An sinh dành cho người cao tuổi ở Úc và Mỹ luôn phản ảnh hai triết lý khác nhau về vai trò của chính phủ, trách nhiệm cá nhân và cách xã hội nhìn nhận tuổi già. Khi đặt hai hệ thống cạnh nhau, ta thấy rõ những điểm tương đồng về mục tiêu – bảo đảm người cao tuổi có mức sống tối thiểu và được chăm sóc khi sức khỏe suy giảm – nhưng cách thực thi lại khác biệt sâu sắc, đặc biệt ở vấn đề tài sản, quyền thừa kế và việc chính phủ có quyền thu hồi chi phí chăm sóc hay không.

- Khởi điểm: tuổi được nhận trợ cấp và triết lý an sinh
Ở cả Úc và Mỹ, tuổi bắt đầu nhận trợ cấp xã hội thường xoay quanh 65–67, tùy loại chương trình. Tuy nhiên, bản
chất của khoản trợ cấp lại khác nhau.

• Úc vận hành hệ thống Age Pension dựa trên nguyên tắc phúc lợi xã hội phổ quát nhưng có kiểm tra thu nhập và tài sản. Người cao tuổi không cần phải có lịch sử đóng góp dài hạn; chỉ cần cư trú đủ điều kiện và vượt qua bài kiểm tra tài sản/thu nhập.

• Mỹ có Social Security, một chương trình bảo hiểm hưu trí dựa trên quá trình đóng góp bắt buộc trong suốt thời gian làm việc. Người nhận quyền lợi vì đã đóng thuế an sinh xã hội, không phải vì xét theo tài sản.

Điểm khác biệt này tạo ra hai con đường: Úc coi trợ cấp tuổi già như một quyền phúc lợi xã hội; Mỹ coi đó là quyền lợi bảo hiểm mà người lao động đã “trả trước”.

- Chăm sóc dài hạn và câu chuyện thu hồi tài sản 

Mỹ: Medicaid và cơ chế thu hồi di sản
Phần lớn lo lắng của người dân Mỹ đến từ Medicaid, chương trình hỗ trợ chăm sóc dài hạn cho người thu nhập thấp. Khi người cao tuổi cần chăm sóc tại viện dưỡng lão hoặc chăm sóc dài hạn tại nhà, Medicaid có thể chi trả – nhưng chỉ khi họ gần như không còn tài sản. Và sau khi họ qua đời, tiểu bang có quyền thu hồi chi phí đã chi từ tài sản của người quá cố. Đây là chính sách bắt buộc từ năm 1993, cho phép các bang “truy tìm tài sản và thu hồi từ di sản” của người từng hưởng Medicaid chăm sóc dài hạn. Tất cả 50 bang đều có chương trình thu hồi di sản, và luật yêu cầu thu hồi chi phí chăm sóc dài hạn sau khi người thụ hưởng qua đời .

Nhà ở chính có thể được miễn trừ khi người thụ hưởng còn sống, nhưng sau khi qua đời, bang vẫn có quyền đặt liens (quyền đòi nợ) hoặc yêu cầu bán nhà để hoàn trả chi phí, trừ khi có vợ/chồng còn sống, con nhỏ hoặc người phụ thuộc khuyết tật được miễn trừ theo luật liên bang.

Úc: Aged Care và cơ chế hoàn trả khác biệt
Úc không có chính sách thu hồi tài sản sau khi người cao tuổi qua đời để bù chi phí chăm sóc. Tuy nhiên, hệ thống chăm sóc người già của Úc có cơ chế Refundable Accommodation Deposit (RAD) – khoản tiền lớn mà người vào viện dưỡng lão phải nộp. Khoản này được hoàn trả cho di sản sau khi người đó qua đời, và viện
dưỡng lão thường yêu cầu Grant of Probate để trả lại tiền cho đúng người thừa kế.

Chính phủ Úc chỉ thu hồi những khoản nợ thực sự phát sinh khi người nhận trợ cấp hoặc cơ sở chăm sóc nhận tiền không đúng quy định. Aged Care Act quy định rõ việc thu hồi các khoản nợ này, nhưng không có cơ chế thu hồi tài sản để bù chi phí chăm sóc như Medicaid của Mỹ.

Điều này tạo ra sự khác biệt lớn: ở Mỹ, tài sản có thể bị thu hồi để bù chi phí chăm sóc dài hạn; ở Úc, tài sản của người cao tuổi không bị chính phủ “truy thu” sau khi họ qua đời, ngoại trừ các khoản nợ thực tế.

- Điều kiện tài sản và mức độ an toàn của người cao tuổi
Úc: kiểm tra tài sản nhưng không tước quyền thừa kế
Age Pension của Úc áp dụng bài kiểm tra tài sản và thu nhập. Người có nhà cửa và tài sản lớn có thể bị giảm hoặc mất trợ cấp, nhưng tài sản không bị thu hồi sau khi qua đời. Nhà ở chính được miễn trừ trong bài kiểm tra tài sản, và người cao tuổi có thể tiếp tục sở hữu nhà mà không lo bị chính phủ lấy lại.

Trong chăm sóc dài hạn, RAD có thể ảnh hưởng đến kế hoạch thừa kế, nhưng khoản này được hoàn trả đầy đủ cho di sản, không bị chính phủ giữ lại trừ khi có nợ chưa thanh toán.

Mỹ: tài sản có thể bị “ăn mòn” bởi chi phí chăm sóc

Người cao tuổi có tài sản ở Mỹ thường phải tự chi trả chăm sóc dài hạn cho đến khi tài sản giảm xuống mức đủ nghèo để đủ điều kiện Medicaid. Và sau khi qua đời, bang có thể thu hồi chi phí đã chi từ di sản, bao gồm cả nhà ở nếu không có người được miễn trừ. Điều này khiến nhiều gia đình lo lắng về việc mất nhà và giảm đáng kể tài sản thừa kế.

- Quyền lợi khi đi du lịch nước ngoài
Úc
Người nhận Age Pension có thể đi nước ngoài, nhưng quyền lợi thay đổi theo thời gian lưu trú. Thông thường, họ vẫn được nhận trợ cấp trong 6 tuần đầu, sau đó mức chi trả có thể thay đổi tùy tình trạng cư trú. Tuy nhiên, họ
không bị cấm đi lại và không mất quyền lợi vĩnh viễn chỉ vì du lịch.

Mỹ
Người nhận Social Security có thể đi nước ngoài và vẫn nhận quyền lợi nếu họ ở quốc gia được phép chi trả và thời gian là 1 tháng. Tuy nhiên, Medicaid – chương trình chăm sóc dài hạn – không chi trả dịch vụ ở nước ngoài, nên người phụ thuộc Medicaid phải ở trong nước để tiếp tục được chăm sóc.

- Khi người cao tuổi qua đời: tài sản sẽ ra sao?
• Úc: tài sản được chuyển cho người thừa kế theo di chúc hoặc luật thừa kế. Chính phủ không thu hồi chi phí chăm sóc, trừ khi có khoản nợ cụ thể theo Aged Care Act. RAD được hoàn trả cho di sản sau khi hoàn tất thủ tục pháp lý.

• Mỹ: tài sản có thể bị thu hồi bởi Medicaid Estate Recovery để bù chi phí chăm sóc dài hạn đã chi. Nhà ở có thể bị yêu cầu bán để trả nợ, trừ khi có người được miễn trừ theo luật liên bang.

- Tương đồng giữa hai hệ thống
• Cả hai đều hỗ trợ người cao tuổi thông qua trợ cấp hưu trí và chăm sóc dài hạn.
• Cả hai đều có cơ chế đánh giá tài sản/thu nhập trong một số chương trình.
• Cả hai đều có quy định bảo vệ vợ/chồng hoặc người phụ thuộc khi người cao tuổi qua đời.

- Khác biệt cốt lõi
• Triết lý: Úc thiên về phúc lợi xã hội; Mỹ thiên về bảo hiểm cá nhân.
• Tài sản: Úc không thu hồi tài sản sau khi người cao tuổi qua đời; Mỹ có cơ chế thu hồi bắt buộc đối với người từng hưởng Medicaid chăm sóc dài hạn.
• Nhà ở: Úc bảo vệ nhà ở chính trong cả bài kiểm tra tài sản lẫn thừa kế; Mỹ có thể đặt quyền đòi nợ lên nhà sau khi người thụ hưởng qua đời.
• Chăm sóc dài hạn: Úc dùng mô hình RAD và phí chăm sóc; Mỹ dùng Medicaid với điều kiện nghèo hóa tài sản.
• Tâm lý người dân: Úc ít lo lắng về việc mất nhà; Mỹ thường lo sợ tài sản bị “ăn mòn” bởi chi phí chăm sóc.

- Ai “sướng” và an toàn hơn?
Nếu xét về mức độ an tâm, người cao tuổi ở Úc thường có cảm giác an toàn hơn. Họ không đối mặt với nguy cơ bị chính phủ thu hồi tài sản sau khi qua đời, và hệ thống an sinh được thiết kế để bảo vệ nhà ở và thừa kế. Trong khi đó, người cao tuổi ở Mỹ – đặc biệt là những người cần chăm sóc dài hạn – phải đối mặt với nguy cơ tài sản bị thu hồi, khiến họ và gia đình lo lắng về tương lai. 

BBT Dân Việt News

Nguồn tham khảo:
1. Duke University Press
2. Medicaid Long Term Care
3. Ametican Juducial System
4. Spiritlegal.com.au
5. Department of Health and Aged Care (Aus)
6. Agedcarefa.com