc. Bây giờ, tôi thấy còn một việc giản dị nhưng quan trọng: giữ hồ sơ gia đình rõ ràng.
Giấy khai sinh, giấy kết hôn, di chúc, giấy khai tử, giấy chứng nhận interment right – tất cả đều có thể trở nên quan trọng vào lúc không ai muốn phải bận tâm đến chúng.
Tấm bia mộ giữ ký ức của mẹ. Nhưng hồ sơ nghĩa trang giữ trật tự để con cháu có thể tiếp tục chăm sóc ký ức ấy.
Đừng đợi đến khi gia đình có tang mới hỏi giấy tờ cần những gì. Hãy kiểm tra thông tin người thân khi còn có thể, giữ bản sao giấy tờ quan trọng và hỏi trực tiếp cơ quan có thẩm quyền nếu có điều chưa rõ.
Chuẩn bị cẩn thận từ trước không làm nỗi buồn nhẹ đi, nhưng giúp người ở lại bớt gánh nặng.
BBT Dân Việt News
