Tục ngữ ca dao Việt có câu “Ở đời có 4 cái ngu, Làm mai, lãnh nợ, gác cu, cầm chầu”
Người ta thường nhắc nhở nhau: Đừng dại gì vướng vào bốn thứ đó. Tại sao lại thế? Xin đọc bài “Tôi yêu tiếng dân tôi” trong số báo này sẽ có lời giải đáp.
Còn bây giờ, nơi trang “Sống An Vui”, chúng ta có “3 cái lực” đừng bao giờ đánh mất. Đó là Sinh lực, Thể lực và Năng lực. Cả ba “lực” này tương tại với nhau, thiếu một trong ba thì… đúng là buồn năm phút.
Đại học Havard (Hoa Kỳ) gần đây có một nghiên cứu tốn kém 43 triệu đô la, thực hiện trên 22 quốc gia nhằm mục đích tìm hiểu về “Sự thịnh vượng của con người”.
Theo đó, giàu có tiền bạc mà nay đau, mai ốm chẳng thể là thịnh vượng. Có sức khỏe tức không ốm đau nhưng không vui, chỉ ôm mặt buồn bã ấy cũng là không thịnh vượng. Cho dù vui, chẳng bệnh tật mà cơ thể bạc nhược, mềm như sợi bún, chẳng làm được việc chi… ấy cũng là không thịnh vượng.
Một con người được cho là thịnh vượng cần có sinh lực để sống vui, có thể lực để tránh ốm đau, bệnh tật và có năng lực để làm việc, để có một điều gì hữu ích cho người thân, cho cộng đồng, cho đất nước.
Một cá nhân có đời sống thịnh vượng phải ở trong trạng thái hoạt động tối ưu và hạnh phúc trên mọi khía cạnh của cuộc sống.
SINH LỰC
Nôm na là sức sống. Đó là nguồn năng lượng toàn diện thúc đẩy cuộc sống thể chất, tinh thần và cảm xúc của chúng ta. Nó có thể được vun đắp thông qua những thói quen có chủ đích; nó có thể suy giảm do căng thẳng, sức khỏe kém hoặc mất kết nối với mục đích sống. Hiện nay, chỉ khoảng 1 trong 5 người cho biết họ có sức sống cao.
Sức sống không chỉ đơn thuần là sức mạnh hay năng lượng thể chất. Đó là trạng thái sống động, năng động và kiên cường trên bốn khía cạnh:
Thể chất: có sức mạnh, sức bền và không mệt mỏi.
Tinh thần: đủ minh mẫn, tập trung và khám phá hay sáng tạo.
Cảm xúc: niềm vui, sự bình tĩnh và sự linh hoạt giao tiếp.
Tâm linh: cảm thấy được kết nối với ý nghĩa hoặc giá trị sự sống của một con người.
Sức sống khác với sức khỏe: sức khỏe là sự vắng mặt của bệnh tật, trong khi sức sống là sự hiện diện của năng
lượng và sự năng động.
Các chuyên gia khuyên nên áp dụng phương pháp toàn diện kết hợp lối sống, tư duy và kết nối xã hội. Theo đó, cần có những thói quen tốt giúp tăng cường sức sống, chẳng hạn như:
- Ăn uống thực phẩm giàu chất dinh dưỡng để hỗ trợ năng lượng bền vững.
- Vận động thường xuyên cải thiện tuần hoàn máu và tâm trạng.
- Ngủ sâu giấc và đạt mục tiêu từ 7 đến 9 giờ trong 24 tiếng để phục hồi sức khỏe.
- Quản lý được căng thẳng, không để rơi vào lo âu, bực bội, nóng giận - hãy đi dạo trong thiên nhiên giúp điều chỉnh cortisol.
- Giao tiếp xã hội bằng các mối quan hệ chân thành, thân thiết và ý nghĩa là động lực chính thúc đẩy sức sống.
Đó là những điều cần đeo đuổi và biến thành thói quen lành mạnh sẽ tiếp thêm năng lượng lâu dài.
Nên nhớ rằng, cức sống có thể bị mất hay hao mòn bởi các nguyên nhân phổ biến bao gồm:
- Căng thẳng mãn tính hoặc kiệt sức
- Ngủ không ngon hoặc dinh dưỡng không đầy đủ
- Cô lập hoặc thiếu kết nối ý nghĩa
- Trầm cảm hoặc kiệt sức về cảm xúc
- Mất phương hướng hoặc mục đích sống
Sức sống suy giảm khi năng lượng của chúng ta bị cạn kiệt nhanh hơn tốc độ bổ sung. Nhưng tin tốt là:
Sinh lực có thể lần hồi được tái tạo bằng cách chăm sóc bản thân qua những gợi ý nêu trên.
THỂ LỰC
Thể lực là khả năng của cơ thể chúng ta thực hiện các công việc hàng ngày với năng lượng, sức mạnh và sức
bền. Chúng ta có thể xây dựng thể lực thông qua vận động thường xuyên, dinh dưỡng và phục hồi – nhưng đúng vậy, nó có thể suy giảm do thiếu vận động, bệnh tật hoặc tuổi già.
Cụ thể, một người có thể lực tốt khi thể chất ở trong trạng thái khỏe mạnh và khả năng cho phép chúng ta:
. Thực hiện các hoạt động hàng ngày mà không mệt mỏi
. Tham gia các hoạt động giải trí hoặc thể thao
. Phục hồi nhanh chóng sau khi gắng sức hoặc căng thẳng
Thể lực bao gồm năm thành phần chính:
. Sức bền tim mạch: Khả năng của tim và phổi cung cấp oxy trong hoạt động kéo dài
. Sức mạnh cơ bắp: Khả năng của cơ bắp tạo ra lực (ví dụ: nâng, đẩy)
. Sức bền cơ bắp: Khả năng duy trì các cơn co cơ lặp đi lặp lại theo thời gian (ví dụ: đạp xe, đi lại)
. Tính linh hoạt: Phạm vi chuyển động của khớp và cơ bắp (ví dụ: uốn cong, vươn tới)
. Thành phần cơ thể: Tỷ lệ mỡ so với khối lượng nạc (cơ bắp, xương, nội tạng – không béo và không gầy)
Chúng ta có thể phát triển thể chất bằng cách thực hành hàng ngày:
. Tập thể dục thường xuyên: Kết hợp đi bộ, bơi lội,tập tạ, dây kháng lực và tính linh hoạt (yoga, giãn cơ).
. Ăn uống cân bằng: Ưu tiên thực phẩm nguyên chất,protein nạc và nước.
Ngủ đủ giấc: Mục tiêu 7-9 giờ để phục hồi và cân bằng hormone.
. Hãy kiên trì: Những thói quen nhỏ hàng ngày quan trọng hơn là cường độ tập luyện không thường xuyên.
. Theo dõi tiến độ: Sử dụng nhật ký, ứng dụng hoặc các bài kiểm tra thể lực để duy trì động lực.
Kết hợp các hoạt động để tránh nhàm chán và chấn thương. Lắng nghe cơ thể của mình - nghỉ ngơi là một phần của quá trình luyện tập, đừng để cơ thể chịu đựng quá sức.
Thể lực của chúng ta cũng có thể bị suy giảm bởi các nguyên nhân phổ biến bao gồm:
. Lối sống ít vận động: Khối lượng cơ bắp và sức bền giảm nhanh chóng nếu không được sử dụng.
. Ốm đau hoặc chấn thương: Thời gian phục hồi có thể dẫn đến suy giảm thể lực.
. Lão hóa: Sự suy giảm tự nhiên về mật độ cơ và xương, nhưng tập thể dục làm chậm quá trình này.
. Căng thẳng và thiếu ngủ: Sự mất cân bằng nội tiết tố ảnh hưởng đến năng lượng và khả năng phục hồi.
Tuy nhiên, thể lực có thể được phục hồi ở mọi lứa tuổi với nỗ lực dần dần và kiên trì.
NĂNG LỰC
Đó chính là khả năng của một người để làm được điều gì đó — về thể chất, tinh thần, cảm xúc, giao tiếp hoặc sáng tạo. Năng lực không cố định từ khi sinh ra; nó phát triển, thích nghi và đôi khi suy giảm tùy thuộc vào cách chúng ta sống.
Năng lực của một người có thể được hiểu là tổng hợp các kỹ năng, điểm mạnh cho phép họ hành động hiệu quả bao gồm:
. Khả năng thể chất — sức mạnh, sự phối hợp, sức bền
. Khả năng nhận thức — trí nhớ, lý luận, giải quyết vấn đề
. Khả năng cảm xúc — tự nhận thức, khả năng phục hồi, sự đồng cảm
. Khả năng xã hội — giao tiếp, hợp tác, lãnh đạo
. Khả năng sáng tạo — trí tưởng tượng, khả năng thể hiện, sự đổi mới
. Khả năng đạo đức hoặc phẩm chất — tính chính trực, kỷ luật, trách nhiệm
Mỗi người đều mang trong mình một sự kết hợp độc đáo của những khả năng này.
Muốn năng lực phát triển, chúng ta thường thông qua thực hành, tiếp xúc và ý định. Một số cách hiệu quả nhất bao gồm:
Lặp lại và luyện tập — não và cơ thể sẽ củng cố những gì chúng được sử dụng
Sự tò mò và học hỏi — đọc, quan sát, thử nghiệm
Thử thách và chịu đựng — khả năng phát triển khi được thử thách
Phản hồi và suy ngẫm — điều chỉnh những gì hiệu quả và những gì không hiệu quả
Thói quen thể chất lành mạnh — ngủ đủ giấc, dinh dưỡng tốt, vận động
Mối quan hệ hỗ trợ — người hướng dẫn, bạn bè, cộng đồng
Khả năng giống như cơ bắp: chúng phản ứng với việc sử dụng.
Một người có thể mất hoặc suy giảm khả năng vốn có của mình; nhưng không phải lúc nào cũng vĩnh viễn.
Các nguyên nhân phổ biến bao gồm:
. Thiếu luyện tập - kỹ năng không được sử dụng sẽ yếu đi
. Căng thẳng hoặc quá tải cảm xúc — làm giảm sự tập trung và khả năng phục hồi
. Ốm đau hoặc chấn thương — có thể ảnh hưởng đến khả năng thể chất hoặc nhận thức
. Lão hóa — suy giảm tự nhiên, mặc dù chậm hơn nếu được luyện tập
. Cô lập hoặc thiếu kích thích — khả năng sáng tạo và kỹ năng xã hội bị thu hẹp
Điều đáng hy vọng: hầu hết các khả năng có thể được xây dựng lại, đôi khi thậm chí còn mạnh mẽ hơn trước.
Quả thật, chúng ta ta không có ba thứ “lực”: Sinh lực, Thể lực và Năng lực… thì buồn thật, Nhưng may mắn thay, bài viết này vạch ra những điều chúng ta cần làm để duy trì và phát tiển cả ba, cũng như hiểu rõ nguyên nhân khiến chúng ta suy giảm hoặc mất đi ba lực này để tránh. Đuôc vậy, chúng ta quả thật là một người có đời sống thịnh vượng.
R. N. (viết riêng cho Dân Việt News)
