Mỗi sáng Chủ nhật, nhóm chúng tôi – vài ông già người Việt sống ở Úc, tóc bạc nhưng trí tưởng tượng còn xanh mướt – lại tụ tập ở công viên Bankstown. Người mang theo bình trà, người xách theo túi bánh mì nóng, người thì nhất định phải đem bộ cờ tướng dù chẳng mấy khi đánh xong một ván. Chúng tôi gọi những buổi gặp ấy là “câu lạc bộ đi du lịch bằng đầu óc”, vì chân đã chậm nhưng lòng vẫn ham rong ruổi.
Hôm đó, gió từ hồ thổi lên mát rượi, jacaranda rụng tím cả lối đi. Ông Tư – người luôn thích mở màn bằng một câu chuyện lạ – bỗng đặt cái ly trà xuống, nói như thì thầm:
“Hay tụi mình qua Pakistan coi người Kalash. Nghe nói họ sống giữa núi rừng mà vẫn giữ tín ngưỡng đa thần. Lạ lắm.”
Ông Sáu nhướng mày: “Kalasha? Ở đâu vậy ông? Pakistan rộng lắm đó.”
Ông Tư cười: “Ở miền bắc, trong mấy thung lũng đẹp như tranh. Tui coi hình rồi.”
Cả nhóm nhìn nhau, rồi gật đầu cái rụp. Thế là chuyến du lịch tinh thần bắt đầu.
- Ba thung lũng và một thế giới như tranh vẽ
Chúng tôi mở điện thoại, phóng to bản đồ, rồi lần theo những đường núi ngoằn ngoèo. Người Kalash sống trong ba thung lũng Bumburet, Rumbur và Birir – nơi núi Hindu Kush dựng lên những bức tường đá sừng sững.
Ông Sáu – người mê nhiếp ảnh – vừa xem hình vừa xuýt xoa: “Nhìn kìa, nhà cửa nép bên suối trong veo, rừng cây xanh thẫm, đường làng uốn lượn như sợi chỉ. Đẹp như tranh thủy mặc mà ai đó lỡ tay rắc thêm mấy hạt màu cam, đỏ, vàng.”
Ông Bảy gật gù: “Nhìn vậy mới hiểu sao họ giữ được văn hóa riêng. Sống giữa núi rừng, tách biệt với phố xá, dễ giữ truyền thống lắm.”
Nhưng ông Tám – người thực tế nhất nhóm – lại nói: “Biệt lập vậy mà vẫn giao lưu với láng giềng, vẫn có du lịch, vẫn có trường học. Không phải kiểu sống tách biệt hoàn toàn đâu.”
Chúng tôi đồng ý. Một thế giới vừa cổ xưa vừa đang chuyển mình, giống như một cuốn sách cũ được mở ra giữa thời hiện đại.
- Tín ngưỡng đa thần giữa vùng đất Hồi giáo
Điều khiến chúng tôi tò mò nhất là tín ngưỡng đa thần của họ – một điều hiếm thấy giữa vùng đất mà Hồi giáo chiếm đa số. Thế giới tâm linh Kalasha đầy những vị thần gắn với mùa màng, vật nuôi, sự sinh sôi và đời sống con người.
Ông Bảy – từng làm nông ở Cà Mau – cười hiền: “Dân mình hồi xưa cũng tin thần đất, thần nước, thần lúa. Chỉ khác là mình không gọi tên nhiều như họ.”
Ông Tư thêm vào: “Họ còn có nghi lễ thanh tẩy, có không gian thiêng, có quy tắc về sự tinh khiết. Nghe giống như một hệ thống tôn giáo hoàn chỉnh.”
Cả nhóm bật cười, nhưng cũng thấy một sự gần gũi kỳ lạ giữa miền núi Pakistan và những cánh đồng Việt
Nam thuở trước.
- Huyền thoại Alexander và cuộc tranh luận nảy lửa
Nhưng câu chuyện khiến chúng tôi tranh luận sôi nổi nhất lại là giả thuyết người Kalash có liên hệ với đoàn quân Alexander Đại đế.
Ông Tám – người mê lịch sử Hy Lạp – sáng mắt: “Vậy là họ có thể mang chút dòng máu của mấy ông lính đi
chinh phục thiên hạ hả?”
Ông Sáu phản bác ngay: “Không chắc đâu. Ngoại hình đâu có nói lên được nguồn gốc.”
Ông Tư đọc từ điện thoại: “Ngôn ngữ Kalash thuộc nhóm Ấn-Arya. Nhiều truyền thống của họ lại liên hệ với các cộng đồng bản địa vùng Hindu Kush. Chuyện Alexander chỉ là giả thuyết thôi.”
Ông Bảy cười: “Thôi thì cứ xem như một huyền thoại đẹp, giống chuyện mình là con Rồng cháu Tiên.”
Cả nhóm bật cười. Nhưng trong tiếng cười ấy, có chút gì đó khiến chúng tôi hiểu rằng mọi dân tộc đều cần một câu chuyện để soi mình vào lịch sử.
- Lễ hội và sắc màu rực rỡ của núi rừng
Nhắc đến lễ hội, cả nhóm lại rộn ràng như trẻ nhỏ. Người Kalash có nhiều lễ hội theo mùa: Chilam Joshi vào
tháng Năm, Uchau mùa thu hoạch, và Chawmos – lễ hội mùa đông lớn nhất.
Ông Sáu xem video rồi reo lên: “Nhìn kìa! Phụ nữ Kalasha nắm tay nhau nhảy múa giữa sân làng, váy đen
thêu rực rỡ, mũ đội đầy vỏ sò và hạt cườm. Đẹp quá trời.”
Ông Tám đùa: “Mấy bộ đồ này mà đem qua Úc chắc tụi mình mặc không nổi.”
Chúng tôi bật cười. Nhưng cũng hiểu rằng trang phục ấy không chỉ là vẻ đẹp thị giác; nó là ký ức, là bản sắc, là cách họ giữ gìn truyền thống giữa thời đại thay đổi.
- Thách thức của một cộng đồng nhỏ bé
Dân số Kalash chỉ vài nghìn người. Ngôn ngữ và phong tục dễ bị mai một. Du lịch mang lại sinh kế nhưng cũng có nguy cơ biến các nghi lễ thiêng thành màn trình diễn.
Ông Bảy trầm ngâm: “Giữ văn hóa khó lắm. Mình qua đây sống mấy chục năm mà vẫn phải cố giữ tiếng Việt cho con cháu.”
Ông Sáu tiếp lời: “Giống mấy làng cổ ở Việt Nam, khách đông quá thì cái hồn xưa dễ mất.”
Chúng tôi đọc thêm về việc Pakistan đưa cảnh quan văn hóa Kalash vào Danh sách dự kiến Di sản Thế giới của UNESCO năm 2026. Tin ấy khiến chúng tôi vui lây, như thể một cộng đồng nhỏ bé ở nơi xa xôi vừa được thế giới lắng nghe.
Nhưng ông Tám vẫn lo: “Được UNESCO chú ý thì tốt, nhưng cũng dễ bị du lịch hóa quá mức.”
Ông Tư chậm rãi nói: “Điều giữ một cộng đồng sống không phải là danh hiệu, mà là người trẻ của họ có còn muốn tiếp tục kể những câu chuyện cũ hay không.”
Câu nói khiến chúng tôi lặng đi. Ở tuổi này, chúng tôi hiểu rõ hơn ai hết rằng ký ức chỉ sống khi có người
muốn giữ.
- Một chút suy tư của những ông già xa xứ
Buổi trò chuyện kéo dài hơn thường lệ. Ông Sáu nhìn hồ Bankstown lăn tăn sóng rồi nói:
“Nhìn người Kalash giữ văn hóa, tự nhiên thấy mình cũng phải ráng giữ chút gì của quê nhà. Chứ con cháu tụi nó lớn lên ở đây, tiếng Việt mai mốt chắc chỉ còn lại vài câu chào hỏi.”
Ông Bảy cười buồn: “Văn hóa mà không được kể lại thì dễ mất lắm. Mấy lễ hội của họ sống được là nhờ cả
làng cùng tham gia.”
Ông Tám chen vào: “Vậy tụi mình cũng phải kể hoài, kể mãi. Kể chuyện quê, chuyện xóm, chuyện đời. Để tụi nhỏ biết mình từ đâu tới.”
Chúng tôi nhìn nhau, thấy lòng ấm lạ. Hóa ra chuyến du lịch tinh thần đến Pakistan lại dẫn chúng tôi về một câu chuyện rất Việt Nam: chuyện giữ gìn những gì đáng giữ.
- Kết thúc chuyến du lịch… bằng trí tưởng tượng
Khi mặt trời Sydney ngả vàng sau hàng cây, ông Tư khép lại chuyến đi bằng một câu nhẹ nhàng:
“Người Kalash có thể không biết mình từ đâu đến, nhưng họ biết rất rõ mình là ai.”
Chúng tôi gật đầu. Có lẽ, ở tuổi này, điều quan trọng nhất cũng chỉ là vậy: biết mình thuộc về đâu, và giữ gìn những gì đáng giữ – dù là tiếng Việt, ký ức quê nhà, hay chỉ đơn giản là những buổi sáng Chủ nhật ngồi bên nhau kể chuyện về một dân tộc xa xôi giữa núi rừng Pakistan.
BBT Dân Việt News
